تلفن همراه

تا کجا چنين شتابان؟!

نويسنده: امير جليلي نژاد - روزنامه خراسان
 
وقتي اپراتور سوم تلفن همراه يا همان رايتل با تبليغات پر سر و صدا شروع به کار کرد، شايد برآوردي از مواجهه بزرگان ديني و فرهنگي کشور با يکي از امکانات جديد اين نسل تلفن هاي همراه نداشت.
 دليل اين موضع گيري ها و اظهارنظرها هم به تاثيرات فرهنگي و اجتماعي ارتباط تصويري بين مشترکان آن مربوط مي شد. موضوعي که نه برنامه ريزان وزارت ارتباطات به آن توجه کرده بودند و نه مديران اين اپراتور. تغيير يکباره آگهي تلويزيوني رايتل و استفاده از اين امکان ارتباطي براي زيارت از راه دور حرم حضرت رضا (عليه السلام) هم نشان از موضع تدافعي آن بدون جواب به تاثيرات فرهنگي و اجتماعي اين نسل جديد ارتباطي داشت.
متاسفانه در نظر نگرفتن اثرات يک پديده يا تکنولوژي از سال هاي دور در برخي از بخش ها سبب بروز مشکلات مختلف فرهنگي و اجتماعي براي کشور شده است. مي توان انبوه سازي شهرکي و ساخت شهرک هاي خوابگاهي مسکن مهر گلبهار تا تعطيلي اصناف در ساعت 24 در مشهد و يا طرح ترافيکي زوج و فرد جديد در محدوده بزرگي از شهر را از مصاديق آزموده يا ناآزموده نبود بررسي اثرات فرهنگي و اجتماعي طرح ها و برنامه ها برشمرد.
در مشهد به عنوان پايتخت معنوي ايران، رشد و توسعه کالبدي شهر در سالهاي اخير سرعت پرشتابي پيدا کرده است، هر چند با توجه به جمعيت ساکن و هم چنين زائران روزافزون حرم رضوي بخش هاي زيادي از اين رشد و توسعه خصوصا در زيرساخت ها جهت جوابگويي به نيازهاست، اما سوالي که مطرح مي شود اين است که سمت و سوي مدل اين توسعه کالبدي به کدام جهت است؟ آيا براي برنامه هاي کلان و بلند مدت شهري جايگاه واقعي پايتخت معنوي لحاظ شده است؟ آيا با توجه به طرح هاي جامع و تفصيلي موجود، در آينده مي توان مشهد را در قامت يک شهر مذهبي با اصول و پايه هاي اخلاقي يک شهر ديني و صد البته اثرگذار در کشور ديد. مجموعه پروژه هاي بزرگ تفريحي، تجاري، اقامتي و حتي مسکوني بي‌شماري که در جاي جاي شهر در حال اجراست چه تاثيري بر زندگي زائران و مجاوران خواهد گذاشت؟ رشد پر دامنه مراکز تفريحي و تجاري تا چه حد بر کارکرد منحصر به فرد مشهد يعني زيارت مضجع شريف امام علي ابن موسي الرضا(ع) تاثير خواهد داشت؟ آيا ممکن است دامنه اين تاثيرات تا آنجا پيش رود که در بلند مدت شاهد جابه جايي اهداف سفر به مشهد باشيم؟ براي ملموس شدن اين پرسش آخر تاملي در يک آگهي تلويزيوني خالي از لطف نخواهد بود. قطار در 5 کيلومتري مشهد با هماهنگي رئيس قطار و اعلام آمادگي ماموران از راه اصلي خارج و با تغيير مسير و ورود به اتوبان هاي شهر در جلوي يک مجموعه آبي متوقف مي شود و همه مسافران پس از پياده شدن به آن مجتمع تفريحي وارد مي شوند. اين آگهي بازرگاني غلوآميز که با اعتراضاتي روبه رو شد رگه هايي از همان سوال را در ذهن متبادر مي کند که هدف و مقصود اصلي از سفر به مشهد زيارت است يا هر آنچه که غير از آن مي تواند باشد؟ ميزان و حدود و ثغور برنامه هاي جنبي براي زائر يا مجاور اعم از تفريحي و گردشگري تا کجاست؟ تاثير اين مجتمع ها و مراکز تفريحي براي هدايت فرهنگي و سبک زندگي جامعه تا چه ميزان است؟ و آيا نبايد براي آنها قبل از ساخت تا حين بهره برداري برنامه‌اي براي برآورد و تنظيم اثرات فرهنگي و اجتماعي آن داشت؟ همين سوالات را براي برنامه هاي خرد و کلان غير عمراني و شهرسازي نيز مي توان طرح کرد که آيا اين طرح چه اقتصادي چه انتظامي يا حتي فرهنگي چه اثراتي بر فرهنگ و جامعه مي گذارد و با توجه به آن بررسي ها آيا بايد آن را به همان شکل اجرا کرد و يا اجرا نکرد و يا با تغييراتي اثرات منفي آن را کم کرد؟ و بسياري سوالات ديگر که در همين زمينه مي توان بدان پرداخت.
پيوست فرهنگي که بومي شده و گسترش يافته مفهوم بررسي اثرات اجتماعي است سال‌ها در دنيا به آن توجه شده پاسخي در خور به اين سوالات است. رهبر معظم انقلاب در ديدار خود با اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 86 با تذکر نسبت به نبود اين بررسي ها شورا را موظف کردند تا آيين نامه پيوست فرهنگي براي طرح‌هاي بزرگ عمراني و اقتصادي تدوين شود هر چند هنوز اين آئين نامه قانوني به تصويب نهايي نرسيده و ابلاغ نشده است اما گام هاي نهايي براي آن در حال طي شدن است. البته بسياري از مديران دستگاه ها و وزارت خانه‌ها که اين خلاء را در بدنه کاري خود لمس کرده‌اند به تهيه پيوست فرهنگي براي برخي طرح‌ها اقدام نموده اند از وزارت نفت گرفته تا وزارت نيرو و شهرداري تهران که اميدواري براي گسترش و استفاده از آن را در نهادها و ارگان‌ها و سازمان‌ها زياد مي کند، اما هنوز اين مفهوم جايگاه خود را در بين بدنه نخبگان و کارشناسان در کشور و استان پيدا نکرده است و افراد مختلف تعاريف و تعابير حداقلي تا حداکثري مختلفي از اين مقوله دارند.
اين ويژه نامه تلاشي است با اين هدف که مباني و تعريف صحيح پيوست فرهنگي و سابقه آن در دنيا و ايران ارائه شود و ضرورت و کارکرد صد چندان آن براي پايتخت معنوي ايران روشن گردد و خسارتهاي ناشي از نبود آن در شهري که به سرعت مسير توسعه خود را مي نوردد براي دلسوزان و مديران ذي ربط آشکار گردد تا شايد حساسيت ها و دغدغه هاي دست اندرکاران براي برداشتن گام‌هاي نخست و زيربنايي براي اعتلاي پايتخت معنوي ايران و ريل گذاري صحيح براي حرکت در مسير احياي تمدن نوين اسلامي صورت پذيرد.                                                                                                                                                                       
 

​​