مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی به بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات پرداخت.

دفتر مطالعات انرژی، صنعت و معدن مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارش «بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور ( ۳۱) : حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات» آورده که در لایحه بودجه ۱۴۰۵، درآمدهای مربوط به حوزه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی بیش از ۴۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده که نسبت به سال ۱۴۰۴ (حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان) ۴۳ درصد رشد دارد. این رقم معادل ۰.۷۲ درصد از کل منابع بودجه عمومی دولت و ۱.۲۷ درصد از درآمدهای عملیاتی دولت است.

در این گزارش تصریح شد که حدود ۹۳ درصد درآمدهای این بخش از محل حق‌السهم دولت از کاروران (اپراتورهای) ارتباطی پیش‌بینی شده است که نشانگر اتکای زیاد درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عملکرد اپراتورهاست. در الزامات منابع، حقوق گمرکی گوشی‌های بالای ۶۰۰ یورو ۱۵ درصد تعیین شده (بدون تغییر نسبت به ۱۴۰۴) و برای نخستین‌بار حق‌السهم دولت از درآمد سالیانه کاربران ارتباطی در برنامه‌های هوش مصنوعی ۳ درصد و همچنین حق امتیاز صدور پروانه کاربران ارتباطی درخصوص برنامه‌های هوش مصنوعی ۵۰ میلیارد تومان درج شده است. در بخش مصارف، مجموع اعتبارات وزارت ارتباطات و دستگاه‌های تابعه از ۲۳.۸ به ۳۰.۳ هزار میلیارد تومان (حدود ۲۷ درصد رشد) رسیده و ۹۳ درصد اعتبارات ۱۴۰۵ (حدود ۲۸.۱ هزار میلیارد تومان) از طریق ستاد وزارتخانه هزینه می‌شود. ۸۴ درصد اعتبارات این بخش (حدود ۲۵.۴ هزار میلیارد تومان) تملک دارایی سرمایه‌ای است. اعتبارات مرکز ملی فضای مجازی ۷۱۴ میلیارد تومان (۳ درصد رشد) است. شرکت‌های دولتی زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، درمجموع دارای درآمد ۶۵.۴ و هزینه ۵۹.۴ هزار میلیارد تومان خواهند بود.

در ادامه این گزارش بیان شد که حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات یکی از پیشران‌های اصلی توسعه اقتصادی، تحول دیجیتال، ارتقای بهره‌وری و تحقق دولت هوشمند محسوب می‌شود. لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، به‌عنوان بودجه اجرایی سالیانه در چارچوب برنامه هفتم توسعه، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به سیاست‌ها، منابع و مصارف این بخش دارد. بررسی دقیق منابع درآمدی، اعتبارات دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های دولتی و الزامات بودجه‌ای این حوزه، برای ارزیابی پایداری مالی، کارایی هزینه‌کرد و میزان تحقق اهداف کلان توسعه فاوا ضروری است.

در ادامه این گزارش آمده که براساس لایحه بودجه ۱۴۰۵، مجموع درآمدهای وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مرکز ملی فضای مجازی بیش از ۴۳ هزار میلیارد تومان برآورد شده که نسبت به سال قبل (۱۴۰۴) رشد معنادار ۴۳ درصدی دارد. این درآمدها سهم محدودی از منابع کل بودجه عمومی دولت را تشکیل می‌دهد، اما از منظر تراز مالی، بخش فاوا از معدود بخش‌هایی است که درآمدهای آن به‌طور قابل‌توجهی بیش از اعتبارات آن (۳۰.۳ هزار میلیارد تومان اعتبار در سال ۱۴۰۵) است. در مقابل، ساختار درآمدی این بخش به‌شدت به حق‌السهم دولت از اپراتورها متکی است و تنوع منابع درآمدی محدود است.

در یافته های این گزارش مرکز پژوهش ها آمده که در سمت مصارف، مجموع اعتبارات وزارت ارتباطات و دستگاه‌های تابعه در سال ۱۴۰۵ با رشدی حدود ۲۷ درصدی به بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. بخش عمده این اعتبارات به تملک دارایی‌های سرمایه‌ای اختصاص‌یافته که نشان‌دهنده تمرکز بودجه بر توسعه زیرساخت‌ها، به‌ویژه شبکه ملی اطلاعات، دولت هوشمند و صنعت فضایی است. تمرکز بالای اعتبارات در ستاد مرکزی وزارتخانه و سهم محدود دستگاه‌های تابعه از هزینه‌کرد، از ویژگی‌های ساختاری بودجه این بخش است.در بخش الزامات بودجه‌ای، برای نخستین‌بار احکامی در حوزه هوش مصنوعی ازجمله تعیین حق‌السهم دولت از درآمد کاربران ارتباطی و حق امتیاز صدور پروانه به‌منظور تقویت حوزه هوش مصنوعی پیش‌بینی شده که بیانگر ورود تدریجی دولت به تنظیم‌گری مالی این حوزه نوظهور است.

در این گزارش پیشنهاد شد که تنوع‌بخشی به منابع درآمدی حوزه فاوا و کاهش وابستگی بودجه به حق‌السهم اپراتورها از طریق توسعه درآمدهای مبتنی‌بر خدمات نوین دیجیتال و تقویت نظارت مجلس بر عملکرد مالی و ساختاری شرکت‌های دولتی تابعه، به‌ویژه شرکت ملی پست و شرکت ارتباطات زیرساخت، و تسریع در اجرای احکام اصلاح ساختار آنها و بازنگری در توزیع اعتبارات بین ستاد وزارتخانه و دستگاه‌های اجرایی تابعه به‌منظور افزایش کارایی و پاسخ‌گویی است.