در بحبوحه اعتراض‌های عمومی علیه مراکز داده در آمریکا، غول‌های فناوری که میلیاردها دلار برای توسعه این تاسیسات هزینه می‌کنند، از کاهش چشمگیر مصرف آب خبر می‌دهند.

به گزارش ایسنا، مراکز داده، انبارهایی مملو از سرورهای رایانه‌ای هستند که اینترنت و به‌طور فزاینده‌ای هوش مصنوعی را اداره می‌کنند. این رایانه‌ها هنگام فعالیت داغ می‌شوند و خنک نگه داشتن آنها به آب نیاز دارد.

شرکت آمریکایی تولیدکننده تراشه «انویدیا» اعلام کرد با استفاده از سامانه جدید «دی‌اس‌ایکس» (DSX) در طراحی و مدیریت مراکز داده هوش مصنوعی، می‌توان مصرف آب را در برخی مراکز تقریبا به‌طور کامل حذف کرد.

بر اساس برآورد شرکت مشاوره «ریستاد انرژی»، مراکز داده سراسر جهان در ۲۰۲۵ به میزان ۲۲۲ میلیارد لیتر آب برای خنک‌سازی مصرف کردند. این رقم در صورت نبود اقدامات سازگار می‌تواند تا ۲۰۳۰ تقریبا سه برابر شود و به ۶۴۴ میلیارد لیتر برسد، اما با اجرای اقداماتی برای مهار رشد مصرف، این میزان می‌تواند کمتر از دو برابر شود.

«انویدیا» در روش جدید خود از سامانه خنک‌سازی حلقه‌بسته استفاده می‌کند که در آن مایع به‌طور مستقیم از میان سرورها و تا حد امکان نزدیک به تراشه‌ها جریان پیدا می‌کند؛ تراشه‌هایی که دمای آنها می‌تواند به بیش از ۸۰ درجه سانتی‌گراد برسد.

اندی ماسلی، پژوهشگر مستقل حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده گفت: میان میزان مصرف آب و انرژی مورد نیاز برای کنترل دما، رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. کاهش مصرف آب معمولا به معنای مصرف برق بیشتر است زیرا مایعی که در لوله‌های بسته جریان دارد، همچنان باید به نحوی خنک شود که معمولا با دمیدن هوا روی مایع انجام می‌شود و به برق نیاز دارد.

«انویدیا» بخشی از این مشکل را با ورود مایع خنک‌کننده به سرورها در دمای بالاتر از حد معمول برطرف کرده است. این شرکت اجازه می‌دهد مایع با دمای ۴۵ درجه سانتی‌گراد وارد سرورها شود.

بر اساس اعلام موسسه «آپ‌تایم» (Uptime) که مراکز داده را تایید می‌کند، بیشتر سامانه‌های حلقه‌بسته در ۲۰۲۴ با دمای حدود ۳۲ درجه سانتی‌گراد کار می‌کردند. «انویدیا» با آغاز فرایند خنک‌سازی از آب گرم‌تر، دیگر نیازی ندارد در تمام طول سال هوای خنک را به داخل سامانه وارد کند.

جاش پارکر، مدیر بخش پایداری «انویدیا» گفت: در بسیاری از موارد، پنکه‌های ساده برای به گردش درآوردن هوا کافی هستند، هرچند گاهی ترکیبی از روش‌های مختلف مورد نیاز است. در مراکز داده واقع در مناطق با آب‌وهوای بسیار گرم یا هنگام موج گرما، همچنان استفاده از جریان هوای سرد یا تبخیر آب ضروری است.

مصرف آب؛ چالش بزرگ مراکز داده

شرکت‌های مایکروسافت، «خدمات وب آمازون» (AWS) و متا به خبرگزاری فرانسه اعلام کردند آنها نیز از سامانه‌های حلقه‌بسته استفاده می‌کنند و این سامانه‌ها به گفته آنان، اتلاف خالص آب ندارند.

با وجود این، دو غول رایانش ابری که در سال‌های اخیر به گسترش شبکه عظیم مراکز داده خود ادامه داده‌اند، در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ در مجموع آب بیشتری مصرف کرده‌اند. با این حال، بر اساس جدیدترین گزارش‌های پایداری آنها، بهره‌وری مصرف آب در مایکروسافت ۲۵ درصد و در «خدمات وب آمازون»، ۳۷ درصد بهبود یافته است.

در صنعت مراکز داده، نحوه گزارش‌دهی شرکت‌ها درباره عملکرد زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی (ESG) نیز یکسان نیست. شرکت «اسپیس‌ایکس» متعلق به ایلان ماسک که پس از خرید شرکت هوش مصنوعی « «ایکس‌ای‌آی» (xAI) به یکی از بازیگران مهم حوزه مراکز داده تبدیل شده، تاکنون گزارش عملکرد زیست‌محیطی، اجتماعی و حاکمیتی منتشر نکرده است.

رِن شائولئی، استاد مهندسی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید گفت: از آنجا که آب معمولا بسیار ارزان‌تر از برق است، شرکت‌ها از نظر اقتصادی انگیزه چندانی برای کاهش مصرف آب ندارند. مشوق‌هایی برای کاهش مصرف آب وجود دارد اما این مشوق‌ها بیشتر به روابط عمومی شرکت‌ها و افزایش اعتراض‌های عمومی نسبت به مراکز داده در سراسر آمریکا مربوط می‌شود.

مانع دیگر، هزینه بالای ارتقای مراکز داده قدیمی و تجهیز آنها به فناوری‌های جدید و کم‌مصرف‌تر است. مین خوی لی، مسوول پژوهش مراکز داده و هیدروژن در شرکت مشاوره‌ای «ریستاد» گفت: این مسئله ممکن است به اندازه‌ای که به نظر می‌رسد اهمیت نداشته باشد. مراکز داده قدیمی‌تر معمولا کوچک‌تر و کم‌توان‌تر از مراکز عظیم جدیدی هستند که اکنون در حال ساخت‌ هستند. بنابراین، از ابتدا نیز به خنک‌سازی کمتری نیاز دارند. از سوی دیگر، آبی که یک مرکز داده به‌طور مستقیم مصرف می‌کند تنها بخشی از میزان واقعی مصرف آب مرتبط با آن است.

طبق گزارش خبرگزاری فرانسه، برای تولید برق مورد نیاز مراکز داده و همچنین ساخت تراشه‌ها و سرورهای آنها نیز آب مصرف می‌شود. در آمریکا، این مصرف پنهان آب می‌تواند تا دو برابر میزان آبی باشد که خود مرکز داده به‌طور مستقیم مصرف می‌کند.