آیا پیامرسان و موتور جستوجوی بومی واقعا نیازمند سرور دولتی است؟
ابوالقاسم رجبی، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری فاوا در یادداشتی برای زومیت از لزوم عدم وابستگی پیامرسانها و موتورهای جستوجو به دولت نوشته است.
قطعی اینترنت دوران کنونی بار دیگر نشان داد که سرویسهای بومی در خدمترسانی ضعف دارند و نتوانستند آنطور که در شأن مردم است به آنها سرویس ارتباطاتی ارائه دهند. هر بار هم با این مشکلات عدیده و اختلالات سرویسهای بومی روبهرو میشویم، این صدا شنیده میشود که حمایت دولت را لازم دارند. اما آیا واقعا چنین چیزی لازم است؟
آپارات نمونه وطنی یوتیوب است که وقتی شروع به کار کرد کسی در رسانهها و مراکز سیاستپژوهی برای آپارات سرور درخواست نکرد. دیوار و دیجیکالا برای کارشان از دولت سرور درخواست نکردهاند. شبکه اجتماعی کلوب و مشابههای دیگرش نهتنها سرور دریافت نکردند بلکه فیلتر هم شدند.
از نظر توان سختافزاری مورد نیاز، آپارات مسلما از پیامرسانهای داخلی فعلی به توان پردازشی بیشتری نیاز دارد اما چرا کسی خواستار تامین سرور و پهنای باند رایگان برای آپارات نمیشود؟ چرا با وجود این که هزینه سختافزاری ایجاد پلتفرمی مشابه آپارات اینقدر بالاست، این همه رقیب داخلی جدی دارد؟
چه اتفاقی افتاده است که امروز برای گسترش پیامرسان داخلی یا جویشگر (موتور جستوجوگر) یکی از بحثهای رایج تخمین تعداد سرور مورد نیاز برای ایجاد آنهاست. وقتی میپرسید چرا پیامرسان قوی مثل تلگرام نداریم پاسخ میدهند، تلگرام اینقدر سرور دارد و ما باید همان اندازه سرور داشته باشیم تا تلگرام داشته باشیم. گویی فرمول ایجاد پیامرسان این ست که سرور را روی هم بگذاریم و کدی آماده روی سرور نصب کنیم و بعد، دیگر محصول آماده است. غافل از این که ایجاد چنین بسترهای الزامات مهم دیگری هم دارد.
در این شرایط بیمسئولیتی به اینجا میرسیم که وقتی پیامرسان رانتی یا جویشگر ما با تقاضای بیش از حد مواجه میشود به جای این که ترافیک ورودی خودش را کنترل کند با بیکنشی خودش، بیکفایتی و ناکارآمدیاش را نشان میدهد.
چرا چنین است؟ به نظر من، برای این که بتواند سرور و رانت بیشتری درخواست کند، یک کسبوکار در یک فضای غیر رانتی هیچوقت آبروی خودش را به تاراج نمیگذارد برای این که سختافزار بیشتر یا مقداری وام کمسود یا بلاعوض بگیرد. واقعیت این است که دغدغه کسبوکارهای رانتی کسب رانت بیشتر است و نه عرضه خدمت پایدار و قابل اعتماد یا ایجاد جامعه کاربری و گسترش آن و در نهایت، رشد بازار.
اما برای ایجاد کسبوکاری با خدمات پیامرسانی یا جستوجوگر بومی، سوال درست این است که:
*آیا شرایط محیطی برای شروع و تداوم کسب وکار مساعد است؟
*آیا بخش خصوصی خودش در ایجاد و تامین بهینه منابع سختافزاری ناتوان است که دولت باید در این امر مداخله کرده و رانتی را به یک گروه بدهد؟
به نظر من توسعه نیاز به دلیل ندارد، همیشه در هر جامعهای افرادی هستند که خلاقیت و ابتکار دارند، توانایی اقناع سرمایهگذار دارند و بهصورت ذاتی نوآوری خواهند کرد. اما عدم توسعه است که نیاز به دلیل دارد.
*سوال درست این است که چرا کلوب و پارسکلام مثل ویکی روسیه پایدار نماندند؟
* چرا آن کسی که توانایی ساخت کلوب را داشته مثل آن که توانایی ساخت ویکی را داشته، سعی نکرده یک پیامرسان مثل تلگرام بسازد؟
سوال اصلی این است که «چه عواملی مانع شکوفایی کامل صنعت سایبری کشور ایران میشوند؟»
اگر یک نفر به این سوالات پاسخ بدهد میتوانیم تکلیف خودمان با سرویسهای بومی ارتباطاتی به اصطلاح ملی را بدانیم.