جایگاه ایران در شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) در سال ۲۰۲۴ در مقایسه با ۲۰۲۲ با ۱۰ پله سقوط به رتبه ۱۰۱ در میان ۱۹۳ کشور جهان رسیده است.

در گزارشی که مرکزپژوهش‌های مجلس از گزارش سازمان ملل در خصوص جایگاه توسعه دولت‌الکترونیکی منتشر کرده هر چند ایران همچنان در گروه کشورهای با شاخص توسعه دولت الکترونیکی بالا (EGDI High) طبقه‌بندی می‌شود اما روند نزولی اخیر نگرانی‌هایی را در خصوص استمرار این وضعیت ایجاد کرده است.

از سوی دیگر، شاخص مشارکت الکترونیکی ایران نسبت به سال ۲۰۲۲ با سه پله بهبود، اندکی ارتقا یافته، اما این شاخص همچنان با قرار داشتن در رتبه ۱۶۴ جهانی، نشان‌دهنده وضعیتی نامطلوب و نگران‌کننده است. بررسی دقیق داده‌ها و تحلیل‌های میدانی نشان میدهد که مجموعه‌ای از عوامل در افت این رتبه‌ها مؤثر بوده‌اند.

بر اساس آخرین ارزیابی‌ها، شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال ۲۰۲۲ با افزایش امتیاز همراه بوده و از ۰.۶۴۳۳ به ۰.۶۵۶۴ ارتقا یافته است. با این حال، اگرچه ایران در شاخص مذکور پیشرفت‌هایی داشته است، اما شواهد نشان می‌دهد که سایر کشورها با سرعت بیشتری در مسیر توسعه حرکت کرده‌اند. در اصل حفظ وضعیت فعلی کفایت نمی‌کند و ضروری است اقدامات هدفمند و شتابدهنده‌ای به منظور ارتقای شاخص‌ها اتخاذ شود تا فاصله موجود کاهش یابد.

تحلیل تفصیلی مؤلفه‌های EGDI نشان می‌دهد که زیرساخت‌های مخابراتی با ارتقای نمره از ۰.۷۳۰۰ در سال ۲۰۲۲ به ۰.۸۹۸۷ در سال ۲۰۲۴ پیشرفت چشمگیری داشته و ایران را در سطح بسیار بالا (TII-VH) قرار داده است. در مقابل، شاخص سرمایه انسانی با کاهش نمره از ۰.۷۸۰۴ به ۰.۶۹۳۲ روندی نزولی را طی کرده و اگرچه همچنان در سطح بالای (TII-VH) باقی مانده، لزوم توجه بیشتر به توسعه مهارت‌های دیجیتال و آموزش‌های مرتبط را گوشزد می‌کند. همچنین، شاخص خدمات برخط با کاهش نمره از ۰.۴۱۹۶ در سال ۲۰۲۲ به ۰.۳۷۷۳ در سال ۲۰۲۴ کمترین امتیاز را در میان سه مؤلفه اصلی داشته و ایران را در سطح متوسط (OSI-M) قرار داده است، موضوعی که نشان می‌دهد توسعه خدمات برخط همچنان یکی از چالش‌های اصلی دولت الکترونیکی کشور بوده و نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری بیشتری است.

در نتیجه عمده مسائلی که موجب افت امتیاز و رتبه ایران شده‌ا‌ند را می‌توان در پایین بودن سواد دولت الکترونیکی مردم، کاهش نرخ کاربران اینترنت، کاهش نرخ ناخالص ثبت‌نام، کاهش متوسط سال‌های تحصیل مورد انتظار و همچنین ضعف در تمام قسمت‌های شاخص ارائه خدمات برخط (OSI ) خلاصه کرد.

آمارهای مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری و تمرکز بر دو شاخص مشارکت الکترونیکی و ارائه خدمات الکترونیکی اهمیت بالایی دارد. به عبارت بهتر، با تمرکز بر این دو شاخص، هم می‌توان امتیاز بیشتری کسب کرد، اختلاف خود را از میانگین امتیاز دیگر کشورها نیز کمتر کرد. علاوه بر این، با توجه به پتانسیل‌های ملی سرمایه‌گذاری در OSI نسبت به TII که هزینه بالایی ایجاد می‌کند، مطلوب‌تر است. این نکته به معنای بی‌اهمیت بودن این شاخص نیست، بلکه موضوع در اولویت‌بندی اقدامات است. همچنین سواد دولت الکترونیکی که در اولویت سوم توجه و تمرکز قرار گرفته می‌تواند توسط آموزش‌های عمومی و گفتمان‌سازی در میان‌مدت پیگیری شود. اما با توجه به نتایج کسب شده در این گزارش، اولویت اول و دوم که مقدم بر آن بوده و نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری جدی‌تری است، تمرکز بر مشارکت الکترونیکی و ارائه خدمات است.

مرکز پژوهش‌‌ها پیشنهاد‌هایی سیاستی برای تقویت اکوسیستم دولت الکترونیکی و هوشمند در ایران مبتنی بر وضعیت کشور در شاخص EGDI ارائه داده است. از جمله این پیشنهادها عبارتند از: «توسعه پنجره ملی خدمات هوشمند به عنوان پلتفرم‌ یک‌پارچه دولت الکترونیکی»، «ارتقای سواد دیجیتال عمومی»، «توسعه سیستم مشارکت الکترونیک شهروندان»، «بهینه‌سازی چارچوب قانونی و نهادی»، «ایجاد اکوسیستم نوآوری دولت الکترونیکی»، «ایجاد سیستم نظارت و ارزشیابی دولت الکترونیکی».

تحلیل و بررسی وضعیت جمهوری اسلامی ایران در شاخص توسعه الکترونیکی ۲۰۲۴