وزارت خارجه ایالات متحده در حال توسعه یک پورتال اینترنتی جدید است که به کاربران در اروپا و سایر مناطق جهان امکان می‌دهد به محتوایی که توسط دولت‌هایشان مسدود یا حذف شده دسترسی پیدا کنند. این طرح همچنین شامل یک طرح VPN یا شبکه مجازی خصوصی است که با هدف دور زدن فیلترینگ در کشور‌هایی چون ایران و چین ارائه می‌شود.

منابع آگاه می‌گویند این وب‌سایت با دامنه freedom.gov راه‌اندازی خواهد شد و هدف آن فراهم کردن امکان دسترسی به محتوای محدود شده در دیگر کشور‌ها است و علاوه بر چین، ایران و روسیه که فیلترینگ گسترده شبکه‌های اجتماعی را دارند، حتی امکان دسترسی به محتوای «نفرت‌پراکنی»، «تبلیغات افراط‌گرایانه» یا اطلاعات مضر طبقه‌بندی و حذف شده در کشور‌های اروپایی متحد آمریکا را نیز برای کاربران فراهم می‌کند.

گرچه وبسایت اصلی یک پورتال دسترسی به اطلاعات حذف شده خواهد بود، اما بر اساس مقامات آمریکایی حتی در حال بررسی طرحی برای ارائه یک قابلیت VPN در این پورتال هستند تا ترافیک کاربران به سرور‌های مجازی ایالات متحده منتقل شود،‌ گویی که از داخل آمریکا به اینترنت دسترسی دارند. منبع رویترز تاکید کرده که فعالیت کاربران در این سایت ردیابی نخواهد شد.

این طرح را طبق گزارش رویترز، سارا راجرز، معاون دیپلماسی عمومی وزارت خارجه آمریکا، رهبری می‌کند و گرچه قرار بود هفته گذشته در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ رونمایی شود، اما انتشار آن به تعویق افتاده است و دلیل این تاخیر به‌طور رسمی اعلام نشده است.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد واشنگتن برنامه مشخصی برای دور زدن سانسور در اروپا ندارد، اما «آزادی دیجیتال» و توسعه فناوری‌های حفظ حریم خصوصی و ابزارهای عبور از سانسور، از اولویت‌های این وزارتخانه محسوب می‌شود.

احتمال تشدید اختلاف با اروپا
این ابتکار می‌تواند شکاف میان دولت دونالد ترامپ و متحدان سنتی ایالات متحده در اروپا را عمیق‌تر کند؛ روابطی که پیش‌تر نیز در موضوعاتی چون نظارت بر شرکت‌های فناوری آمریکا، جنگ اوکراین و مسائل ژئوپلیتیکی دیگر دچار تنش شده بود.

اروپا رویکردی متفاوت از آمریکا نسبت به آزادی بیان دارد. در حالی که قانون اساسی آمریکا تقریبا از همه اشکال بیان محافظت می‌کند، قوانین اتحادیه اروپا پس از جنگ جهانی دوم با هدف جلوگیری از بازگشت تبلیغات افراطی و نفرت‌پراکنی محدودیت‌هایی بر محتوا اعمال کرده‌اند و همین مساله باعث شده تا فضای دیجیتال اروپا نیز حالا محدودیت‌های بیشتری نسبت به آمریکا داشته باشد.

گرچه شرکت‌های بزرگ شبکه‌‌اجتماعی در آمریکا نیز محدودیت‌هایی را بر محتوای منتشر شده اعمال می‌کنند، اما سطح نظارت و محدودیت با توجه به قوانین اتحادیه اروپا و کشور‌های عضو این اتحادیه در اروپا تشدید می‌شود.

قوانینی مانند «قانون خدمات دیجیتال» اتحادیه اروپا و «قانون ایمنی آنلاین» بریتانیا پلتفرم‌های بزرگ اینترنتی را ملزم به حذف سریع محتوای غیرقانونی، از جمله نفرت‌پراکنی یا تبلیغات تروریستی می‌کند.

در مقابل مقام‌های آمریکایی بارها از سیاست‌های محتوایی اروپا انتقاد کرده و مدعی شده‌اند این مقررات باعث محدود شدن صداهای سیاسی محافظه‌کار می‌شود. قانون‌گذاران اروپایی اما می‌گویند این قوانین برای مقابله با اطلاعات نادرست و افراط‌گرایی ضروری است.

به‌عنوان نمونه، شبکه اجتماعی ایکس ایلان ماسک، از متحدان و چهره‌های نزدیک به دونالد ترامپ، در ماه دسامبر به دلیل عدم رعایت مقررات اتحادیه اروپا با جریمه ۱۲۰ میلیون یورویی مواجه شد.

در آلمان نیز تنها در سال ۲۰۲۴، صدها دستور حذف محتوا مرتبط با حمایت یا تحریک تروریسم صادر شد و بیش از ۱۶ هزار مورد محتوا از پلتفرم‌ها حذف شد.

کارشناسان معتقدند راه‌اندازی freedom.gov می‌تواند به‌عنوان تلاشی مستقیم برای بی‌اثر کردن قوانین ملی اروپا تلقی شود و برخی این پروژه را «شلیک مستقیم به قوانین دیجیتال اروپا» توصیف کرده‌اند.

تلاش برای بی‌اثر‌ کردن محدودیت‌های دیجیتال در چین، ایران و روسیه
با این حال چنین طرحی در بخش دیگری از جغرافیا به سراغ محدودیت‌های شدید جهان دیجیتال و فیلترینگ به ویژه در چین، روسیه و ایران می‌رود و ابزارهای عبور از فیلترینگ و VPNها که به گفته دولت آمریکا برای حمایت از دسترسی آزاد به اطلاعات هستند مورد حمایت مالی این طرح قرار می‌گیرند. طبق گزارشی از فاکس‌نیوز این ابزار دور زدن فیلترینگ به صورت متن‌باز عرضه خواهد شد و فعالیت کاربران را ردیابی نمی‌کند.

طرح جدید دولت ایالات متحده در حالی دنبال می‌شود که پروژه‌های دیگر آزادی اینترنت در دولت ترامپ با کاهش بودجه حمایتی روبه‌رو شده‌اند و صندوق فناوری آزاد (OTF) که حامی پروژه سایفون است در ماه‌‌های اخیر نسبت به کاهش حمایت دولتی در این باره هشدار داده‌اند.

دامنه freedom.gov در ۱۲ ژانویه به ثبت رسیده و در حال حاضر تنها صفحه‌ای با لوگوی «National Design Studio» و فرم ورود کاربران را نمایش می‌دهد.

تحلیلگران می‌گویند در صورت اجرای کامل این طرح، آمریکا برای نخستین‌بار در موقعیتی قرار می‌گیرد که عملا شهروندان کشورهای متحد خود را به دور زدن قوانین داخلی‌شان تشویق می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند فصل تازه‌ای از مناقشه بر سر حاکمیت دیجیتال و آزادی بیان در فضای آنلاین را رقم بزند.