شرکت‌های فعال در حوزه فناوری اطلاعات و تجارت الکترونیکی در روزهای پایانی سال ۱۴۰۴ با یک پرسش تعیین‌کننده روبه‌رو هستند: آیا توان نگهداشت نیروی انسانی خود را دارند یا هم‌زمان با پایان قراردادهای سالانه ناچار به تعدیل نیرو خواهند شد؟

این پرسش فقط ناشی از رکود بازار یا کاهش فروش نیست؛ مسئله به بی‌ثباتی زیرساختی گره خورده که حیات این شرکت‌ها به آن وابسته است: اینترنت.

در جریان جنگ ۱۲روزه، تقریباً تمام بازیگران اکوسیستم دیجیتال هشدار دادند که اگر محدودیت‌های ارتباطی چند روز دیگر ادامه می‌یافت، موج گسترده‌ای از تعدیل نیرو اجتناب‌ناپذیر بود. اکنون حدود ۶ ماه پس از آن بحران، همان وضعیت دوباره تکرار شده است؛ با این تفاوت که ذخایر نقدی شرکت‌ها تحلیل رفته، سرمایه در گردش کاهش یافته و تاب‌آوری عملیاتی کمتر شده است. برای بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، قطع یا اختلال اینترنت دیگر رخدادی استثنایی نیست، بلکه به یک ریسک عملیاتی دائمی تبدیل شده است.

شوک اشتغال در بخش خدمات
آنچه بیشتر یک ناظر بیرونی را نگران می‌کند سیل افرادی است که در شبکه اجتماعی لینکدین از نشان «open to work» استفاده کرده‌اند. نشانی که شاید در دوره‌ای علامت سودای ارتقای شغلی افراد باشد اما در دوره‌های بحران می‌تواند نشان‌دهنده شوکی باشد که بازار کار وارد شده است.

هنوز آمارهای رسمی از وضعیت اشتغال منتشر نشده اما آنچه مشخص است و از صحبت‌های مدیران فعال در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال برآورد می‌شود این است که این شرکت‌ها هر روز توان نگهداشت نیروی انسانی خود را بیشتر از پیش از دست می‌دهند و ناچار هستند برای حفظ شرکت و کنترل جریان نقدینگی با بخشی از نیروی انسانی خود خداحافظی کنند. تصمیمی که به ضرر هر دو طرف تمام می‌شود. چرا که در نهایت شرکت نیز برای آموزش نیروی انسانی هزینه کرده است و جذب و بکارگیری نیرو پس از پایان بحران برای آن شرکت نیز هزینه خواهد داشت.

در حوزه تجارت الکترونیکی، این شوک مستقیما قلب اقتصاد گیگ و مشاغل پلتفرم‌محور را هدف قرار داده است. میلیون‌ها راننده اینترنتی، فریلنسر و فروشنده آنلاین با بیکاری آنی یا تعلیق فعالیت مواجه شده‌اند.

برآوردها نشان می‌دهد حدود ۳۵۹ هزار نفر با ریسک تعدیل یا تعلیق فعالیت مواجه هستند. این افراد عمدتا در شرکت‌های لجستیکی، مراکز پشتیبانی، واحدهای اداری و شبکه‌های توزیع متمرکزند.

در صورت تحقق موج تعدیل‌های پیش‌بینی‌شده، فشار مالی سنگینی بر صندوق‌های بیمه بیکاری وارد خواهد شد. پیشتر و قبل از قطعی ۲۰ روزه اینترنت پیش‌بینی شده بود تعداد مقرری‌بگیران بیمه بیکاری در سال ۱۴۰۴ در بازه ۱۵۸ تا ۲۵۴ هزار نفر قرار گیرد، در این صورت این سوال مطرح می‌شود که آیا صندوق‌های بیمه بیکاری توان پاسخ‌گویی به این تعداد مقرری بگیر را خواهند داشت؟

فشار نقدینگی و نقطه تصمیم: نیروی انسانی
در بسیاری از شرکت‌های فناوری، بین ۴۰ تا ۶۰ درصد هزینه عملیاتی به حقوق و مزایا اختصاص دارد. هنگامی که درآمد به‌صورت ناگهانی متوقف می‌شود اما هزینه‌ها ثابت می‌ماند، فشار نقدینگی مستقیماً به ساختار منابع انسانی منتقل می‌شود.

هم‌زمانی این وضعیت با پایان سال و تمدید قراردادها، ریسک تعدیل را افزایش داده است. مسئله فقط کاهش درآمد نیست، بلکه نبود امکان پیش‌بینی است. شرکتی که نمی‌داند آیا سه ماه دیگر دوباره با اختلال سراسری مواجه می‌شود یا نه، در تصمیم‌گیری برای حفظ نیرو محافظه‌کارتر عمل می‌کند.

در شرایط فعلی مدیران شرکت‌های بزرگ اقتصاد دیجیتال روی نقطه تصمیم‌گیری قرار گرفته‌اند بسیاری از آنان معتقدند اگر یک شرکت فرآیند تعدیل نیرو را آغاز کند بسیاری از شرکت‌ها به دنبال آن شرکت این فرآیند را آغاز خواهند کرد.

سناریوی پیش‌رو؛ بازسازی یا کوچک‌شدن ساختاری؟
با توجه به تجربه جنگ ۱۲روزه و قطع اینترنت، محتمل‌ترین سناریو برای سال آینده بازسازی تدریجی در بازه‌ای ۱۸ تا ۲۴ماهه است؛ دوره‌ای همراه با تورم بالا، نااطمینانی زیرساختی و کاهش قدرت خرید مصرف‌کننده.

فاصله این سناریو با وضعیت کوچک‌شدن ساختاری و تثبیت اقتصاد معیشتی چندان زیاد نیست.

اکوسیستم دیجیتال امروز با یک پرسش بنیادین روبه‌روست: اینترنت زیرساخت حیاتی اقتصاد است یا متغیری مدیریتی که می‌توان آن را خاموش و روشن کرد؟

تا زمانی که پاسخ این پرسش روشن نشود، دغدغه تعدیل نیرو در روزهای پایانی سال تکرار خواهد شد. برای شرکت‌های فناوری، مسئله بقا دیگر صرفاً رقابت در بازار نیست؛ مسئله پیش‌بینی‌پذیری در محیطی است که ستون فقرات فعالیت‌شان به یک ریسک سیستماتیک تبدیل شده است