در دنیای دیجیتال امروز، حفظ هویت شخصی به یکی از چالش های اساسی کاربران اینترنت تبدیل شده است. با افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌های خرید آنلاین و خدمات ابری، خطر افشای اطلاعات شخصی به طرز چشمگیری افزایش یافته است.

اطلاعات کاربران اغلب در اثر بی‌احتیاطی در توئیت‌ها و نظرات آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی جمع‌آوری می‌شود و هکرها و افراد ناشناس به‌راحتی می‌توانند از این داده‌ها سوءاستفاده کنند. آمارهای رسمی نیز این نگرانی را تأیید می‌کنند؛ بر پایه گزارش‌های پلیس فتا، جرائم مالی و برداشت‌های غیرمجاز مبتنی بر فیشینگ همچنان در صدر پرونده‌های سایبری کشور قرار دارند. با اتخاذ تدابیر مناسب، هر فرد می‌تواند امنیت اطلاعات شخصی خود را در فضای مجازی افزایش دهد و از افشای هویتش جلوگیری کند.

به تأکید کارشناسان انتخاب نام کاربری و آیدی، نخستین لایه دفاعی هویت آنلاین هر فرد است. استفاده از نام خانوادگی واقعی یا ترکیبی از آن در آیدی، راه را برای شناسایی سریع فرد توسط افراد ناشناس هموار می‌کند؛ زیرا افرادی که به دنبال ردیابی یک کاربر هستند، معمولاً جست‌وجوی خود را از نام خانوادگی آغاز می‌کنند. توصیه حرفه‌ای این است که از عبارات تصادفی و غیرقابل ردیابی برای ساخت آیدی استفاده شود تا هیچ سرنخی از هویت واقعی فرد به بیرون درز نکند.

هیچ‌کس نمی‌داند پشت یک حساب کاربری واقعاً چه کسی نشسته است. بسیاری از حساب‌های ناامن، با هدف فریب کاربران، به‌تدریج و طی زمان اعتماد آن‌ها را جلب می‌کنند و خود را دوستانی همسو با نظرات و عقاید طرف مقابل معرفی می‌کنند. این فرآیند ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد، اما در نهایت با ترفندهای گوناگون به اطلاعات شخصی کاربر دست پیدا می‌کنند. یک حساب جعلی طی چند هفته با پسندیدن و نظر دادن مکرر روی پست‌های کاربر، حس نزدیکی ایجاد می‌کند و سپس با بهانه‌های مختلف، اطلاعات حساسی مانند محل زندگی یا شماره تماس را از او درخواست می‌کند.

کاربرانی که با هویت ناشناس فعالیت می‌کنند چه نکاتی را باید رعایت کنند؟

اگر فردی با یک حساب کاربری ناشناس در شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کند، باید از ورود هم‌زمان به حساب‌هایی که با هویت واقعی او مرتبط است، مانند اینستاگرام شخصی، خودداری کند، برخی افراد سودجو با ارسال ویدئو یا تصویر جذاب، کاربر را به تماشای استوری‌ها ترغیب می‌کنند و از این طریق می‌توانند رد فعالیت او را در سایر بسترها پیدا کنند.

اگر حساب ناشناس با هویت واقعی فرد پیوند بخورد، کل زحمت پنهان‌سازی هویت بی‌اثر می‌شود. از سوی دیگر اتصال حساب‌های کاربری در شبکه‌های اجتماعی مختلف به یکدیگر، اطلاعات شخصی و فعالیت‌های فرد را به‌سادگی در دسترس دیگران قرار می‌دهد و احتمال شناسایی هویت واقعی و آزار آنلاین را افزایش می‌دهد. خطر مهم‌تر آنجاست که در صورت هک شدن یکی از حساب‌ها، مهاجم به‌سادگی به سایر حساب‌های متصل نیز دسترسی پیدا می‌کند. مدیریت مستقل هر حساب، کنترل بیشتری بر اطلاعات شخصی فرد فراهم می‌آورد.

علی اصفر زارعی -کارشناس ارشد مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی- در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: بسیاری از پلتفرم‌های اجتماعی گزینه‌ای برای فعال‌سازی موقعیت مکانی دارند که ممکن است بدون اطلاع کاربر روشن باشد. فعال بودن این گزینه به دیگران اجازه می‌دهد از مکان دقیق فرد باخبر شوند و برخی اپلیکیشن‌ها نیز این اطلاعات را ذخیره و حتی به اشتراک می‌گذارند. بررسی دوره‌ای تنظیمات موقعیت مکانی، یکی از ساده‌ترین اما مؤثرترین اقدامات پیشگیرانه است. همچنین برای ساخت هر حساب ناشناس باید حتماً از یک ایمیل جداگانه استفاده شود و هرگز نباید ایمیل شخصی برای این منظور به کار رود. استفاده از ایمیل شخصی می‌تواند به‌سادگی به شناسایی هویت واقعی فرد منجر شود، به‌ویژه اگر اطلاعات دیگری نیز همراه آن افشا شده باشد. ایجاد یک ایمیل مستقل، هم به حفظ حریم خصوصی کمک می‌کند و هم امنیت آنلاین فرد را افزایش می‌دهد.

وی افزود: استفاده از اکانت‌هایی که نام و هویت اصلی خود را تغییر داده‌اند، به‌ویژه در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، اعتبار فرد را زیر سؤال می‌برد و باعث می‌شود دیگران به اطلاعات و نظرات او اعتماد نکنند. توصیه می‌شود در فعالیت‌های عمومی از اکانت‌هایی استفاده شود که هویت واقعی فرد را به‌درستی نشان می‌دهند تا از سوءتفاهم یا عواقب ناخواسته جلوگیری شود.

به گفته زارعی انتشار هر مطلب، تصویر یا ویدئویی که ممکن است هویت فرد را فاش کند، می‌تواند خطرات جدی به همراه داشته باشد. حتی جزئیات به‌ظاهر بی‌اهمیت مانند فاکتورها یا رسیدهای بانکی می‌توانند اطلاعات شخصی را افشا کنند. همچنین نشانه‌های جغرافیایی موجود در تصاویر، مانند مکان‌های خاص یا تابلوهای شناسایی‌شدنی، به شناسایی فرد کمک می‌کنند.

این کارشناس ارشد مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی در ادامه تصریح کرد: تنظیمات حریم خصوصی نقش مهمی در حفاظت از اطلاعات شخصی کاربران ایفا می‌کند. با تبدیل حساب به حالت خصوصی، فقط افرادی که مورد تأیید کاربر هستند به محتوای او دسترسی دارند و این موضوع خطر سوءاستفاده از محتوا توسط افراد ناشناس را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد.

بررسی‌ها نشان می دهد بخش قابل‌توجهی از حملات سایبری از طریق ارسال لینک‌های مخرب انجام می‌شود. این لینک‌ها می‌توانند به وب‌سایت‌های فیشینگ منتهی شوند که ضمن آلوده کردن دستگاه، اطلاعاتی مانند موقعیت مکانی، آدرس آی‌پی و سرویس‌دهنده اینترنت کاربر را نیز برای سازنده لینک قابل شناسایی می‌کنند. توصیه می‌شود هرگز روی لینک‌های ارسالی از منابع ناشناس کلیک نشود و در صورت نیاز، نشانی وب به‌صورت دستی وارد شود.

دسترسی‌های اپلیکیشن‌های نصب‌شده در گوشی چه نقشی در افشای هویت دارند؟

بسیاری از اپلیکیشن‌ها هنگام نصب، دسترسی به مواردی مانند موقعیت مکانی، مخاطبین یا دوربین را درخواست می‌کنند، در حالی که این دسترسی‌ها همیشه ضروری نیستند. مسدود کردن دسترسی‌های غیرضروری، علاوه بر حفاظت از اطلاعات شخصی، به کاهش مصرف باتری و داده اینترنتی نیز کمک می‌کند.

کارشناسان تأکید می‌کنند اعتماد به ربات‌های ناشناس می‌تواند خطرات جدی برای کاربران به همراه داشته باشد؛ این ربات‌ها اغلب به‌عنوان ابزارهایی برای فیشینگ یا جمع‌آوری اطلاعات شخصی عمل می‌کنند. کلیک روی لینک‌های ارسالی از سوی این ربات‌ها ممکن است کاربر را به وب‌سایت‌های مخربی هدایت کند که هدف آن‌ها سرقت اطلاعات حساسی مانند نام کاربری، رمز عبور و اطلاعات مالی است.

بررسی موارد گزارش‌شده نشان می‌دهد که سهم هر یک از رفتارهای پرخطر کاربران در افشای هویت دیجیتال، متفاوت است. در دنیای دیجیتال امروز، اطلاعات شخصی کاربران به‌راحتی در دسترس عموم قرار می‌گیرد، اما این دسترسی می‌تواند به سوءاستفاده‌های جدی منجر شود. افراد ناشناس معمولاً با صبر و حوصله به جمع‌آوری داده‌های منتشرشده توسط کاربر می‌پردازند و این اطلاعات را در طول زمان تحلیل می‌کنند؛ آن‌ها ممکن است از پست‌ها، تصاویر، نظرات و حتی فعالیت‌های آنلاین استفاده کنند تا تصویری کامل از زندگی شخصی فرد بسازند. این فرآیند شبیه به جمع‌آوری قطعات یک پازل است که در نهایت می‌تواند به افشای هویت، موقعیت یا حتی اطلاعات مالی منجر شود. به همین دلیل، آگاهی از این خطرات و به‌کارگیری تنظیمات حریم خصوصی در شبکه‌های اجتماعی اهمیت زیادی دارد.