رئیس اتحادیه طلا و جواهر: با فروش آنلاین مخالف نیستیم، نگران رونق طلای آب‌شده‌ایم
رشد پلتفرم‌های آنلاین طلا، مسیر تازه‌ای برای خریدوفروش و سرمایه‌گذاری در این بازار ایجاد کرده، اما هنوز مشخص نیست این تحول چه سهمی در رونق تولید مصنوعات طلا خواهد داشت. درحالی‌که فعالان پلتفرمی، حضور در بازار دیجیتال را برای بقای طلافروشان سنتی ضروری می‌دانند، اتحادیه طلا و جواهر نگران است گسترش معاملات طلای آب‌شده، سرمایه مردم را از چرخه تولید دور نگه دارد. اکنون مسئله اصلی صنعت طلا دیگر پذیرش یا رد فناوری نیست، بلکه چگونگی پیوند تقاضای سرمایه‌گذاری مردم با نیاز تولیدکنندگان به سرمایه و بازار فروش است.
در پنل «تحول دیجیتال و نوآوری در طلا و جواهرات» در دومین رویداد ملی صنعت طلا و جواهر، فعالان بازار سنتی و کسب‌وکارهای آنلاین درباره آینده فروش دیجیتال طلا و نقش آن در تولید بحث کردند. در این نشست، دو راهکار برای پیوند سرمایه‌گذاری خرد با تولید مصنوعات مطرح شد، امکان خرید تدریجی طلا و تبدیل موجودی به مصنوعات و سپرده‌گذاری طلای مردم در بانک‌ها برای تامین نیاز کارگاه‌های تولیدی. راهکار نخست می‌تواند بخشی از خریداران طلای سرمایه‌ای را به مشتری مصنوعات تبدیل کند و راهکار دوم با استفاده از ظرفیت بانک‌ها، امکان ورود طلای نگهداری‌شده مردم به چرخه تولید را فراهم سازد. بااین‌حال، به گفته رئیس اتحادیه طلا و جواهر، پیشنهاد سپرده‌گذاری طلا با وجود حدود ۱۵ ماه پیگیری هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
اعتماد مشتری برای حفظ بازار سنتی کافی نیست
ایوب پناهی، مدیرعامل طلامون، با تأکید بر ضرورت ورود طلافروشان سنتی به بازار دیجیتال، تجربه تاکسی‌های اینترنتی را نمونه‌ای از تغییر رفتار مشتریان و عقب‌ماندن کسب‌وکارهای سنتی از فناوری دانست. به گفته او، بخشی از تاکسی‌های تلفنی تصور می‌کردند اعتماد و ارتباط قدیمی با مشتریان برای حفظ بازارشان کافی است، اما گسترش خدمات اینترنتی نشان داد کسب‌وکارهایی امکان ادامه رقابت و رشد دارند که خود را با تغییرات بازار سازگار کنند.
پناهی معتقد است صنف طلا نیز در موقعیت مشابهی قرار گرفته است. فروشندگان سنتی ممکن است همچنان محل مراجعه مشتری برای مشاهده و انتخاب مصنوعات باشند، اما اگر امکان خرید آنلاین را فراهم نکنند، احتمال دارد فروش نهایی به پلتفرم‌ها و فروشندگان دیجیتال منتقل شود.
او با تأکید بر اینکه طلافروشان نباید فناوری را رقیب خود بدانند، خطاب به فعالان این صنعت گفت: «رقیب فناوری نباشید، شریک فناوری باشید.»
کامران آزادی، بنیان‌گذار و مدیرعامل اکسیراز، نیز محدودیت دسترسی به مشتری را یکی از موانع توسعه فروشگاه‌های فیزیکی دانست. به گفته او، افزایش سرمایه و موجودی طلا لزوما به معنای گسترش بازار نیست؛ زیرا یک فروشگاه فیزیکی، حتی با موجودی قابل‌توجه، همچنان به مشتریان محدوده فعالیت خود وابسته است.
آزادی معتقد است زیرساخت‌های دیجیتال می‌توانند این محدودیت را کاهش دهند و امکان دسترسی فروشندگان به بازار بزرگ‌تری را فراهم کنند. او بر ضرورت پیوند تجربه فعالان سنتی با دانش و ابزارهای جدید تأکید کرد و استفاده کسب‌وکارها از زیرساخت‌ها و خدمات مشترک را یکی از مسیرهای توسعه بازار دانست.
نگرانی اتحادیه از رشد فروش طلای آب‌شده
نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر، در این نشست تاکید کرد مخالفت اتحادیه با دیجیتالی‌شدن صنعت طلا یا فعالیت کسب‌وکارها در فضای مجازی نیست. به گفته او، نگرانی اصلی اتحادیه به گسترش فروش طلای آب‌شده و تأثیر این روند بر تولید مصنوعات مربوط میشود.
بذرافشان توضیح داد که شرایط اقتصادی و تمایل مردم به حفظ ارزش دارایی، تقاضا برای خرید طلای آب‌شده و سکه را افزایش داده است، اما توسعه این بازار لزوماً به معنای رونق کارگاه‌های تولیدی و فروش مصنوعات نیست.
از نگاه او، صنعت طلا علاوه بر پاسخگویی به تقاضای سرمایه‌گذاری، باید بتواند از ظرفیت تولید، اشتغال‌زایی و ارزآوری خود نیز استفاده کند. به همین دلیل، توسعه پلتفرم‌های آنلاین نباید صرفاً به افزایش معاملات طلای آب‌شده محدود شود.
یکی از راهکارهای پیشنهادی بذرافشان، توسعه مدل‌هایی است که به مردم اجازه می‌دهند متناسب با توان مالی خود به‌تدریج طلا خریداری کنند و پس از رسیدن موجودی به میزان موردنیاز، آن را به مصنوعات تبدیل کنند.
در این مدل، مشتری می‌تواند به‌جای پرداخت یکجای هزینه خرید یک قطعه طلا، به‌مرور موجودی خود را افزایش دهد و در نهایت از میان محصولات یک واحد صنفی، مصنوع موردنظرش را انتخاب کند. به اعتقاد رئیس اتحادیه، چنین سازوکاری می‌تواند هم امکان خرید طلا را برای مشتریان خرد فراهم کند و هم بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری را به بازار مصنوعات هدایت کند.
بذرافشان در عین حال از مقاومت بخشی از فعالان سنتی در برابر تغییر شیوه فروش انتقاد کرد. او گفت برخی جوانان بدون برخورداری از سرمایه قابل‌توجه، با تصویربرداری از محصولات بنکداران و کارخانه‌ها و عرضه آنها در فضای مجازی، وارد بازار فروش شده‌اند؛ درحالی‌که بعضی صاحبان سرمایه حاضر نیستند شیوه معرفی محصولات، دکوراسیون فروشگاه یا ارتباط با مشتری را تغییر دهند.
طلای مردم چگونه به سرمایه تولید تبدیل میشود؟
تأمین سرمایه موردنیاز تولیدکنندگان، موضوع دیگری بود که در این نشست مطرح شد. ایرج نیازی، مدیرعامل سابق بانک کارگشایی، با اشاره به ظرفیت طلای نگهداری‌شده در خانوارها گفت این دارایی می‌تواند علاوه بر حفظ ارزش سرمایه، برای دریافت اعتبار و تأمین مالی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
به گفته نیازی، نقدشوندگی بالای طلا آن را به وثیقه‌ای قابل اتکا برای بانک‌ها تبدیل می‌کند و ایجاد زیرساخت‌های خزانه‌داری مطمئن و هوشمند می‌تواند اعتماد لازم برای استفاده از این دارایی‌ها در خدمات مالی را فراهم کند.
در همین زمینه، بذرافشان از پیشنهاد اتحادیه برای سپرده‌گذاری طلای مردم در بانک ملی و استفاده از آن در چرخه تولید خبر داد. به گفته او، یکی از موانع ورود طلای مردم به فعالیت‌های تولیدی، مسئله اعتماد است؛ زیرا صاحبان طلا لزوماً حاضر نیستند دارایی خود را مستقیماً در اختیار تولیدکنندگان قرار دهند، اما بانک می‌تواند به‌عنوان واسط، این ارتباط را برقرار کند.
بر اساس مدل پیشنهادی، مردم طلای خود را در بانک سپرده‌گذاری می‌کنند و در مقابل سود دریافت می‌کنند. بانک نیز در ازای ارائه خدمات واسطه‌گری کارمزد می‌گیرد و تولیدکنندگان می‌توانند از طلای تأمین‌شده برای فعالیت کارگاه‌های خود استفاده کنند.
بااین‌حال، این پیشنهاد هنوز از مرحله مذاکره فراتر نرفته است. بذرافشان گفت با وجود استقبال اولیه و برگزاری چند جلسه با بانک ملی، پس از حدود ۱۵ ماه پیگیری، سازوکار سپرده‌گذاری طلا برای تأمین نیاز تولیدکنندگان عملیاتی نشده است.
اجرای چنین مدلی علاوه بر ایجاد اعتماد میان سپرده‌گذاران و تولیدکنندگان، به تعیین سازوکار نگهداری و بازپرداخت طلا، نحوه محاسبه سود و مسئولیت بانک در قبال دارایی سپرده‌گذاران نیاز دارد؛ موضوعاتی که جزئیات آنها در این نشست مشخص نشد.
دیجیتالی‌شدن نباید حلقه‌های صنعت طلا را حذف کند
عبدالرضا عسگرخانی، بنیان‌گذار آرگو، نیز بر ضرورت حفظ زنجیره ارزش صنعت طلا در فرایند تحول دیجیتال تأکید کرد. به گفته او، توسعه فناوری نباید به حذف تولیدکنندگان، بنکداران، گالری‌داران و دیگر فعالان این صنعت منجر شود، بلکه باید امکان فعالیت مؤثرتر آنها را در بازار فراهم کند.
عسگرخانی معتقد است تغییر انتظارات نسل جدید مشتریان، صنعت طلا را ناگزیر به بازنگری در شیوه عرضه و فروش کرده است. مشتریان جوان به شفافیت اطلاعات، سهولت خرید و دسترسی سریع‌تر به خدمات اهمیت می‌دهند و پاسخگویی به این نیازها مستلزم استفاده از دانش و ابزارهای جدید در کنار تجربه فعالان باسابقه صنف است.
او همچنین به ظرفیت سرمایه‌های خرد برای تأمین مالی تولید اشاره کرد و گفت تقاضای مردم برای خرید طلا با هدف حفظ ارزش دارایی، واقعیتی است که صنعت باید برای آن راهکار داشته باشد. به اعتقاد او، به‌جای نادیده‌گرفتن این تقاضا باید سازوکاری ایجاد شود که سرمایه‌های خرد بتوانند در فعالیت‌های تولیدی مشارکت کنند.
عسگرخانی ایده ایجاد انبار هوشمند فلزات گران‌بها را در همین چارچوب مطرح کرد؛ زیرساختی که ضمن نگهداری امن دارایی مردم، امکان استفاده از آن برای تأمین سرمایه موردنیاز تولیدکنندگان را فراهم کند.
به گفته او، حتی فردی که چند گرم طلا در اختیار دارد باید بتواند از طریق چنین سازوکاری در تأمین سرمایه یک کارگاه تولیدی مشارکت کند و از منافع آن سهم ببرد.
در کنار این پیشنهادها، موضوع نظارت بر بازار آنلاین طلا نیز مطرح شد. بذرافشان با تأکید بر ضرورت نظارت تخصصی گفت تسهیل صدور مجوز نباید به نادیده‌گرفتن الزامات فنی صنعت طلا منجر شود. او نسبت به عرضه طلای دارای مشکل عیار یا سکه غیرمعتبر به دلیل ناآگاهی برخی فروشندگان هشدار داد و خواستار توجه بیشتر به صلاحیت تخصصی فعالان این بازار شد.
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد اختلاف میان فعالان سنتی و پلتفرم‌های آنلاین، بیش از آنکه بر سر اصل استفاده از فناوری باشد، به نحوه توزیع منافع حاصل از توسعه بازار دیجیتال بازمی‌گردد. پلتفرم‌ها بر افزایش دسترسی مشتریان و تسهیل معاملات تأکید دارند و اتحادیه خواستار آن است که این رشد به افزایش فروش مصنوعات و تأمین سرمایه تولیدکنندگان نیز منجر شود.
در این میان، دو مسیر خرید تدریجی طلا با امکان تبدیل آن به مصنوعات و استفاده از طلای سپرده‌گذاری‌شده مردم برای تأمین مالی کارگاه‌ها مطرح شده است؛ مسیرهایی که می‌توانند میان تقاضای سرمایه‌گذاری و نیاز تولید ارتباط برقرار کنند، اما عملیاتی‌شدن آنها همچنان به ایجاد زیرساخت‌های مالی، اعتمادسازی و تعیین سازوکارهای اجرایی وابسته است.