در دنیایی که بسیاری از مهارت‌های سنتی به سرعت در حال جایگزینی با الگوریتم‌ها هستند، عقب ماندن از فناوری می‌تواند توانایی خلق ارزش و جایگاه شغلی را به چالش بکشد. در این شرایط اگر به سمت مسدودسازی و محدودیت اینترنت حرکت شود، باید هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال را فراموش کنیم.

بحث عقب‌ماندگی از دنیای ارتباطات و فناوری اطلاعات یکی از دغدغه‌های جدی کارشناسان، فعالان حوزه فناوری و کاربران است. وقتی به سرعت خیره‌کننده پیشرفت فناوری در جهان از گسترش شبکه‌های ۵G و هوش مصنوعی تا اینترنت ماهواره‌ای، شهرهای هوشمند و اینترنت اشیا را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که تا رسیدن به استانداردهای جهانی فاصله وجود دارد. البته این عقب‌ماندگی دلایل متعددی دارد که اگر بخواهیم ریشه‌یابی کنیم باید در شکاف نسل‌های ارتباطی سیار و ثابت، نبود سیاستگذاری مشخص، عدم سرمایه‌گذاری زیرساختی و عقب ماندگی در شاخص‌های کیفی نظیر سرعت و پایداری جست‌وجو کرد.

برای استفاده از فناوری‌های نوینی مثل اینترنت اشیا، واقعیت مجازی و خدمات ابری پیشرفته به سرعت بالا و پایداری نیاز است در حالی که جایگاه ایران در رتبه‌بندی‌های جهانی فاصله زیادی با میانگین جهانی دارد.

امروز بخش اعظمی از کشورهای جهان حتی همسایگان ما به سمت توسعه و تجاری‌سازی شبکه‌های نسل پنجم (۵G) و حتی حرکت به سمت نسل ششم رفته‌اند اما در کشور ما موبایل هنوز به شدت وابسته به نسل جهارم است و سایت‌های ۵G بسیار محدود و نقطه‌ای هستند. از طرفی در حوزه اینترنت ثابت هم وابستگی طولانی‌مدت به کابل‌های مسی فرسوده باعث شده تا سالها از اینترنت پرسرعت مبتنی بر فیبرنوری (FTTH) محروم بمانیم. البته طی سالهای گذشته تلاش‌های زیادی برای جبران این نقیصه و عقب‌ماندگی انجام گرفته ولی سرعت اجرای آن با نیازهای روز انطباق و همخوانی ندارد.

به اعتقاد کارشناسان، برای استفاده از فناوری‌های نوینی مثل اینترنت اشیا، واقعیت مجازی و خدمات ابری پیشرفته به سرعت بالا و پایداری نیاز است در حالی که در بحث سرعت اینترنت جایگاه ایران در رتبه‌بندی‌های جهانی فاصله زیادی با میانگین جهانی دارد. همین چند وقت پیش بود که سید ستار هاشمی – وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در نشست مشترک با رؤسای مجامع نمایندگان مجلس شورای اسلامی نسبت به عقب ماندن از تحولات فناوری هشدار داد و اعلام کرد که استفاده حداکثری از ظرفیت‌های فضای سایبری برای حضور در رقابت جهانی ضروری است.

به گفته وی اگر به سمت مسدودسازی حرکت کنیم باید هوش مصنوعی را فراموش کنیم اما چنانچه با نگاه استفاده حداکثری این حوزه تقویت شود،می‌توانیم در عرصه جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم،در غیر این صورت کشور با توجه به سرعت تحولات به‌ شدت از دنیای فناورانه با این سرعت بالا عقب خواهد ماند.

هاشمی تاکید کرد که اگر حوزه ICT برای سرمایه‌گذار جذابیت نداشته باشد، این بخش دچار ناترازی می‌شود و در آینده نه چندان دور شبکه‌ای وجود نخواهد داشت که درباره آن بتوان صحبت کرد.

در حال حاضر اقتصاد دیجیتال بر پایه دسترسی آزاد به ابزارهای ابری جهانی و پلتفرم‌های بین‌المللی، هوش مصنوعی و تبادل ‌آزاد اطلاعات بنا شده است ولی در کشور ما محدودیت‌های دسترسی، فیلترینگ شدید و سیاست‌های کنترل نظیر طرح صیانت، اکوسیستم استارت‌آپی و کسب و کارهای آنلاین را با موانع جدی روبه‌رو کرده است. این امر باعث شده نیروی انسانی متخصص، نخبگان و حتی برنامه‌نویسان مهاجرت کنند و شرکت‌ها نتوانند پا به پای فناوری‌های نوین جهانی حرکت کنند.

هشدار درباره خطر عقب‌ماندگی از دنیای فناوری، تهدیدی برای آینده کشور به شمار می‌رود زیرا فاصله میان وضعیت موجود زیرساخت‌ها در ایران و پیشرفت پرسرعت فناوری‌های نوین در دنیا قابل کتمان نیست.توسعه زیرساخت‌های ارتباطی در کشور ما نیازمند سرمایه‌گذاری بلندمدت،کلان و قابل پیش‌بینی است. اپراتورهای مخابراتی به دلیل قیمت‌گذاری دستوری و پایین نگه داشتن مصنوعی تعرفه‌ها در سالهای گذشته با کمبود نقدینگی برای توسعه و نوسازی تجهیزات شبکه مواجه شده‌اند؛ از طرفی تغییرات پی‌درپی مدیریتی و رویکردهای امنیتی محور مانع از آن شده که صنعت ارتباطات کشور بتواند نقشه راه روشنی برای همگامی با ترندهای جهانی داشته باشد.

طبعا این عقب‌ماندگی پیامدهایی دارد که تنها به کند بودن اینترنت یا باز نشدن برخی سایت‌ها محدود نیست بلکه پیامد آن از دست رفتن قدرت رقابت‌پذیری اقتصادی در عصر هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال است. وقتی زیرساخت ارتباطی یک کشور ضعیف و محدود باشد، صنایع سنتی نمی‌توانند هوشمند شوند. در این فضا استارتاپ‌ها رشد نمی‌کنند و کشور به مصرف‌کننده نهایی فناوری‌های کهنه تبدیل می‌شود.

در چنین شرایطی هشدار وزیر ارتباطات درباره خطر عقب‌ماندگی از دنیای فناوری، تاکید صریح به این مساله است که عقب‌ماندگی در فناوری، تهدیدی برای آینده کشور به شمار می‌رود. یعنی فاصله میان وضعیت موجود زیرساخت‌ها در ایران و پیشرفت پرسرعت فناوری‌های نوین در دنیا نظیر هوش مصنوعی، اینترنت نسل پنجم و اقتصاد دیجیتال به مرحله‌ای رسیده که دیگر قابل کتمان نیست.

باید بپذیریم که فناوری‌های نوین دیگر ابزار سرگرمی یا ارتباطی نیستند بلکه شریان حیاتی اقتصاد، صنعت، آموزش و حتی امنیت کشور به شمار می‌روند؛ بنابراین جاماندن از این چرخه به معنای از دست رفتن رقابت پذیری کشور در بازارهای جهانی و وابستگی کامل به فناوری‌های خارجی در آینده است.

به اعتقاد کارشناسان، یکی دیگر از مسایلی که بر عقب‌ماندگی از فناوری تاثیر دارد، سیاست‌های محدود کننده مثل فیلترینگ یا قیمت‌گذاری دستوری است که انگیزه سرمایه‌گذاری را از اپراتورها می‌گیرد و کمبود بودجه برای توسعه زیرساخت‌های کلان مثل فیبرنوری و ۵G باعث نا امیدی بیشتر متخصصان می‌شود، زیرا یک نیروی ماهر در حوزه فناوری اطلاعات با ابزارها و زیرساخت‌های مسنوح شده در سطح جهانی نمی‌تواند رقابت کند.

عقب ماندن از فناوری در قرن بیست و یکم دیگر فقط به معنای «ندانستن نحوه کار با یک دستگاه جدید نیست، بلکه به معنای کاهش توانایی برقراری ارتباط با ساختار اصلی جهان است. دنیای کار به سرعت در حال بازتعریف است و بسیاری از مهارت‌های سنتی در حال جایگزینی با الگوریتم‌ها هستند بنابراین اگر از فناوری عقب بمانید نه تنها جایگاه شغلی خود را از دست می‌دهید بلکه از توانایی خلق ارزش جدید هم محروم خواهید ماند.