موفقیت پروژههای فضایی باید با میزان خلق ارزش اقتصادی سنجیده شود
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد در صنعت فضایی کشور گفت: موفقیت ماموریتهای فضایی دیگر نباید صرفاً با پرتاب موفق و قرار گرفتن ماهواره در مدار سنجیده شود، بلکه میزان خلق ارزش اقتصادی و بازاری که برای خدمات فضایی ایجاد میشود نیز باید به یکی از معیارهای اصلی موفقیت تبدیل شود.
نادر مکاری امروز در نشست تخصصی «اقتصاد دیجیتال فضاپایه؛ مسیر توسعه هوشمند، امن و تابآوری کشور» که در نمایشگاه الکامپ برگزار شد، با تشریح مفهوم اقتصاد دیجیتال فضاپایه، گفت: اگر اقتصاد فضاپایه را به عنوان یک ضرورت برای کشور در نظر بگیریم، در حوزه اقتصاد دیجیتال فضاپایه چهار شاخص و مؤلفه اصلی را میتوان برای نقشآفرینی و اثرگذاری این حوزه در نظر گرفت.
وی افزود: ارزش اقتصاد دیجیتال در تبدیل «مشاهده» به «تصمیم» و حرکت به سمت دادهمحوری است؛ رویکردی که در نظام حکمرانی نیز مورد توجه قرار گرفته و در تغییر پارادایمهای صنعت فضایی تأثیرگذار بوده است.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با بیان اینکه ما در صنعت فضایی شاهد تغییر پارادایم داراییهای فضایی هستیم، ادامه داد: در دهههای گذشته، به ویژه در دهههای ۸۰ و ۹۰، تمرکز صنعت فضایی بیشتر بر ماموریتهای فضایی، توسعه زیرساختها و تولید داده بود، اما آنچه این فعالیتها را به خلق ارزش میرساند، استفاده از هوشمندسازی و تحلیل دادهها برای ایجاد ارزش افزوده است. این دو موضوع مکمل یکدیگر هستند و در گذشته نگاه غالب در صنعت فضایی، نگاه ماموریتمحور بود؛ به این معنا که موفقیت یک ماموریت با موفقیت پرتاب و قرار گرفتن ماهواره در مدار سنجیده میشد، اما اکنون باید به سمتی حرکت کنیم که موفقیت یک ماموریت فضایی با میزان تحقق ارزش اقتصادی و بازاری که برای آن پیشبینی شده است نیز سنجیده شود.
وی با اشاره به ظرفیت بالای صنعت فضایی برای ایجاد ارزش اقتصادی، اظهار کرد: این موضوع نشان میدهد که صنعت فضایی تا چه اندازه میتواند تحولآفرین و ارزشآفرین باشد و باید از نگاه صرفاً مأموریتمحور عبور کرده و نگاه ارزشمحور را در این حوزه حاکم کنیم.
چهار گام برای شکلگیری بازار اقتصاد دیجیتال فضاپایه
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تشریح نحوه شکلگیری بازار واقعی در اقتصاد دیجیتال فضاپایه، گفت: برای شکلگیری بازار در این حوزه، باید چند گام اساسی طی شود که نخستین گام، مشخص کردن یک مساله واقعی و مشتری مشخص برای حل آن مساله است. در گام بعدی باید محل پرداخت و تامین مالی این خدمت مشخص شود؛ اینکه تامین مالی از طریق سرمایهگذاری، حمایتهای دولتی یا روشهای دیگر انجام شود، باید از ابتدا روشن باشد تا بتوان به یک نقطه مشخص از خلق ارزش و ارزش قابل اندازهگیری رسید.
مکاری، مدیریت منابع آبی را بهعنوان نمونهای از کاربردهای اقتصاد دیجیتال فضاپایه برشمرد و گفت: در حوزه مدیریت منابع آب، برای مثال میتوان مساله مصرف بالای آب در شرکتهای کشت و صنعت را در نظر گرفت. در این حوزه مشتریانی وجود دارند که نیازمند یک خدمت مشخص برای مدیریت بهتر منابع خود هستند.
وی یادآورشد: خدمت قابل ارائه در این حوزه میتواند پایش مستمر، هشدار و توسعه عملیات باشد و معیارهای مشخصی مانند میزان مصرف آب، هزینه تولید و عملکرد در واحد سطح نیز برای سنجش نتیجه در نظر گرفته شود.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با تاکید بر اینکه وقتی این مؤلفهها در کنار یکدیگر قرار میگیرند، ارزشآفرینی اقتصادی شکل میگیرد، توضیح داد: به این معنا که مشتری برای تصمیمگیری بهتر و دستیابی به نتیجه قابل سنجش، برای دریافت خدمت هزینه میکند و حتی سرمایهگذاری که وارد این صنعت میشود نیز بر اساس همین منطق میتواند در آن سرمایهگذاری کند.
لزوم اصلاح برنامههای صنعت فضایی متناسب با نیاز بازار
مکاری با اشاره به روند رشد بازارهای مرتبط با صنعت فضایی، گفت: اگر نگاهی به بازارهای پیشرو در کاربردهای صنعت فضایی داشته باشیم، حوزههایی مانند سنجش از دور و مخابرات ماهوارهای از جمله بازارهای مهم این صنعت هستند که رشد قابل توجهی را تجربه میکنند.
وی افزود: این روند نشان میدهد که باید مشخص کنیم در کدام بخشها باید سرمایهگذاری کنیم و در چه حوزههایی لازم است مسیر خود را اصلاح کنیم یا تغییر دهیم. برای این منظور باید برنامهای مشخص و مدون داشته باشیم و این برنامه نیز باید سالبهسال متناسب با نیاز بازار و مشتریمداری مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد.
دولت؛ تنظیمگر و بخش خصوصی؛ سرمایهگذار صنعت فضایی
وی درباره مدل عملیاتی مورد نیاز برای توسعه بازار اقتصاد دیجیتال فضاپایه، گفت: در این مدل، سه رکن اصلی وجود دارد که رکن نخست، سیاستگذار یا تنظیمگر است و بخش عمده این نقش بر عهده دولت قرار دارد. در حوزه فناوری، استاندارد و اعتبارسنجی نیز مجموعههای حاکمیتی و نهادهایی مانند پژوهشگاهها نقش دارند و مدیریت زیرساختهای صنعت فضایی را بر عهده میگیرند.
مکاری ادامه داد: در کنار این بخشها، محصول و سرمایهگذاری نیز اهمیت دارد که بخش خصوصی باید در آن نقشآفرینی کند. سرمایهگذاری خطرپذیر باید بتواند وارد صنعت فضایی شود تا این صنعت به نقطه تعالی خود، یعنی ایجاد ارزش اقتصادی برسد.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران خاطرنشان کرد: در یک مدل کاربرد محور، ابتدا یک نیاز ملی مشخص میشود، سپس همافزایی میان بازیگران شکل میگیرد، خدمت قابل خرید ایجاد میشود و در نهایت بازار توسعه پیدا میکند. این همان مسیری است که میتواند یک نمونه کاربردی از اقتصاد دیجیتال فضاپایه را در کشور شکل دهد.
معیارهای موفقیت اقتصادی باید محور تصمیمگیری در اقتصاد دیجیتال فضاپایه باشد
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران با اشاره به الزامات تجاری سازی و سرمایهگذاری در اقتصاد دیجیتال فضاپایه، گفت: برای حرکت در مسیر اقتصاد دیجیتال فضاپایه، باید نقشه راه مشخصی داشته باشیم که در آن مساله، پایلوت، خدمت قابل خرید، قرارداد و نوع محصول مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: راهبردها در حوزههای مختلف متفاوت است و برای مثال در حوزه داده و مخابرات باید متناسب با بازار هدفگذاریشده حرکت کنیم و برای برنامههای کوتاهمدت نیز تبیین و برنامهریزی مشخصی داشته باشیم.
سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران تصریح کرد: اگر بخواهیم آینده اقتصاد فضاپایه را جمعبندی کنیم، باید معیارهای موفقیت اقتصادی را بهعنوان یکی از عوامل اصلی موفقیت در نظر بگیریم و به این سمت حرکت کنیم که تصمیمهای مربوط به خرید پروژه یا سرمایهگذاری بر اساس این معیارها انجام شود. باید سازوکارهای لازم را بهگونهای طراحی کنیم که پروژهها و تصمیمهای سرمایهگذاری به بلوغ برسند و در گام بعد بتوانیم سازوکارهای مشترک برای بازارسازی در حوزه اقتصاد دیجیتال فضاپایه ایجاد کنیم.