ستار هاشمی: حفظ شریانهای حیاتی دیجیتال و یک سال پرچالش
امسال روز جهانی ارتباطات و جامعه اطلاعاتی با شعاری برگزار میشود که بیش از هر زمان دیگری با تجربه زیسته این روزهای ایران همپوشانی دارد؛ «تقویت شریانهای حیاتی دیجیتال برای جهانی مقاوم و متصل». این شعار یادآوری میکند که ارتباطات دیگر صرفاً یک ابزار فناورانه یا خدمت جانبی نیست، بلکه ستون فقرات زندگی روزمره، اقتصاد، آموزش، سلامت، امنیت، حکمرانی و تابآوری کشورهاست.
امروز شبکههای ارتباطی، کابلهای زیردریایی، مراکز داده، ماهوارهها و زیرساختهای دیجیتال همان نقشی را ایفا میکنند که روزگاری جادهها، راهآهن و برق برعهده داشتند. لذا هر اختلال گسترده در این شریانهای زندگی، نه فقط ارتباطات، بلکه حیات اقتصادی و اجتماعی کشورها را تحت تأثیر قرار میدهد.
امسال «روز جهانی ارتباطات» برای ما نه تنها یک مناسبت تقویمی، بلکه فرصتی است برای مرور دوباره میثاقها، تجربهها، دشواریها و مسئولیتهایی که در قبال مردم و آینده دیجیتال کشور بر عهده داریم.
دولت چهاردهم از اولین روز فعالیت خود بر این باور بود که دسترسی عادلانه، پایدار و بدون تبعیض به ارتباطات، یک حق طبیعی و عمومی است.
بر همین اساس از آغاز کار دولت، بخش عمده ظرفیت کارشناسی، مدیریتی و اجرایی وزارت ارتباطات صرف تلاش برای کاهش محدودیتها، رفع انسدادها و بازگرداندن ثبات به فضای ارتباطی کشور شد؛ رویکردی که در ادامه به رفع بخشی از محدودیتها انجامید. تجربه سالهای گذشته نشان داده بود که برخی محدودیتها نه تنها به اهداف مورد انتظار منجر نشده است، بلکه در مواردی موجب ناامنسازی زیرساختها، گسترش استفاده از ابزارهای ناایمن و افزایش آسیبپذیری کاربران و شبکههای ارتباطی کشور نیز شده است.
این مسیر در چهارچوب رویکرد وفاقمحور دولت و با گفتوگو و هماهنگی میان نهادهای مختلف در حال پیشرفت بود که کشور با شرایطی کاملاً متفاوت و خارج از روند عادی مواجه شد. دو تهاجم نظامی و یک آشوب داخلی کشور را وارد شرایطی ویژه و پیچیده کرد و در سه مقطع، کشور با قطع و اختلال گسترده اینترنت و ارتباطات مواجه شد.
بیتردید هیچ مدیری دوست ندارد دوران مسئولیتش با چنین شرایط و بحرانهایی همزمان شود. مواجهه همزمان با دغدغههای مردم، فشار سنگین بر کسبوکارها، نگرانی فعالان اقتصاد دیجیتال، دشواری حفظ پایداری شبکههای حیاتی کشور و در عین حال ملاحظات نهادهای مسئول در شرایط جنگی، دشوارترین و پیچیدهترین روزهایی را رقم زد که حوزه ارتباطات کشور تاکنون تجربه کرده است.
در این میان قطع اینترنت که مستقیماً با حقوق عمومی و زندگی روزمره مردم گره خورده، باعث شد بسیاری از خدمات و تلاشهای شبانهروزی خانواده بزرگ ارتباطات به حاشیه رود. در حالی که در همین روزهای سخت، شبکههای ارتباطی داخلی کشور، خدمات بانکی، درمانی، پستی، اداری، آموزشی و زیرساختهای حیاتی دیجیتال با بالاترین سطح پایداری ممکن فعال باقی ماندند. تلاش شبانهروزی متخصصان، اپراتورها، مهندسان و کارکنان حوزه ارتباطات، حتی در شرایطی که همکاران ما در معرض تهدید بمب و موشک دشمن قرار گرفته و برخی از عزیزترین آنان به شهادت رسیدند یا مجروح شدند، مانع از بروز بحرانهای گستردهتر اقتصادی، اجتماعی و خدماتی شد.
با وجود این مسیر وزارت ارتباطات هیچگاه متوقف نشده و نخواهد شد. مأموریت ما همچنان توسعه زیرساختهای ارتباطی، گسترش دسترسی بدون تبعیض، افزایش کیفیت خدمات و کاهش شکاف دیجیتال در سراسر کشور است.
ما همچنان معتقدیم سیاست درست نه «انزوای دیجیتال» است و نه «وابستگی مطلق»؛ بلکه توسعه هوشمندانه، متوازن و مبتنی بر منافع ملی است. تجربه جهان نیز نشان داده است که دوگانههای فرسایشی و مطلقگرایانهای مانند «باز یا بسته»، «داخلی یا خارجی» و «استقلال یا تعامل»، راهحل مسائل پیچیده حکمرانی سایبری نیستند. همانگونه که طبقهبندی جامعه در دسترسی به اینترنت نیز نمیتواند مبنای پایداری برای توسعه متوازن و پرشتاب دیجیتال باشد.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند حکمرانی منسجم، هماهنگ و قابل پیشبینی در فضای مجازی هستیم؛ حکمرانیای که بتواند میان امنیت، توسعه اقتصاد دیجیتال، حقوق عمومی و رضایت اجتماعی توازن ایجاد کند.
در همین چهارچوب، دستور اخیر ریاست محترم جمهوری برای تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» را باید تلاشی در مسیر تقویت هماهنگی و اجماعسازی در حوزه حکمرانی فضای مجازی دانست؛ اقدامی برای ایجاد پلی پایدار میان الزامات حکمرانی سایبری، توسعه اقتصاد دیجیتال و مطالبات عمومی جامعه.
در پایان با گرامیداشت روز جهانی ارتباطات، تأکید میکنم که امسال بیش از هر زمان دیگری با این حقیقت مواجه هستیم که آینده کشورها در توسعه ارتباطات، درک متقابل از نیازهای ذینفعان و پایداری شریانهای حیاتی دیجیتال رقم خواهد خورد.
روز جهانی ارتباطات امسال بیش از هر زمان دیگری این واقعیت را یادآور میشود که ارتباطات دیگر صرفاً یک ابزار فناورانه نیست؛ بخشی از حق زندگی، حق کار، حق آموزش و حق پیشرفت در جهان امروز است.
آینده درخشان ایران نه با انقطاع و تصمیمات واکنشی، بلکه با حکمرانی هوشمند، زیرساخت پایدار، اعتماد عمومی و اتصال امن و قابل تعامل با دنیا رقم خواهد خورد؛ ان شاءالله.