هوش مصنوعی

February 2, 2026
16:17 دوشنبه، 13ام بهمنماه 1404
کد خبر: 211536

چت‌بات‌ها حالا عاشق گراکی‌پدیا هستند

منبع: زومیت

دایره‌المعارفی که با هوش مصنوعی نوشته می‌شود، آرام‌آرام وارد پاسخ‌های چت‌بات‌ها شده است و بیش از آنکه بی‌حاشیه باشد، بحث‌برانگیز به‌نظر می‌رسد.
چت‌بات ChatGPT در پاسخ‌های خود از گراکی‌پدیا استفاده می‌کند؛ دایره‌المعارف مبتنی‌بر هوش مصنوعی که زیر نظر ایلان ماسک توسعه یافته است. این تنها ابزار هوش مصنوعی نیست که به گراکی‌پدیا استناد می‌کند و حالا ردپای دانشنامه در پاسخ‌های Google AI Overviews، حالت AI Mode و مدل جمنای نیز دیده می‌شود. داده‌ها نشان می‌دهد میزان استفاده از این منبع رو به افزایش است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره‌ی دقت اطلاعات و گسترش اطلاعات نادرست را تشدید کرده است.

به‌نوشته‌ی گاردین، گراکی‌پدیا در مجموع هنوز منبع ثانویه محسوب می‌شود. به‌گفته‌ی گلن آل‌ساپ مدیر استراتژی بازاریابی شرکت Ahrefs، بررسی‌های این شرکت نشان می‌دهد از میان ۱۳٫۶ میلیون پرامپت، بیش از ۲۶۳ هزار پاسخ ChatGPT به حدود ۹۵ هزار صفحه گراکی‌پدیا ارجاع داده‌اند. این درحالی است که ویکی‌پدیای انگلیسی در ۲٫۹ میلیون پاسخ ظاهر شده است. بااین حال، آل‌ساپ تأکید می‌کند که این آمار برای منبعی تازه‌تأسیس، قابل‌توجه است.

بر اساس داده‌های پلتفرم Profound که میلیاردها استناد را ردیابی می‌کند، سهم گراکی‌پدیا از کل ارجاعات روزانه ChatGPT بین ۰٫۰۱ تا ۰٫۰۲ درصد است. شرکت Semrush نیز رشد مشابهی را در میزان دیده‌شدن گراکی‌پدیا در پاسخ‌های هوش مصنوعی گوگل از ماه دسامبر گزارش کرده است، هرچند همچنان آن را درمقایسه با ویکی‌پدیا منبع ثانویه می‌داند.

بیشترین میزان ارجاع به گراکی‌پدیا در ChatGPT دیده می‌شود، اما جهش مشابهی در محصولات هوش مصنوعی گوگل نیز ثبت شده است. داده‌های Ahrefs نشان می‌دهد گراکی‌پدیا در هزاران پاسخ جمنای و کوپایلت ظاهر شده، درحالی‌که حضور آن در پرپلکسیتی بسیار محدود بوده است. هیچ‌یک از شرکت‌های تحلیلی، استنادهای Claude را ردیابی نمی‌کنند؛ هرچند گزارش‌های غیررسمی از استفاده آن از گراکی‌پدیا حکایت دارد.

کارشناسان می‌گویند ابزارهای هوش مصنوعی معمولاً برای پاسخ به پرسش‌های خاص، تخصصی یا کمتر شناخته‌شده به گراکی‌پدیا رجوع می‌کنند. بااین حال، تفاوت مهمی در میزان اعتباری است که هر پلتفرم به این منبع می‌دهد. گراکی‌پدیا در Google AI Overviews اغلب در کنار چند منبع دیگر و به‌عنوان مرجع مکمل ظاهر می‌شود، اما ChatGPT معمولاً آن را در میان منابع اصلی و اولیه قرار می‌دهد.

حتی استفاده محدود از گراکی‌پدیا نیز می‌تواند به گسترش اطلاعات نادرست و روایت‌های جانبدارانه منجر شود. برخلاف ویکی‌پدیا که توسط انسان‌ها و در فرایند شفاف ویرایش می‌شود، محتوای گراکی‌پدیا به‌طور کامل با چت‌بات گراک تولید و ویرایش می‌شود. این پروژه در گذشته با حاشیه‌هایی جدی ازجمله انتشار دیدگاه‌های نژادپرستانه، تحریف تاریخ و محتوای نادرست درباره‌ی موضوعات حساس همراه بوده و در برابر پدیده‌ی آلوده‌سازی داده یا LLM Grooming آسیب‌پذیر است.

سخنگوی OpenAI در واکنش به این انتقادات اعلام کرد ChatGPT هنگام جست‌وجوی وب از منابع متنوع عمومی استفاده می‌کند و با نمایش استنادها، امکان بررسی اعتبار منابع را به کاربران می‌دهد. در مقابل، گوگل، xAI و آنتروپیک از ارائه‌ی توضیح رسمی خودداری کرده‌اند. به‌باور بسیاری از کارشناسان، گراکی‌پدیا فاقد نظارت انسانی قابل‌اعتماد است و اتکا به آن می‌تواند خطاها و سوگیری‌ها را تقویت کند زیرا روان‌بودن متن لزوماً به‌معنای قابل‌اعتماد بودن آن نیست.

  • مشترک شوید!

    برای عضویت در خبرنامه روزانه ایستنا؛ نشانی پست الکترونیکی خود را در فرم زیر وارد نمایید. پس از آن به صورت خودکار ایمیلی به نشانی شما ارسال میشود، برای تکمیل عضویت خود و تایید صحت نشانی پست الکترونیک وارد شده، می بایست بر روی لینکی که در این ایمیل برایتان ارسال شده کلیک نمایید. پس از آن پیامی مبنی بر تکمیل عضویت شما در خبرنامه روزانه ایستنا نمایش داده میشود.

    با عضویت در خبرنامه پیامکی آژانس خبری فناوری اطلاعات و ارتباطات (ایستنا) به طور روزانه آخرین اخبار، گزارشها و تحلیل های حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات را در هر لحظه و هر کجا از طریق پیام کوتاه دریافت خواهید کرد. برای عضویت در این خبرنامه، مشترکین سیمکارت های همراه اول لازم است عبارت 150 را به شماره 201464 و مشترکین سیمکارت های ایرانسل عبارت ozv ictn را به شماره ۸۲۸۲ ارسال کنند. دریافت موفق هر بسته خبری که محتوی پیامکی با حجم ۵پیامک بوده و ۴ تا ۶ عنوان خبری را شامل میشود، ۳۵۰ ریال برای مشترک هزینه در بردارد که در صورتحساب ارسالی از سوی اپراتور مربوطه محاسبه و از اعتبار موجود در حساب مشترکین سیمکارت های دائمی کسر میشود. بخشی از این درآمد این سرویس از سوی اپراتور میزبان شما به ایستنا پرداخت میشود. مشترکین در هر لحظه براساس دستورالعمل اعلامی در پایان هر بسته خبری قادر خواهند بود اشتراک خود را در این سرویس لغو کنند. هزینه دریافت هر بسته خبری برای مشترکین صرفا ۳۵۰ ریال خواهد بود و این هزینه برای مشترکین در حال استفاده از خدمات رومینگ بین الملل اپراتورهای همراه اول و ایرانسل هم هزینه اضافه ای در بر نخواهد داشت.