در حالی که تراشه حافظه گوشی‌های هوشمند، قدرت ذخیره‌ای برابر با یک رایانه دارند، اما برای بسیاری از کاربران پیش آمده که با وجود ظرفیت ذخیره‌سازی بالای داده در دستگاهشان، با پیام محدود بودن فضای گوشی روبرو شوند.

تا همین اواخر، به نظر می‌رسید صنعت فناوری از ریتم منظمی در عرضه محصولات جدید پیروی می‌کند؛ محصولاتی که قابلیت‌های تازه‌ای ارائه می‌دادند، اغلب سریع‌تر یا کارآمدتر از قبل بودند و به‌مرور زمان نیز ارزان‌تر می‌شدند. وقتی رایانه «مکینتاش SE» اپل در سال ۱۹۸۷ عرضه شد، خرید آن معادل ۹ درصد از درآمد سالانه یک خانواده متوسط ‌آمریکایی هزینه داشت، اما در سال ۲۰۲۶، یک کارگر معمولی می‌تواند تنها با دستمزد یک هفته خانواده‌اش، یک گوشی «آیفون ۱۸ پرو مکس» تهیه کند. به همین ترتیب، ۲۵۶ گیگابایت فضای ذخیره‌سازی در این گوشی پرچمدار، ۶۴۰۰ برابر بیشتر از ظرفیت بهترین هارد دیسک موجود برای مکینتاش SE است. با این حال، این مشکل وجود دارد که به نظر می‌رسد فضای ذخیره‌سازی هرگز کافی نیست.

در حالی که ما درگیر این هستیم که چه تعداد عکس، فایل دانلودی و اپلیکیشن را می‌توانیم در دستگاه‌هایمان نگه داریم، آن ریتم نوآوری‌های فناورانه نیز در حال تغییر است. بحران تامین قطعات که ناشی از تقاضای هوش مصنوعی است، قیمت‌ها را در سراسر صنعت فناوری — از کنسول‌های بازی گرفته تا درایوهای ذخیره‌سازی — بالا برده است. این روند همچنین سرعت توسعه محصولات را کاهش داده و در نتیجه، سخت‌افزارهای پیشرفته‌تر، با تاخیر بیشتری به قفسه فروشگاه‌ها می‌رسند.

در همین حال، نیازهای نرم‌افزاری همچنان به‌شدت رو به افزایش است. ما از ویدیوهای بی‌کیفیت ۳۶۰p (که پیش از ظهور آیفون رایج بودند) به کیفیت ۴K رسیده‌ایم و همگام با افزایش وضوح تصویر، حجم فایل‌ها نیز به‌طور سرسام‌آوری زیاد شده است. اپلیکیشن‌هایی که زمانی ۱۰ مگابایت حجم داشتند، اکنون چندین برابر بزرگ‌تر شده‌اند و بخشی از این افزایش حجم به دلیل ویژگی‌های پیچیده‌تر آن‌هاست. این قابلیت‌های بیشتر و فایل‌های حجیم‌تر، فضای بیشتری را برای داده‌های زائد فراهم می‌کنند، پردازش‌های بیشتری را به سیستم تحمیل می‌کنند و باعث می‌شوند حتی زمانی که تصور می‌کنیم در حال آزادسازی فضا هستیم، موارد بیشتری در دستگاه باقی بمانند.

اپلیکیشن‌ها حجیم‌تر شده‌اند

اپلیکیشن‌ها صرفا صفحات وب سبکی نیستند که به سرویس‌های مورد علاقه شما متصل شوند. در پشت صحنه این برنامه‌ها، اتفاقات بسیار بیشتری در جریان است. برنامه‌ها شامل بسته دانلود اولیه، برنامه نصب شده، یک حافظه پنهان حاوی محتوای به‌روزرسانی‌شده مانند موسیقی و اخبار هستند. فراموش نکنید که بسته‌های به‌روزرسانی نیز وجود دارند که مانند رابط‌های کاربری به‌روزرسانی‌شده، جریان‌های سریع و سایر منطق‌های اساسی، نصب اساسی برنامه را تغییر می‌دهند.

برای مثال، اپلیکیشن فیس‌بوک با حجم تقریبی ۱۰۰ مگابایت برای دستگاه‌های اندروید از فروشگاه گوگل پلی دانلود می‌شود، اما پس از ورود به سیستم در گوشی به ۶۰۰ مگابایت افزایش می‌یابد و این فقط مربوط به برنامه است. فیس‌بوک اطلاعات شخصی کاربر را جداگانه ذخیره می‌کند و این ۹۰۰ مگابایت اضافی شامل اعتبارنامه‌های ورود ذخیره‌شده، کپی‌های محلی از آپلودهای عکس و ویدیوی اخیر کاربر و فناوری‌های ردیابی تبلیغات شخصی‌سازی‌شده است. از آنجایی که کاربر از فیس‌بوک استفاده می‌کند، این حافظه پنهان می‌تواند به ۱.۵ گیگابایت پست و سایر محتوا تبدیل شود که در به‌روزرسانی‌های بعدی فید به او ارائه می‌شود. برخی از کاربران گزارش داده‌اند که حجم نصب برنامه فیس‌بوک آنها به چند گیگابایت، برخی بیش از ۱۰ گیگابایت، افزایش یافته است.

به‌روزرسانی‌ها، کد و ویژگی‌های بیشتری را برای مطابقت با اهداف، استانداردها و مقررات خاص معرفی می‌کنند. این می‌تواند به معنای اضافه کردن سیستمی برای بررسی پرداخت‌های آنلاین یا جزئیات بیشتر در بافت بازی باشد. این تغییرات تدریجی قطعا افزایش یافته‌اند: طبق گزارشی از وب‌سایت تِک رادار، مطالعه سال ۲۰۲۴ «تی آر جی دیتاسنترز» نشان داد که واتس‌اپ از یک دهه قبل با دانلود ۴۰ مگابایتی، ۱۶۷ درصد رشد داشته است، در حالی که «اسلک» (Slack) با ۵۰۰ درصد رشد، به ۶۰ مگابایت رسیده است. بازی‌های ویدیویی به تنهایی از ۵۰ مگابایت فضا، به ۲ گیگابایت خیره‌کننده رسیده‌اند.

فایل‌هایی که ایجاد می‌کنیم مدت بیشتری باقی می‌مانند

نیاز به یک دوربین دیجیتال ارزان‌قیمت مدت‌ها قبل از اینکه حسگرهای ۲۰۰ مگاپیکسلی روی گوشی‌هایمان داشته باشیم، برطرف شده بود. برخی از ما از سخت‌افزار خود نهایت استفاده را برده‌ایم و از عکس‌های ۱۲ مگاپیکسلی به عکس‌های ۵۰ مگاپیکسلی جهش کرده‌ایم – حتی با چهار برابر شدن وضوح، کارایی در قالب‌بندی فقط به طور متوسط ‌دو برابر یا سه برابر شدن اندازه را ایجاد می‌کند. با این حال، وقتی از رزولوشن ۱۰۸۰p به ۴K می‌روید و در هر ثانیه حجم عظیمی از تصاویر ثابت ۸ مگاپیکسلی تولید می‌کنید، این موضوع چندان مایه دلگرمی نیست. به‌علاوه، گوشی‌هایی مانند «پیکسل ۱۱ پرو» می‌توانند با فرمت HDR ده-بیتی (۱۰-bit) فیلم‌برداری کنند و این قابلیت می‌تواند دامنه رنگ‌ها را تا ۶۴ برابر نسبت به پالت رنگی استاندارد ۸-بیتی گسترش دهد.

مشکل تنها به خود فایل‌ها ختم نمی‌شود. سازندگان دستگاه‌ها به‌طور پیش‌فرض عکس‌ها، ویدیوها، فایل‌های دانلودشده، یادداشت‌ها و سایر رسانه‌ها را روی حافظه داخلی دستگاه ذخیره می‌کنند. حتی اگر قابلیت همگام‌سازی (Sync) را برای سرویس‌هایی مثل «گوگل فوتوز» (Google Photos)، «آی‌کلود» (iCloud) یا سایر سرویس‌های ابری فعال کرده باشید، این سرویس‌ها معمولا بیشتر نقش «کپی‌کننده» داده‌ها را دارند تا یک سیستم پشتیبان‌گیری (Backup) که به شما اجازه دهد فایل‌ها را با خیال راحت از روی گوشی خود پاک کنید. علاوه بر این، بسیاری از برنامه‌های سیستم‌عامل، فایل‌هایی را که به «سطل زباله» منتقل کرده‌اید تا ۳۰ روز نگه می‌دارند و پس از آن به‌طور کامل از حافظه دستگاه حذف می‌کنند.

چگونه می‌توانید در گوشی خود فضای ذخیره‌سازی آزاد کنید؟

شما می‌توانید برای کاهش حجم داده‌های ذخیره شده در گوشی‌تان اقداماتی انجام دهید. بسیاری از راهکارهایی که معمولا پیشنهاد می‌شوند، شاید در عمل شبیه تلاش برای خالی کردن آب در حال ورود به یک کشتیِ در حال غرق شدن با استفاده از یک سطل باشند. با این حال، در شرایط اضطراری می‌توانند کمک‌کننده باشند. یکی از این کارها، مراجعه به بخش «سطل زباله» در اپلیکیشن‌های مختلف و حذف فایل‌ها پیش از گذشت مهلت ۳۰ روزه است. امروزه بسیاری از بخش‌های تنظیمات در گوشی‌ها و تبلت‌ها، ابزارهایی برای پاک‌سازی داده‌های قدیمی برنامه‌ها دارند. البته باید توجه داشت که با انجام این کار، ممکن است لازم باشد دوباره وارد حساب‌های کاربری مرتبط با آن برنامه‌ها شویم.

در مورد استفاده از دوربین، شاید لازم باشد بررسی کنید که آیا می‌توانید وضوح (رزولوشن) پیش‌فرض ضبط ویدیو را روی ۱۰۸۰p یا حتی ۷۲۰p (با نرخ ۳۰ یا ۲۴ فریم بر ثانیه) تنظیم کنید یا خیر. یک نکته کاربردی دیگر برای دوربین گوشی‌های هوشمند این است که بررسی کنید آیا اپلیکیشن دوربین شما امکان ضبط ویدیو با فرمت HEVC را دارد یا خیر. این فرمت نسبت به سایر فرمت‌ها، حجم کمتری از داده‌ها را اشغال می‌کند. همچنین می‌توانید وضوح تصویر را روی مقادیر پایین‌تری تنظیم کنید که جزئیات کمتری دارند.

بر اساس گزارش وب‌سایت بی‌جی‌آر، در مورد اپلیکیشن‌های سنگین و پرحجمی مانند فیس‌بوک، می‌توانید به بخش تنظیمات آنها رفته و گزینه‌های مربوط به «صرفه‌جویی در داده» (Data-saving) را فعال کنید. در برخی موارد، می‌توانید از نسخه‌های «Lite» (سبک) این برنامه‌ها از جمله نسخه‌ای از فیس‌بوک مسنجر که می‌توان آن را نسخه «خوب» نامید، استفاده کنید. این نسخه‌های سبک چه توسط توسعه‌دهنده اصلی و چه توسط توسعه‌دهندگان شخص ثالث ارائه شده باشند، به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که در مجموع حجم داده کمتری مصرف کنند. در بسیاری از موارد دیگر، می‌توانید به‌کلی قید اپلیکیشن‌های اختصاصی را بزنید و از نسخه تحت وب آن‌ها استفاده کنید. نسخه‌های وب معمولا فضای بسیار کمتری اشغال می‌کنند، هرچند ممکن است در حالت آفلاین (بدون اینترنت) کار نکنند.