کیف پول الکترونیکی به شهروندان امکان می‌دهد که در فروشگاه‌ها به‌ صورت آنلاین یا از طریق یک برنامه فقط با یک ضربه روی گوشی هوشمند خود، پرداخت انجام دهند.

درباره نحوه عملکرد کیف پول الکترونیکی می‌توان گفت از نرم‌افزاری استفاده می‌کند تا جزئیات پرداخت شما را از حساب بانکی متصل به فروشنده‌ای که تراکنش با آن انجام می‌شود، پیوند دهد. برنامه‌های مختلف به انواع مختلفی اجازه دسترسی می‌دهند، کیف‌پول‌های باز (که در اکثر خرده‌فروش‌ها پذیرفته می‌شود) خریدهای آنلاین، پرداخت‌های بدون تماس در فروشگاه و برگشت نقدی را امکان‌پذیر می‌سازند و حتی ممکن است امکان برداشت در دستگاه‌های خودپرداز انتخابی را فراهم کنند.

کیف پول‌های الکترونیک، به نوعی ابزارهای پرداخت آنلاین هستند که معمولا در قالب اپلیکیشن ارائه می‌شوند. این کیف پول نسخه‌های مجازی کارت‌های نقدی و اعتباری را به‌طور امن ذخیره می‌کند، بنابراین برای انجام پرداخت‌ها نیازی به وارد کردن جزئیات کارت یا حمل کارت فیزیکی وجود ندارد؛ همچنین می‌توان بلیت‌های دیجیتال و کوپن‌های الکترونیکی را در آنجا ذخیره کرد و به همین دلیل اسناد مورد نیاز همیشه در دسترس خواهد بود.

در لغت برای کیف پول‌های الکترونیکی از هم‌نام‌های زیادی استفاده شده است؛ کیف پول دیجیتال، کیف پول موبایل، تسهیلات با ارزش ذخیره شده، تسهیلات با ارزش غیرذخیره شده و تسهیلات پرداخت خریداری شده از جمله عبارت‌هایی هستند که در سراسر جهان برای این فناوری نام برده می‌شود.

علاوه بر این، کاربرد و تعریف آن‌ها از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت است. به‌عنوان مثال، در برخی مناطق Apple Pay را یک کیف پول الکترونیکی نمی‌دانند؛ زیرا معتقدند از نظر فنی هیچ ارز واقعی را ذخیره نمی‌کند. در همین حال فراگیری و افزایش تعداد ارزهای دیجیتال و اتکای آن‌ها به کیف پول‌های الکترونیکی نیز این سردرگمی را بیشتر کرده است.

در این راستا به موازات رواج استفاده از این امکان در جهان، این نوع کیف پول هم در کشور مورد توجه قرار گرفته است. سال ۱۳۹۹ شورای پول و اعتبار اجازه داد تا به منظور تسهیل مبادلات خرد، کیف پول الکترونیکی از طریق بانک‌ها، موسسات اعتباری غیربانکی صادر شود البته این اجازه مشروط به نظارت بانک مرکزی و خلق نشدن نقدینگی بود.

نگاهی به پیشینه کیف الکترونیکی نشان می‌دهد که سابقه حضور این طرح در بانکداری کشور به سال ۱۳۹۲ باز می گردد که بانک مرکزی در این سال کلیات راه‌اندازی این طرح را ارائه کرد اما از آنجا در این زمان کنترل و اختیار کیف پول‌های الکترونیک زیرنظر بانک مرکزی بود، باعث شد تا بانک‌ها استقبال چندانی از آن نکنند و این طرح به صورت گسترده اجرا نشود.

اما به صورت کلی سه نوع کیف پول الکترونیکی وجود دارد که شامل بسته، نیمه بسته و باز می‌شود. کیف پول الکترونیکی بسته در کشور ما عموما این خدمات در قالب کارت‌های هدیه ارائه می‌شود که مبالغ از قبل مشخصی در آنها قرار دارد؛ همچنین نمونه‌ای از کیف پول الکترونیکی نیمه بسته در ایران، اپلیکیشن‌هایی هستند که می‌توان در آن‌ها حساب کاربری خود را با استفاده از کارت‌های بانکی شارژ و در خریدها از آن استفاده کرد.

نوع آخر این کیف پول که کیف پول الکترونیک باز نام می‌گیرد، فقط از طریق بانک‌ها یا در همکاری با بانک‌ها صادر می‌شود و از این کیف پول‌ها می‌توان در تمام تراکنش‌ها استفاده و همچنین می‌توان از دستگاه‌های خودپرداز پول دریافت کرد.

درباره مزیت‌های کیف پول رایگان اینگونه توضیح داده شده که کاربر دیگر نیازی به پر کردن جزئیات کارت خود در هربار پرداخت یا جست و جوی کیف پول در فروشگاه نخواهد داشت. نکته قابل توجه این است اطلاعات پرداخت کاربر در یک مکان محافظت شده و مرکزی ذخیره می‌شود بنابراین شماره کارت هرگز در خود برنامه ذخیره نمی‌شود بلکه در عوض یک شماره مجازی منحصر به فرد به آن اختصاص داده می‌شود. با این حال، توصیه می شود حتما قبل از آزمایش صادرکننده کیف پول دیجیتال، از قانونی بودن آن تحقیق شود.

بنابراین با توجه به اهمیت و انجام مقدمات ایجاد کیف پول الکترونیکی حدود دو سال پیش سامانه «کیف پول شهروندی» به بهره برداری رسید تا شهروندان تهرانی با بهره گیری از کیف پول شهروندی از خدمات مترو و اتوبوس‌ استفاده کنند. با بهره برداری از این سامانه خدمات آسان و ارزان ارائه شد. در قدم اول در حوزه مترو و اتوبوس، کیف پول شهروندی مورد استفاده قرار گرفت و مقرر شد اتوبوس‌های خصوصی و تاکسی نیز قابلیت بهره‌مندی از کیف پول شهروندی در آنها ایجاد و بهره گیری از کیف پول شهروندی در میادین میوه و تره بار، فرهنگسراها و سینماها نیز امکانپذیر شود.

بر این اساس بهره مندی از کیف پول الکترونیک یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های هوشمندسازی شهر تهران اعلام شد؛ البته قبلا کیف پول در تهران وجود داشت ولی استفاده از آن تنها به پرداخت برخی عوارض و حوزه حمل و نقل و ترافیک خلاصه می‌شد، در حالیکه هدف آنها استفاده از کیف پول الکترونیک در ابعاد مختلف زندگی شهروندان است.

ازسوی دیگر طی سالهای اخیر نوع دیگری از پول با عنوان پول دیجیتال هم بر بستر اینترنت و فضای دیجیتال معامله می شود که فقط در شبکه هستند و دسترسی فیزیکی به آن ها وجود ندارد و به تبع آن موضوع کیف پول دیجیتال هم مطرح شد. بر این اساس طبق قانون جدید بانک مرکزی، فعالان حوزه رمزارز هم جزو نهادهای تحت نظارت بانک مرکزی محسوب شده‌اند و در همین راستا، دو دستورالعمل مهم شامل چارچوب سیاست‌گذاری رمزارز و دستورالعمل تاسیس و نظارت بر کارگزاران رمزارز در کشور تصویب شد.

در جدیدترین اقدامات انجامی در این حوزه معاون سیاست‌گذاری پولی بانک مرکزی اعلام کرد که بیش از پنج هزار کیف‌پول فعال شده و طرح در فاز عملیاتی قرار دارد و البته لازم است ضریب نفوذ افزایش یابد و برای این کار باید محصولات و ابزارهای مالی مرتبط گسترش پیدا کند.

در هر حال کیف پول‌های الکترونیکی اکنون بخشی از چشم‌انداز پرداخت در جهان هستند و همانطور که جهان بیشتر به سمت جامعه بدون پول نقد پیش می‌رود، بدون شک استفاده از این خدمات فراگیرتر خواهد شد و شرکت‌های بیشتری ارائه‌دهنده این سرویس می‌شوند.