ایلان ماسک و شبکه اجتماعی ایکس به تازه‌ترین شرکت بزرگ آمریکایی در حوزه شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده‌اند که بنا بر دستور مقام‌های عربستان سعودی، حساب‌های کاربری مخالفان و منتقدان ریاض را مسدود کرده‌اند—به‌گونه‌ای که این حساب‌ها دیگر در داخل عربستان قابل مشاهده نیستند.

روزنامه گاردین پیش‌تر در اوایل سال جاری گزارش داده بود که پلتفرم‌هایی از جمله اسنپ‌چت و همچنین فیس‌بوک و اینستاگرام متعلق به شرکت متا نیز حساب‌های مخالفان سعودی را به دنبال ادعاهای مقام‌های عربستان مبنی بر نقض قوانین محلی از سوی این کاربران، مسدود کرده‌اند.

در آن زمان، شبکه اجتماعی ایکس که پیش‌تر با نام توییتر شناخته می‌شد، اعلام کرده بود که به کاربران اطلاع داده است در پی درخواست‌های مقام‌های سعودی هیچ اقدامی انجام نداده و این شرکت «عمیقاً به دفاع از صدای کاربران خود و احترام به آن باور دارد».

با این حال، سازمان حقوق بشری القسط مستقر در لندن اعلام کرد از اواسط ماه جولای تاکنون بیش از ۶۰ حساب کاربری در این پلتفرم از طریق محدودسازی جغرافیایی در عربستان سعودی از دسترس خارج شده‌اند؛ اقدامی که مانع از مشاهده محتوای این حساب‌ها توسط کاربران داخل این کشور می‌شود.

از جمله افرادی که حساب‌هایشان مشمول این محدودیت شده، یحیی عسیری، فعال حقوق بشر سعودی و مدیر سازمان القسط، و عبدالله العوده، فعال مستقر در آمریکا و از منتقدان صریح نقض حقوق بشر در عربستان هستند. همچنین شماری از فعالان تبعیدی، استادان دانشگاه سعودی و رسانه‌های مستقل نیز هدف این اقدام قرار گرفته‌اند.

عبدالله العوده، مشاور ارشد سیاست‌گذاری در امور کشورهای حوزه خلیج فارس در «کمیته آمریکایی حقوق خاورمیانه»، گفت: به نظر من این اتفاق وحشتناک است، زیرا ما در وطن خود با مستبدان مبارزه می‌کردیم و حالا در تبعید نیز باید با مستبدان و همدستان‌شان در جایی که زندگی می‌کنیم مقابله کنیم.

«این سانسور است؛ و بدتر از آن اینکه حتی نگفتند ما قوانین ایکس یا قوانین متا را نقض کرده‌ایم.»

دارندگان این حساب‌ها ایمیل‌هایی از سوی ایکس دریافت کرده‌اند که در آن آمده است محتوای آنها در داخل عربستان سعودی «به منظور عمل به تعهدات ایکس طبق قوانین محلی عربستان سعودی» از دسترس خارج شده است.

فرمانی از دولت عربستان که به این ایمیل‌ها پیوست شده و گاردین آن را مشاهده کرده است، ادعا می‌کند این حساب‌ها مطالبی منتشر کرده‌اند که «نظم عمومی، ارزش‌های دینی، اخلاق عمومی یا حرمت حریم خصوصی» را نقض می‌کند.

عبدالله الجریوی، مسئول بخش پایش و کمپین‌های سازمان القسط که حساب کاربری او در ایکس نیز در داخل عربستان مسدود شده است، گفت: متأسفانه این خبر چندان غافلگیرکننده نبود، زیرا مقام‌های سعودی سابقه‌ای طولانی در خاموش کردن صدای منتقدان در داخل کشور دارند و سعودی‌هایی را که از خارج از کشور سخن می‌گویند، به‌ویژه کسانی را که همچنان با افراد داخل عربستان در ارتباط هستند، تهدید تلقی می‌کنند.

او افزود: آنچه حتی نگران‌کننده‌تر است این است که شرکت‌های فناوری، به جای حفاظت از آزادی بیان که همواره ادعای حمایت از آن را دارند، به تسهیل این سرکوب کمک کرده‌اند.

سازمان القسط از شرکت‌های ایکس ، متا، اسنپ‌چت و یوتیوب خواسته است دسترسی به این حساب‌ها را دوباره برقرار کنند و درباره نحوه اتخاذ این تصمیم‌ها نیز شفاف‌سازی کنند.

شرکت متا پیش‌تر به گاردین گفته بود هرگاه گزارش‌هایی درباره محتوایی دریافت کند که قوانین محلی را نقض می‌کند اما با استانداردهای جامعه این شرکت مغایرت ندارد، ممکن است دسترسی به آن محتوا را در همان کشوری که ادعا شده انتشار آن غیرقانونی است، محدود کند.

از دیگر حساب‌هایی که هدف این اقدام قرار گرفته‌اند، حساب غانم المصریر، طنزپرداز سرشناس سعودی، است. اوایل امسال، یک دادگاه بریتانیا به عربستان سعودی دستور داد پس از آنکه آیفون‌های او هک شد و وی در مقابل فروشگاه هارودز در مرکز لندن مورد حمله فیزیکی قرار گرفت، مبلغ ۳ میلیون پوند به عنوان غرامت به او پرداخت کند.

در ماه می، یوتیوب به المصریر اطلاع داد که دو حساب کاربری او با مجموع بیش از ۸۰۰ هزار مشترک، در پی شکایت‌های حقوقی مطرح‌شده از سوی یک «نهاد دولتی»، در داخل عربستان مسدود خواهند شد.

در همان ماه، شبکه ایکس نیز از طریق ایمیل به المصریر اطلاع داد که مقام‌های سعودی مدعی شده‌اند حساب او قوانین عربستان را نقض کرده است و نسخه‌ای از فرمان مربوطه را نیز به ایمیل پیوست کرده بود. تا ماه ژوئیه، این شرکت به او اطلاع داد که محتوای حسابش برای رعایت قوانین محلی در داخل عربستان از دسترس خارج شده است.

المصریر گفت: از اینکه عربستان درخواست مسدودسازی حساب‌ها را داده، تعجب نمی‌کنم، اما از اینکه ایلان ماسک به این درخواست تن داده، شگفت‌زده شده‌ام.

او پیش‌بینی کرد که «دیگر کشورهای اقتدارگرا در سراسر جهان» نیز همین مسیر را در پیش خواهند گرفت.