رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی با تأکید بر اینکه اقتصاد دیجیتال و به‌ویژه هوش مصنوعی به دلیل ریسک فناورانه بالا و دوره بازگشت طولانی، به سرمایه‌گذاری بلندمدت نیاز دارد، گفت: دولت باید از جبران شکست بازار فراتر رفته و با ایفای نقش فعال و هوشمند، به خلق و معماری بازارهای فناورانه کمک کند.

به گزارش مرکز روابط‌عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات؛ اصغر نوراله‌زاده، در رویداد ملی «همگرایی در اقتصاد دیجیتال؛ از سنجش تا ارزیابی آثار»، با اشاره به اهمیت همگرایی میان فعالان زیست‌بوم نوآوری، فناوری و اقتصاد دیجیتال، اظهار کرد: هوش مصنوعی علاوه بر اینکه یک فناوری تحول‌آفرین است، به یکی از لایه‌های زیرین رقابت‌پذیری، بهره‌وری و تاب‌آوری اقتصادی کشور تبدیل شده و توسعه آن نیازمند فراهم شدن چهار عنصر اصلی شامل زیرساخت پردازشی، داده باکیفیت، سرمایه انسانی نخبه و زیست‌بوم و بازار پویا است.

هوش مصنوعی، مسئله یک صنعت یا وزارتخانه نیست
وی با بیان اینکه این چهار عنصر با حمایت‌های کوتاه‌مدت و ابزارهای معمول مالی ایجاد نمی‌شوند، افزود: نگاه صندوق نوآوری و شکوفایی این است که به جای انتظار برای وقوع شکست بازار و سپس طراحی سیاست‌های حمایتی، به سمت خلق ارزش و معماری بازار حرکت کنیم.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی ادامه داد: مسئله هوش مصنوعی محدود به تولید ابزارهای پردازشی یا توسعه یک فناوری خاص نیست، بلکه باید بررسی کرد این فناوری چگونه می‌تواند مزیت‌های رقابتی کشور در حوزه‌هایی مانند نفت و گاز، کشاورزی، لجستیک، سلامت و نظام بانکی را تقویت کند.
نوراله‌زاده با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی موضوع یک وزارتخانه یا صنعت خاص نیست، تصریح کرد: این فناوری با آینده بهره‌وری و حاکمیت اقتصادی کشور پیوند خورده است و باید با واقع‌بینی درباره اقتصاد هوش مصنوعی تصمیم‌گیری کرد.

وی با اشاره به ویژگی‌های اقتصاد دیجیتال، گفت: این حوزه به افق زمانی بلندمدت، معمولاً بیش از سه تا چهار سال، برای رسیدن به بازده نیاز دارد و همزمان با ریسک فناورانه بالا و نیاز به زیرساخت‌های پردازشی سنگین، داده‌های ساختاریافته و نیروی انسانی نخبه روبه‌رو است؛ بنابراین انتظار برای سودآوری سریع با ماهیت این فناوری سازگار نیست.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی افزود: دولت در فناوری‌ها باید نقشی فعال، هوشمند و ماموریت‌محور داشته باشد و تجربه‌های تاریخی توسعه فناوری در شرق آسیا نیز نشان می‌دهد که شکل‌گیری سرمایه‌گذاری‌های بزرگ فناورانه بدون نقش‌آفرینی دولت دشوار است.
نوراله‌زاده با بیان اینکه صندوق نوآوری و شکوفایی به دنبال ایفای نقش دولت به‌عنوان کارآفرین و معمار بازار است، اظهار کرد: سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی باید با هدف ساختن آینده و ایجاد قابلیت‌های آینده‌ساز کشور انجام شود، نه اینکه صرفاً به تأمین مالی پروژه‌های جاری محدود بماند.

طراحی شبکه مالی تاب‌آور برای هوش مصنوعی
وی از هدف‌گذاری صندوق برای ایجاد «سرمایه‌گذاری استراتژیک» در حوزه هوش مصنوعی خبر داد و گفت: این نوع سرمایه‌گذاری به افق هفت تا ۱۰ ساله برای دستیابی به بازده نیاز دارد، باید در برابر نوسانات و بحران‌های اقتصادی تداوم زیست خود را حفظ کند و آمادگی پذیرش ریسک‌های بزرگ در حوزه تحقیق و توسعه بنیادی را داشته باشد.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی افزود: نگاه صندوق، شکل‌دهی به یک شبکه مالی تاب‌آور است تا در دوره‌های بحران و نوسان اقتصادی نیز مسیر توسعه هوش مصنوعی حفظ شود.
نوراله‌زاده با تأکید بر پرهیز از تصدی‌گری دولتی خاطرنشان کرد: صندوق قرار نیست مرکز داده ایجاد کند، سرور بخرد یا به رقیب بخش خصوصی تبدیل شود و همچنین تولید مدل زبانی یا الگوریتم اختصاصی را دنبال نمی‌کند؛ مدیریت نوآوری باید در اختیار کارآفرینان و متخصصان زیست‌بوم باقی بماند و صندوق، پرریسک‌ترین بخش زنجیره را پوشش دهد.

چهار خط اقدام عملیاتی صندوق
وی با اشاره به ظرفیت‌های قانونی موجود در کشور، گفت: قانون ملی هوش مصنوعی مأموریت‌ها و اولویت‌ها را مشخص کرده و قانون جهش تولید دانش‌بنیان نیز ابزارهای تأمین مالی، توسعه شرکت‌ها و حمایت از زیست‌بوم را فراهم کرده است؛ بنابراین صندوق می‌تواند این ظرفیت‌ها را به برنامه‌های عملیاتی و قابل سنجش تبدیل کند.
نوراله‌زاده نخستین خط اقدام را ایجاد بازار مشترک پردازشی عنوان کرد و افزود: هزینه توان پردازشی برای محققان و شرکت‌های نوپا بسیار بالاست و بسیاری از تیم‌ها به دلیل همین هزینه‌ها امکان آزمایش و توسعه محصولات خود را ندارند. بر همین اساس، راه‌اندازی خرید و تضمین پردازش ابری ملی با هدف فراهم کردن دسترسی صدها تیم نخبه کشور به توان پردازشی در دستور کار قرار گرفته است.

وی ادامه داد: هدف این است که به جای توزیع منابع مالی، دسترسی واقعی به توان پردازشی ایجاد شود تا تیم‌های فناور بتوانند از زیرساخت مورد نیاز خود استفاده کنند.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، سرمایه‌گذاری مشترک را دومین خط اقدام دانست و گفت: به دلیل ریسک بالا و دوره بازگشت طولانی، سرمایه خصوصی با احتیاط وارد حوزه هوش مصنوعی می‌شود؛ از این رو صندوق به دنبال استفاده از مدل‌های هم‌سرمایه‌گذاری، تسهیلات قابل تبدیل به سهام، مشارکت حقوقی و ابزارهای مشابه است.
وی افزود: از نهادهای مالی، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های بزرگ نیز دعوت می‌کنیم در این هم‌سرمایه‌گذاری مشارکت کنند و در کنار آن از ظرفیت اعتبار مالیاتی و صندوق‌های پژوهش و فناوری غیردولتی تخصصی در حوزه هوش مصنوعی استفاده شود تا منابع خصوصی با منابع صندوق اهرم شود.

ایجاد مشتری نخست برای محصولات هوش مصنوعی
نوراله‌زاده سومین محور را معماری بازار تقاضا و ایجاد «مشتری نخست» برای محصولات فناورانه عنوان کرد و گفت: شرکت‌های دانش‌بنیان ممکن است محصول تولید کنند، اما در پیدا کردن نخستین مشتری بزرگ با مشکل مواجه شوند؛ از سوی دیگر، صنایع و دستگاه‌های بزرگ نیز به دلیل ریسک فناوری‌های نوین، با احتیاط وارد این حوزه می‌شوند.
وی افزود: باید با اجرای الگوی خرید تضمینی و تبدیل صنایع بزرگ و دستگاه‌های دولتی به نخستین مشتری محصولات بومی، ریسک ورود به فناوری‌های نوین کاهش یابد و از ابزارهایی مانند بیمه فناوری و قراردادهای پیش‌خرید تضمینی استفاده شود.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به ظرفیت حوزه‌هایی مانند انرژی، سلامت و لجستیک اظهار کرد: بازار هوش مصنوعی تنها با تولیدکننده ساخته نمی‌شود و باید برای محصولات، مشتری نخست و واقعی ایجاد کرد.

حمایت از سرمایه انسانی با پروژه‌های اثرگذار
وی حمایت از سرمایه انسانی نخبه را چهارمین محور اقدام صندوق دانست و گفت: حفظ نیروی انسانی نخبه صرفاً با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست و نخبگان به پروژه‌های معنادار، اثرگذار و رقابت‌پذیر نیاز دارند.
نوراله‌زاده افزود: تعریف پروژه‌های بزرگ با اثرگذاری ملی، پرداخت دستمزدهای رقابتی و عادلانه، فراهم کردن امکان فعالیت در پروژه‌های واقعی و ملی و استفاده از سرمایه‌گذاری صبور می‌تواند به حفظ سرمایه انسانی کمک کند.
وی تأکید کرد: بهترین راه برای نگهداشت نخبگان، فراهم کردن امکان اثرگذاری واقعی برای آنهاست.

پیشنهاد تشکیل کمیته مشترک سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی در ادامه با اشاره به سرعت تحولات جهانی در حوزه هوش مصنوعی، گفت: فاصله کشورها در این حوزه با سرعتی تصاعدی در حال افزایش است و هرگونه تأخیر در تصمیم‌گیری و ایجاد ظرفیت‌های فناورانه، هزینه‌های جبران در آینده را افزایش می‌دهد.
وی افزود: کشور نباید صرفاً مصرف‌کننده ابزارهای وارداتی هوش مصنوعی باشد، بلکه باید به سمت ایجاد ارزش افزوده و تاب‌آوری فناورانه حرکت کند.
نوراله‌زاده در پایان پیشنهاد تشکیل «کمیته مشترک همگرایی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی» با حضور نهادهای دولتی و غیردولتی از جمله صندوق نوآوری و شکوفایی، معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و فعالان سرمایه‌گذاری خطرپذیر را مطرح کرد.

وی گفت: این کمیته می‌تواند با طراحی خطوط اعتباری مشترک، ایجاد زیرساخت پردازشی، آماده‌سازی بسته‌های پوشش ریسک، احصای پروژه‌های اولویت‌دار، تعیین زمان‌بندی و شاخص‌های ارزیابی و مشخص کردن مسئول اجرای هر پروژه، زمینه تبدیل ظرفیت‌های موجود به برنامه عملیاتی را فراهم کند.
رئیس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی با دعوت از فعالان زیست‌بوم برای مشارکت در این سازوکار، پیشنهاد کرد برنامه‌ای ۹۰ روزه برای نهایی‌سازی و آغاز اجرای این اقدامات مشترک تدوین شود.