شبکه ارتباطی مازندران در دولت چهاردهم هم در روستاها گسترده‌تر شده و هم در شهرها وارد مرحله نوسازی شد؛ ۱۸۶ سایت جدید به ۲۱۷ روستا رسیده و توسعه فیبر نوری و ۵G در شهرها شتاب گرفت، که اکنون کیفیت و پایداری ارتباط مهم‌ترین آزمون این توسعه است.

در بخشی از روستاهای مازندران، تا همین چند سال پیش پیدا کردن یک نقطه برای برقراری تماس یا ارسال یک پیام ساده، خودش بخشی از زندگی روزمره بود. فاصله چند کیلومتری با شهر، گاهی مترادف با خاموشی ارتباطی بود؛ مسئله‌ای که در مناطق کوهستانی و جنگلی و به‌ویژه برخی نقاط غرب استان، بیشتر خود را نشان می‌داد.

حالا شرایط تغییر کرده است. دکل‌های جدید در نقاط مختلف استان نصب شده‌اند، فیبر نوری مسیرهای تازه‌ای برای انتقال داده باز کرده و روستاهای بیشتری به شبکه ارتباطی پرسرعت متصل شده‌اند. با این حال، توسعه زیرساخت پایان ماجرا نیست. گلایه از کیفیت آنتن‌دهی، قطعی‌های ناشی از سرقت تجهیزات، مشکلات برق و ضعف پوشش در برخی نقاط گردشگری نشان می‌دهد شبکه ارتباطی مازندران، همزمان با توسعه، همچنان با چالش نگهداری و ارتقای کیفیت مواجه است.

ارتباطات؛ زیرساختی برای همه فصل‌ها

مازندران استانی نیست که نیاز ارتباطی آن فقط با جمعیت ثابتش سنجیده شود. در بخش زیادی از سال، جاده‌های استان شاهد ورود حجم زیادی از مسافران و گردشگران است و همین موضوع فشار بیشتری بر زیرساخت‌های ارتباطی وارد می‌کند. در روستاها نیز اینترنت دیگر یک امکان جانبی محسوب نمی‌شود.

دانش‌آموزی که به آموزش مجازی نیاز دارد، کشاورزی که محصولش را در فضای مجازی عرضه می‌کند، صاحب اقامتگاهی که مشتری را از طریق اینترنت جذب می‌کند و کسب‌وکاری که پرداخت‌هایش را آنلاین انجام می‌دهد، همگی به شبکه‌ای نیاز دارند که فقط «وجود داشته باشد» کافی نیست؛ شبکه باید پایدار و باکیفیت هم باشد.

از همین منظر، توسعه ارتباطات را می‌توان بخشی از توسعه اقتصادی و اجتماعی استان دانست؛ زیرساختی که هم برای شهر اهمیت دارد و هم برای روستایی که شاید چند کیلومتر با نزدیک‌ترین مرکز شهری فاصله داشته باشد.

اهمیت این تحول در مازندران دوچندان است. یک روستای متصل به اینترنت پایدار، تنها صاحب یک سرویس ارتباطی جدید نشده است؛ امکان استفاده از آموزش آنلاین، خدمات بانکی و دولتی، فروش اینترنتی محصولات و توسعه کسب‌وکارهای محلی را نیز پیدا می‌کند. در مناطق گردشگری نیز کیفیت ارتباطات بخشی از زیرساخت خدمات به گردشگر است؛ موضوعی که اسماعیل اعزی، مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات مازندران، نیز در آخرین گفت‌وگوی خود بر آن تأکید کرده و توسعه ارتباطات در مناطق گردشگری را برای گردشگران و کسب‌وکارهای محلی ضروری و از اولویت‌های این نهاد دانسته است.

روستاها؛ جایی که تغییر بیشتر دیده می‌شود

اگر قرار باشد یک بخش از کارنامه ارتباطی دولت چهاردهم در مازندران را پررنگ‌تر از سایر بخش‌ها دید، توسعه ارتباطات روستایی یکی از مهم‌ترین آنهاست.

سال‌ها یکی از گلایه‌های پرتکرار اهالی مناطق ییلاقی مازندران این بود که بچه‌ها و جوان‌ترها به دلیل دسترسی نداشتن به اینترنت، رغبت کمتری برای ماندن یا گذراندن زمان طولانی در روستا دارند؛ مسئله‌ای که برای نسلی که بخش مهمی از ارتباطات، سرگرمی و حتی کارش به فضای مجازی گره خورده، اهمیت بیشتری داشت.

با رسیدن اینترنت، اما بخشی از این معادله تغییر کرده است. حالا جذابیت‌های روستا می‌تواند همان لحظه که ثبت می‌شود، در شبکه‌های اجتماعی دیده شود؛ یک منظره، یک اقامتگاه، محصول یک باغدار یا حتی یک مسیر جنگلی می‌تواند از قاب گوشی یک روستایی به مخاطبانی در شهرهای دیگر برسد.

این تغییر فقط به دیده‌شدن روستا محدود نمانده است. گردشگر می‌تواند پیش از سفر اقامتگاه را پیدا کند، جوان روستایی امکان فعالیت و کسب‌وکار آنلاین داشته باشد و خانواده‌ای که میان شهر و ییلاق در رفت‌وآمد است، ارتباطش با دنیای بیرون را از دست ندهد. به همین دلیل، اینترنت در بسیاری از ییلاقات دیگر یک امکان رفاهی نیست؛ بخشی از زیرساخت ماندن و رونق گرفتن روستاست.

بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان در مرداد ۱۴۰۵، در دولت چهاردهم ۱۸۶ سایت جدید برای پوشش ۲۱۷ روستا راه‌اندازی شده است. اعزی گفته است پیش از این، پوشش ارتباطی استان حدود ۹۹ درصد بوده، اما رویکرد برنامه هفتم توسعه صرفاً افزایش پوشش نیست و بر ارتقای کیفیت خدمات تأکید دارد.

او با بیان اینکه این تغییر در مناطق گردشگری و روستایی نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، تصریح کرد نصب سایت‌های جدید در مناطق گردشگری در حال پیگیری است تا علاوه بر رفع نیاز ساکنان، به توسعه گردشگری روستایی نیز کمک کند.

در یک نمونه جدیدتر، برای روستای گردشگری «شانه‌تراش‌محله» تنکابن که در فهرست نامزدهای ایران برای عنوان بهترین روستاهای گردشگری جهان در سال ۲۰۲۶ قرار دارد، ۱۵ میلیارد تومان اعتبار برای راه‌اندازی سایت جدید همراه اول اختصاص یافته است؛ آن هم در شرایطی که اولویت اعتباری به مناطق جنگ‌زده اختصاص داشت. این پروژه با دستور ویژه وزارت ارتباطات و استانداری در دستور کار قرار گرفت.

فیبر نوری؛ تحول زیر پوست شهر

اما در شهرها، داستان کمی متفاوت است. در مناطق شهری، مسئله اصلی دیگر صرفاً رساندن اینترنت به یک نقطه نیست؛ بلکه افزایش ظرفیت و کیفیت اتصال اهمیت دارد.

آخرین آمار اعلام‌شده از سوی مدیرکل ارتباطات مازندران نشان می‌دهد طول شبکه فیبر نوری استان با رشد ۱۸.۵ درصدی به ۱۵ هزار کیلومتر رسیده است. در حال حاضر ۱۵ شهر به این شبکه متصل شده‌اند و اجرای پروژه در ۱۰ شهر دیگر نیز ادامه دارد. همچنین بیش از ۵۰ هزار مشترک به اینترنت پرسرعت مبتنی بر فیبر متصل شده‌اند؛ رقمی که به گفته اعزی نسبت به ابتدای دولت چهاردهم دو برابر شده است.

اهمیت این آمار زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم شبکه مسی قدیمی دیگر پاسخگوی بخش مهمی از نیازهای ارتباطی امروز نیست. مدیر مخابرات منطقه مازندران در مرداد ۱۴۰۵، سرعت پایین و افت کیفیت در مسافت‌های طولانی را از مشکلات شبکه مسی دانست و تأکید کرد که استان باید به سمت فیبر نوری حرکت کند.

بنابراین، فیبر را نباید فقط به‌عنوان یک کابل جدید دید؛ این تغییر در واقع بخشی از نوسازی شبکه ارتباطی است؛ زیرساختی که می‌تواند پایه خدمات دیجیتال، کسب‌وکارهای اینترنتی، شهر هوشمند و افزایش ظرفیت ارتباطات آینده باشد.

۵G؛ نسل بعدی شبکه در حال گسترش

در بخش ارتباطات سیار نیز توسعه نسل پنجم تلفن همراه در دولت چهاردهم دنبال شده است. بر اساس آمار اعلام‌شده در بهمن ۱۴۰۴، تعداد سایت‌های ۵G مازندران به ۱۹۰ سایت رسیده که به گفته مدیرکل ارتباطات استان، رشد پنج‌برابری در راه‌اندازی این فناوری را نشان می‌دهد.

این توسعه برای استانی که در دوره‌های اوج سفر با افزایش ناگهانی جمعیت روبه‌رو می‌شود اهمیت ویژه‌ای دارد. شبکه ارتباطی باید نه فقط جمعیت ثابت، بلکه بار ارتباطی گردشگران، مسافران، کسب‌وکارها و خدمات عمومی را نیز تحمل کند.

هزاران طرح و یک عدد بزرگ

در نگاهی به عملکرد دولت چهاردهم، بزرگ‌ترین عدد اعلام‌شده مربوط به تعداد پروژه‌ها و میزان سرمایه‌گذاری است.

طبق اعلام رسمی مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات مازندران، از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون یک‌هزار و ۲۷۳ پروژه ارتباطی و مخابراتی در مناطق مختلف استان با سرمایه‌گذاری بالغ بر ۶.۵ همت اجرا شده است. این پروژه‌ها فقط شامل فیبر نوری نیستند و احداث و ارتقای سایت‌های تلفن همراه، توسعه نسل پنجم، اتصال ادارات، کسب‌وکارها و منازل به فیبر و نصب باتری‌های پشتیبان مراکز مخابراتی و سایت‌ها را نیز دربرمی‌گیرند.

البته ۶.۵ همت را نباید معادل بودجه مستقیم دولت دانست. این رقم، مجموع سرمایه‌گذاری پروژه‌های ارتباطی و مخابراتی اعلام‌شده است و بخشی از این سرمایه‌گذاری توسط اپراتورها و سایر مجموعه‌های فعال در حوزه ارتباطات انجام می‌شود.

در کنار این سرمایه‌گذاری‌ها، ۴۱۲ میلیارد تومان از محل منابع USO نیز برای توسعه ارتباطات روستایی مازندران اختصاص یافته است؛ منابعی که با هدف تقویت زیرساخت ارتباطی مناطق روستایی هزینه می‌شوند.

توسعه شبکه در میانه جنگ، ناپایداری برق و سرقت

با وجود این توسعه، مشکلات شبکه ارتباطی مازندران هنوز تمام نشده و یکی از نمونه‌های روشن، سرقت تجهیزات و کابل‌های ارتباطی است.

در خرداد ۱۴۰۵، سرقت یک کابل ارتباطی موجب قطع شبکه مخابراتی و اینترنت در بخش وسیعی از محدوده سلمان‌شهر تا رامسر شد و تیم‌های فنی پس از چند ساعت عملیات، ارتباط را برقرار کردند.

پیش از آن نیز در آبان ۱۴۰۴، اعزی از سرقت کابل فیبر نوری در زیر پل تجن ساری و اختلال در شبکه ارتباطی شرق استان خبر داده بود. در آن گزارش اعلام شد که در همان سال ۱۹ مورد خسارت به شبکه مخابراتی وارد شده و برآورد خسارت بیش از ۵۰ میلیارد ریال بوده است.

این حوادث نشان می‌دهد توسعه شبکه یک سوی ماجراست و نگهداری و تاب‌آوری آن سوی دیگر. هرچه شبکه گسترده‌تر و وابستگی مردم به آن بیشتر شود، قطع شدن یک مسیر ارتباطی می‌تواند اثر اجتماعی و اقتصادی بیشتری داشته باشد.

از سوی دیگر، شبکه ارتباطی به برق پایدار وابسته است و در شرایط ناترازی انرژی، تجهیزات مخابراتی و سایت‌های تلفن همراه نیز نیازمند راهکارهای پشتیبان هستند. نصب باتری‌های پشتیبان مراکز مخابراتی و سایت‌های تلفن همراه نیز در فهرست پروژه‌های اجراشده استان قرار گرفته است.

در واقع، پایداری شبکه را باید حاصل کنار هم قرار گرفتن چند حلقه دانست: فیبر و انتقال مناسب، سایت کافی، برق پایدار، تجهیزات پشتیبان، نگهداری مستمر و مقابله با سرقت و آسیب‌های فیزیکی.

در همین ارتباط، مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات مازندران چندی پیش در بازدید میدانی از چالش‌های ارتباطی دهستان اشکورات رامسر در غربی‌ترین نقطه استان، با اشاره به مشکلات شبکه ارتباطی در مناطق ییلاقی غرب استان گفت: ناپایداری و افت ولتاژ شبکه برق، به‌ویژه در زمان اوج حضور مسافران، یکی از عوامل اصلی ضعف آنتن‌دهی تلفن همراه و اختلال در اینترنت به حساب می‌آید که در جریان رایزنی با توزیع برق غرب استان، تمهیداتی برای تعدیل این وضعیت اتخاذ شده است؛ ضمن اینکه صرفه‌جویی در مصرف برق تا اندازه زیادی چالش‌ها در این زمینه را برطرف می‌کند.

اسماعیل اعزی: ضعف شبکه فقط به پوشش مربوط نیست

اسماعیل اعزی درباره وضعیت شبکه ارتباطی گفت: باید این موضوع را در نظر بگیریم که در زمان جنگ، به مدت ۶ ماه اینترنت نداشتیم و اپراتورها درآمدی نداشتند؛ یعنی طی این مدت این بخش که خود یک بنگاه اقتصادی به حساب می‌آید، تمامی درآمدهایش متوقف شد» که به گفته او، همین موضوع اکنون بر کیفیت ارائه اینترنت تأثیر گذاشته است.

وی همچنین یکی از دلایل ضعف آنتن‌دهی، به‌ویژه در زمان اوج حضور مسافران در مناطق گردشگری، را ناپایداری شبکه برق دانست و گفت ناپایداری شبکه بر عملکرد سیستم‌های ارتباطی تلفن همراه و اینترنت تأثیر می‌گذارد.

او در این بازدید که با هدف بررسی طرح‌های زیرساختی، از جمله راه ارتباطی اشکور به الموت قزوین، گازرسانی و توسعه شبکه برق از قزوین به مازندران صورت گرفت، با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای توسعه شبکه ارتباطی این منطقه اظهار کرد: طی دو سال اخیر، سایت‌های جنت‌رودبار و گاورمک راه‌اندازی شد و ارتقای شبکه ارتباطی این مناطق با اعتباری بالغ بر ۲۳ میلیارد تومان عملیاتی شده است.

وی روستاهای لج و میج در دهستان اشکور را نیازمند ارتقای بستر انتقال دانست و افزود: با توجه به حجم فیبر نوری مورد نیاز، پیگیر اجرای این طرح هستیم. این دو روستا در شمار روستاهای بالای ۲۰ خانوار قرار دارند و باید تا پایان برنامه هفتم توسعه پوشش ارتباطی آنها تکمیل شود. اکنون در سال دوم برنامه قرار داریم و این طرح عملیاتی خواهد شد.

او ادامه داد: روستاهایی مانند یازن، تمل و سپارده نیز از پوشش ۴G برخوردار هستند.

این مقام مسئول درباره نارضایتی مردم از ضعف آنتن‌دهی تلفن همراه گفت: اقداماتی از جمله استفاده از دیزل‌ژنراتورها و هاب‌سایت‌ها که چندین سایت را پوشش می‌دهند، انجام شده و باتری‌های تجهیزات نیز ارتقا یافته‌اند؛ با این وجود همچنان کاستی‌هایی وجود دارد.

وی افزود: دکل‌های مخابراتی به برق سه‌فاز نیاز دارند و امکان تأمین برق مورد نیاز آنها از طریق باتری وجود ندارد. باتری‌ها صرفاً برای حفظ و پشتیبانی از تجهیزات ارتباطی در زمان قطعی برق استفاده می‌شوند. در حال پیگیری هستیم تا برای سایت‌های واقع در مناطق کوهستانی، بر اساس اولویت‌بندی، باتری‌های پشتیبان بیشتری در نظر گرفته شود.

مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات مازندران با اشاره به هماهنگی با شبکه توزیع برق غرب مازندران اظهار کرد: با مسئولان این شبکه صحبت کرده‌ایم تا در روستاهایی که برق آنها به‌صورت متوالی و موازی قطع می‌شود، شیوه قطع برق تغییر کند تا با قطعی‌های طولانی‌مدت مواجه نشویم. برای مثال، اگر برق روستای سپارده دو ساعت قطع شود، برق روستایی که از سپارده تغذیه می‌کند ممکن است چهار ساعت قطع باشد. در برخی نقاط نیز با قطعی‌های شش‌ساعته مواجه هستیم.

وی با بیان اینکه بخش عمده دکل‌های مخابراتی با برق فعالیت می‌کنند، گفت: به سمت تأمین برق از انرژی خورشیدی نیز رفتیم، اما این راهکار از نظر فنی تأیید نشد. بنابراین، قطعاً لازم است برق دکل‌ها به شکل پایدار تأمین شود تا این چالش ارتباطی برطرف شود.

اعزی تأکید کرد: از آنجا که دکل‌های مخابراتی به برق سه‌فاز نیاز دارند، نمی‌توان برق مورد نیاز آنها را مانند تجهیزات تک‌فاز از طریق باتری تأمین کرد.

او درباره قطعی‌های طولانی‌مدت شبکه ارتباطی تلفن ثابت و همراه نیز گفت: شهروندان می‌توانند در صورت بروز اختلال، با سامانه ۱۹۵، سامانه پاسخگویی حوزه ارتباطات، تماس بگیرند. گاهی ممکن است تأسیسات لینک رادیویی یا فیبر نوری قطع شده باشد که لازم است این موارد از طریق سامانه ۱۹۵ اطلاع‌رسانی شود.

کارنامه ۲ سال اخیر ارتباطات مازندران را می‌توان در مجموعه‌ای از اعداد دید: یک‌هزار و ۲۷۳ پروژه و بیش از ۶.۵ همت سرمایه‌گذاری، ۱۵ هزار کیلومتر شبکه فیبر نوری، بیش از ۵۰ هزار مشترک فیبر، ۱۹۰ سایت ۵G و ۱۸۶ سایت جدید برای ۲۱۷ روستا.

این اعداد از توسعه‌ای حکایت دارد که همزمان دو مسیر را دنبال کرده است؛ گسترش دسترسی در روستاها و نوسازی ظرفیت ارتباطی در شهرها. با این حال، بزرگ‌تر شدن شبکه به معنای پایان مسئله نیست. در استانی مانند مازندران که جمعیت شناور گردشگران نیز بار ارتباطی قابل توجهی به شبکه تحمیل می‌کند، کیفیت و پایداری ارتباط اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از این منظر، مرحله بعدی توسعه ارتباطات استان نه فقط افزودن سایت و فیبر، بلکه حفظ و تاب‌آوری زیرساخت در برابر قطعی برق، سرقت تجهیزات و افزایش مصرف است؛ چرا که ارزش واقعی این سرمایه‌گذاری‌ها زمانی مشخص می‌شود که کاربر، چه در مرکز شهر و چه در یک روستای ییلاقی، بتواند روی ارتباط پایدار حساب کند.