عرضه اولیه سهام شرکت سازنده تراشه‌های حافظه سی‌اکس‌ام‌تی در شانگهای در ماه گذشته، حتی با استانداردهای هیجان‌انگیز عصر هوش مصنوعی نیز یک اتفاق خارق‌العاده بود.

این شرکت که امید اصلی پکن برای کاهش وابستگی به تامین‌کنندگان خارجی و به چالش کشیدن آمریکا در حوزه هوش مصنوعی محسوب می‌شود، در همان ساعات اولیه معاملات بیش از ۵۰۰ درصد رشد کرد و با پشت سر گذاشتن بانک صنعتی و بازرگانی چین که سال‌ها بلامنازع صدرنشین بود، به باارزش‌ترین سهام سرزمین اصلی چین تبدیل شد.

به نوشته بلومبرگ، این تب تند بازار، نقطه اوج یکی از تهاجمی‌ترین برنامه‌های دولت چین برای هدایت قدرت بازار سهام و اوراق قرضه ۲۸ تریلیون دلاری خود به سمت صنایع استراتژیک است.

نهادهای ناظر، روند عرضه اولیه شرکت‌های راهبردی را به شدت تسریع کرده و مسیرهای تازه‌ای برای تامین مالی آن‌ها از طریق فروش اوراق قرضه گشوده‌اند.

زمانی که سهام شرکت‌های فناوری در ماه ژوئیه سقوط کرد، مقامات پکن با سرعتی بی‌سابقه برای بازگرداندن اعتماد به بازار مداخله کردند. به گفته یک منبع آگاه، هرچند این مداخله مستقیما برای نجات یک شرکت خاص نبود، اما عرضه سهام سی‌اکس‌ام‌تی یکی از عوامل موثر در این تصمیم بود.

دسترسی آسان و گسترده به سرمایه، همواره یکی از بزرگترین مزیت‌های رقابتی آمریکا در توسعه فناوری بوده است. اکنون چین در تلاش است تا همزمان با ظهور هوش مصنوعی به عنوان موتور جدید رشد اقتصاد جهانی و برتری نظامی، این شکاف تاریخی را پر کند؛ حوزه‌ای که به جرات می‌توان آن را سرمایه‌برترین پروژه صنعتی تاریخ مدرن نامید.

داده‌های گردآوری‌شده بلومبرگ نشان می‌دهد شرکت‌های فناوری چینی در دو سال گذشته حدود ۲۱۷ میلیارد دلار از طریق عرضه اولیه سهام و فروش اوراق قرضه جذب کرده‌اند.

با این حال، کفه ترازوی سرمایه همچنان به نفع غرب سنگینی می‌کند؛ در برابر هر ۱ دلاری که چینی‌ها به دست آورده‌اند، رقبای آمریکایی به رهبری غول‌هایی مانند آمازون و آلفابت بیش از ۶ دلار سرمایه بلعیده‌اند.

این تکاپو نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در نگاه پکن به نحوه تامین مالی صنایع کلیدی است. چین تا پیش از این به ندرت از بازارهای سرمایه به عنوان بازوی سیاست صنعتی خود استفاده می‌کرد و ماشین پیشرفت خود را با سوخت یارانه‌ها، مشوق‌های مالیاتی و سرمایه‌گذاری‌های مستقیم دولتی به پیش می‌راند. این تغییر ریل، دروازه‌های استخر پس‌انداز ۲۶ تریلیون دلاری خانوارها (بزرگ‌ترین ذخیره پس‌انداز خانوار در جهان) را به روی شرکت‌های فناوری باز می‌کند و برخی از ارزان‌ترین منابع مالی جهان را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد.

پکن پیش‌تر در صنعت خودروهای برقی به خوبی نشان داده است که چگونه ترکیب حمایت تمام‌قد دولتی و توانمندی‌های خیره‌کننده تولیدی می‌تواند صنایعی در کلاس جهانی خلق کند. اما تسخیر قله هوش مصنوعی، با توجه به کنترل‌های صادراتی واشنگتن برای محدود کردن دسترسی چین به پیشرفته‌ترین تراشه‌های جهان، نبردی به مراتب پیچیده‌تر است. به گفته کریس میلر، استاد دانشگاه تافتس و نویسنده کتاب «جنگ تراشه»، اگر غول‌های فناوری چین بتوانند به مزیتی پایدار در دسترسی به سرمایه دست یابند، کفه رقابت تغییر خواهد کرد، هرچند پردازش داده در داخل چین به دلیل کیفیت پایین‌تر تراشه‌های بومی همچنان هزینه بالاتری می‌طلبد.

پکن ماه‌ها پیش از عرضه سهام شرکت‌های استراتژیک خود، تمام موانع بوروکراتیک را از سر راه آن‌ها برمی‌دارد. عبور شرکت سی‌اکس‌ام‌تی از فرایند پیچیده ثبت تا معامله که در حالت عادی سال‌ها زمان می‌برد، در کمتر از هشت ماه انجام شد و در یکی از بزرگترین عرضه‌های اولیه سال‌های اخیر، حدود ۹.۸میلیارد دلار سرمایه تازه به رگ‌های این شرکت تزریق کرد.

با این حال، جهش ۴۶۶ درصدی قیمت سهام در روز اول یک واقعیت تلخ را نیز عیان کرد؛ قیمت‌گذاری سهام بسیار پایین‌تر از اشتهای خریداران انجام شده بود. سنت به‌شدت محافظه‌کارانه چین در قیمت‌گذاری عرضه‌های اولیه، اگرچه سپری برای سرمایه‌گذاران خرد در برابر زیان‌های احتمالی است، اما در نهایت نقدینگی کمتری در مقایسه با رقبایی مانند اس‌کی هاینیکس کره جنوبی که اخیرا ۲۶.۵ میلیارد دلار در آمریکا جذب کرد، برای تجهیز این شرکت‌ها باقی می‌گذارد.

از سال ۲۰۲۵، سیاست‌گذاران چینی یک معماری مالی یکپارچه برای حمایت از شرکت‌های فناوری طراحی کرده‌اند که وام‌دهی بانکی، انتشار اوراق قرضه، بازارهای سرمایه و سرمایه‌گذاری بلندمدت را در یک شبکه واحد به هم پیوند می‌دهد.

پکن به این درک رسیده است که بازارهای سرمایه قدرتمند برای تحقق رویاهای فناورانه‌اش یک ضرورت غیرقابل‌انکار است. شاخص استار ۵۰ که نبض تراشه‌سازان در آن می‌تپد، امسال ۳۰ درصد رشد داشته است، در حالی که شاخص فراگیر سی‌اس‌آی ۳۰۰ تنها توانسته ۱.۴درصد رشد کند. در اکوسیستم چین، برخلاف آمریکا که غول‌های ابری بار اصلی توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی را به دوش می‌کشند، اگر شیرهای بودجه دولتی بسته بماند، بازار سرمایه باید تمام این بار سنگین را تحمل کند.

سلاح پنهان اژدها: منابع مالی ارزان و شمشیر دولبه‌ نقدینگی
بازار اوراق قرضه نیز بازتاب همین تحولات است. شرکت‌های فناوری چینی امسال موفق به فروش بالغ بر ۳۸ میلیارد دلار اوراق قرضه شده‌اند که بالاترین رکورد از سال ۲۰۱۶ محسوب می‌شود. با این وجود، این رقم رویایی تنها معادل ۷ درصد از کوه ۵۷۸ میلیارد دلاری است که همتایان آمریکایی آن‌ها بنا کرده‌اند. با کند شدن چرخ‌های اقتصاد و انباشت بدهی‌های سنگین در دولت‌های محلی، سیاست‌گذاران در تقلای یافتن مسیرهای جدیدی برای تامین مالی صنایع حیاتی بدون اتکا به ترازنامه‌های دولتی هستند. بانک‌های سنتی همچنان به استارت‌آپ‌های زیان‌ده روی خوش نشان نمی‌دهند؛ وام‌های فناوری در سه‌ماه دوم امسال ۲۲ درصد از کل اعتبارات جدید شرکتی را به خود اختصاص داد، اما بخش عمده آن به شرکت‌های بالغ رسید. به همین دلیل رگولاتورها چاره‌ای جز هدایت شرکت‌ها به آغوش بازارهای سرمایه ندارند.

یکی از برگ‌های برنده مهم چین در این کارزار، دسترسی به ارزان‌ترین منابع مالی جهان است. شرکت‌های فناوری چینی در سال جاری اوراق قرضه خود را با میانگین سود ۱.۹ درصد منتشر کرده‌اند که بیش از ۳۰۰ واحد پایه کمتر از همتایان آمریکایی است و عمیق‌ترین شکاف بهره از سال 2015 تاکنون به شمار می‌رود. هرچند بخش مهمی از این شکاف نه محصول حمایت سیاستی، بلکه بازتاب نرخ بهره و تورم به‌مراتب پایین‌تر چین است. به عنوان مثال، بزرگترین سازنده باتری جهان توانست اوراق خود را با سود ناچیز ۱.۵۸ درصد منتشر کند، در حالی که رقیب کره‌ای آن ناچار به پرداخت سود ۵.۲۵ درصدی است. حتی شرکت‌های گمنام و کوچکتر چینی نیز توانسته‌اند ارقامی نظیر ۲۰۰میلیون یوان را با نرخ استثنایی ۲.۵ درصد برای توسعه سرورهای هوش مصنوعی خود تامین کنند. این دسترسی به سرمایه‌های صبور و ارزان‌قیمت، به چینی‌ها این جسارت را می‌دهد تا بی‌محابا در زیرساخت‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند.

هدایت سیل‌آسای سرمایه به این بخش‌ها البته بدون تبعات نیست و به گفته ژو لی، مدیر درآمد ثابت آسیای فیدلیتی اینترنشنال، می‌تواند به مازاد ظرفیت و افت شدید حاشیه سود منجر شود؛ تجربه‌ای که پیش‌تر در صنعت پنل‌های خورشیدی و خودروهای برقی تکرار شده بود. اما پرسش بنیادین این است که آیا تزریق پول به تنهایی می‌تواند عقب‌ماندگی تکنولوژیک را جبران کند؟ به تعبیر هونگ‌شو وی، اقتصاددان ارشد اندیشکده آنباند، سرمایه شرط لازم است، اما کافی نیست؛ زمین، فناوری و استعداد نیز شکل‌هایی از سرمایه‌اند و چالش اصلی، تبدیل دستاوردهای علمی به کاربردهای تجاری است. با این حال چین برای پیروزی در این میدان احتمالا به دلارهای بسیار کمتری نیاز دارد: برآورد بانک یو‌بی‌اس نشان می‌دهد هزینه‌های آموزش مدل‌های زبانی در چین کمتر از ۱۰ درصد پیشتازان جهانی مانند اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک است و میانگین قیمت دسترسی به این مدل‌ها (API) زیر ۲۰ درصد همتایان جهانی قیمت‌گذاری می‌شود. شاید استراتژی پکن این باشد که به جای تقلا برای پیشی گرفتن در نوآوری‌های بنیادین، بر صنعتی‌سازی و تجاری‌سازی انبوه هوش مصنوعی متمرکز شود. اما به گفته کایل چان، پژوهشگر موسسه بروکینگز، آنچه در نهایت به رقابت فناورانه آمریکا و چین شکل می‌دهد، سرمایه‌گذاری بزرگ‌مقیاس و مستمر در هر دو حوزه نوآوری و ظرفیت صنعتی است؛ کشوری که همه این عناصر را یکجا داشته باشد، مزیتی ماندگار خواهد داشت.