وزیر ارتباطات: بعضی میخواستند اینترنت تا اردیبهشت ماه قطع باشد
اینترنت امتیازی نیست که بتوان آن را در بزنگاههای سیاسی و امنیتی اعطا یا سلب کرد. حق شهروندی است که به اعتقاد وزیر ارتباطات پس از بحران دیماه بیش از هر زمان دیگری در معرض تصمیمهای سخت، سیاسی و پرهزینه قرار گرفته است.
ستار هاشمی وزیر ارتباطات در نشست صمیمانه با خبرنگاران حوزه فناوری با اشاره به تلاشهای این وزارتخانه برای برگرداندن اینترنت و برقراری ارتباطات گفت: واقعیت آن است که پیش از ۱۸ دیماه ما چندین جلسه برگزار کرده بودیم و اقدامات خوبی صورت گرفته بود به گونهای که به صورت محدود منطقهای کنترلهایی صورت میگرفت اما از ۱۸ دی ماه به صورت کامل ورق برگشت و شرایط غیر قابل پیشبینی بود و در نهایت شعام تصمیم گرفت که اینترنت به صورت کامل قطع شود.
او تاکید کرد که پس از جنگ و تقریبا ۱۵۰ روز قبل از قطعی اینترنت وزارتخانه در شورای عالی فضای مجازی نسبت به تبعات چنین تصمیمهایی اخطار داده بود اما توجه کافی صورت نگرفت. او گفت در دوران قطعی اینترنت ما تلاش بسیاری برای برگشت ارتباطات کردیم به گونهای که برخی معتقد بودند در بهترین حالت باید اینترنت در شب عید باز شود یا حتی اردیبهشت ماه. ما تمام تلاش خود را کردیم که تا جای ممکن ارتباطات را برگردانیم.
وزیر ارتباطات به صحبتهای خود در جلسه هیات دولت اشاره کرد و گفت: در جلسه با وزرا به روند برخورد با اینترنت اشاره کردم و گفتم که در سال ۹۶ پس از اتفاقات مشهد یک پلتفرم را بستیم در سال ۱۴۰۱ ارتباطات بینالملل را محدود کردیم حال در سال ۱۴۰۴ کل ارتباطات را قطع میکنیم اگر اینگونه پیش رویم و فقط بخواهیم از ابزار فنی استفاده کنیم باید در آینده برق را نیز قطع کنیم. او اطمینان داد که سران قوا و شخص رئیس جمهور با قطع اینترنت موافق نیستند.
هاشمی توضیح داد: اگر بخواهیم کشور و فضای مجازی را با ابزار فنی مدیریت کنیم و به این نتیجه برسیم که راهحل، قطع کل ارتباطات است، این شیوه کاملا غلط است. مدیریت اجتماعی و سیاسی را نمیتوان صرفا به ابزارهای فنی تقلیل داد و قطع اینترنت نمیتواند جایگزین حکمرانی کارآمد شود.
او با اشاره به پیامدهای محدودیتهای گسترده سال ۱۴۰۱ گفت: از همان زمان بساط فیلترشکنها داغ شد و بازار دور زدن محدودیتها رونق گرفت. ادامه چنین رویکردی فقط تقاضا برای ابزارهای عبور از فیلترینگ را افزایش میدهد و عملا کنترل را از دست سیاستگذار خارج میکند. نادیده گرفتن نیاز عمومی مردم به اینترنت پایدار، کشور را به سمت استفاده گستردهتر از اینترنت ماهوارهای سوق میدهد.
ابزار ذاتا بیطرف است، محتوا نقش بازی میکند
او به موضوع ترمینالهای استارلینک اشاره کرد و افزود: اکنون حدود صد هزار IP مرتبط با این سرویس در کشور فعال است. اگر مسیر تصمیمگیری به گونهای پیش برود که مردم به سمت ابزارهای غیرقابل کنترل سوق داده شوند، سنگرها را یکییکی از دست میدهیم. ابزار ذاتا بیطرف است و این محتواست که نقش بازی میکند. بنابراین بهجای حذف ابزار باید بر تولید روایت و تقویت زیستبوم داخلی تمرکز کرد.
او ادامه داد: در شرایط فعلی شاید بتوان گیت وی را قطع کرد اما اگر استارلینک گسترش پیدا کند و فعال شود میتوان از طریق آن اینترنت را در اختیار بقیه گذاشت و چیزی که ما رصد خواهیم کرد گردش داده در داخل کشور خواهد بود.
او اضافه کرد: همانطور که در نظام حکمرانی نمیتوان برای حل مساله، برق را قطع کرد، اینترنت هم همین است. تداوم این وضعیت به صلاح کشور نیست و باید از امنیتیشدن بیش از حد یک موضوع فنی و اجتماعی پرهیز کرد. امروز حق دسترسی به اینترنت به موضوعی سیاسی تبدیل شده، در حالی که این حق، امتیازی نیست که بتوان آن را اعطا یا سلب کرد.
مرکز ملی فضای مجازی و پیشنهاد وایتلیست کسب و کارها
هاشمی همچنین به اختلاف نظرها درباره وایتلیست کردن کسب و کا رها اشاره کرد و گفت: از سمت مرکز ملی فضای مجازی پیشنهاد شده دسترسیها صرفا برای برخی کسبوکارهای B2B برقرار بماند، اما پرسش اینجاست که چه میزان از نیازهای جامعه در این قالب تعریف میشود. محدود کردن اینترنت به فهرستهای محدود، پاسخگوی نیاز دانشگاهها، کسبوکارهای خرد، فعالان گردشگری و حتی دستگاه دیپلماسی نیست. وزیر علوم از آسیب دیدن دانشگاهها سخن گفته، وزیر گردشگری از چالش هتلها و کسبوکارهای وابسته به گردشگری خبر داده و حتی سفارتخانهها با مشکل جدی مواجه شدهاند. دنیای امروز بدون اتصال پایدار به اینترنت جهانی معنا ندارد.
هاشمی همچنین از تشکیل کارگروه پنجنفره با محوریت کسبوکارها و حضور نماینده شعام برای جلوگیری از تکرار چنین اتفاقهایی خبر داد.
وزیر ارتباطات به تبعات اقتصادی قطعی اینترنت نیز پرداخت و گفت:ضرر قطعی اینترنت بسیار بیشتر از ارقامی است که اعلام شده است به طور مثال خود وزارت ارتباطات به عنوان یک وزارتخانه درآمد هزینهای اگر اپراتورها درآمد نداشته باشند، امکان پرداخت مطالبات و حقوق نیز مختل میشود. در اصل وزارت ارتباطات اصلا نمیتواند طرفدار قطع ارتباطات باشد. برای پرداخت حقوق دیماه کارکنان وزارتخانه مجبور به گرفتن قرض شدیم. اختلال در جریان درآمدی اپراتورها، زنجیرهای از مشکلات مالی را در کل اکوسیستم ارتباطات ایجاد کرده است.
هاشمی اضافه کرد: اگر ارتباطات و اینترنت نداشته باشیم، پیشرفت در حوزههایی مانند هوش مصنوعی را هم از دست میدهیم. جریان راه دانش از اینترنت میگذرد. زیستبوم فناوری بدون اتصال به زیستبوم جهانی ممکن نیست و نمیتوان انتظار داشت در شرایط انقطاع و انزوا، کشور در رقابتهای فناورانه باقی بماند. همه تلاشها باید معطوف به جلوگیری از تشدید تنشها باشد. امنیت سایبری امروز یکی از صحنههای اصلی جنگ است و کشور با صدها سامانه در دهها وزارتخانه روبهروست که نیازمند اتصال، بهروزرسانی و تعامل بینالمللی هستند. در چنین شرایطی، تقلیل مساله به «قطع یا وصل» نه عقلانی است و نه پایدار. اینترنت امتیاز نیست، حق است. اگر این حق را به رسمیت نشناسیم، نه امنیت پایدار خواهیم داشت و نه توسعه پایدار.
مهاجرت نخبگان و ضعف امنیتی
او در بخشی از صحبتهایش به خروج کارشناسان و متخصصان حوزه فناوری اطلاعات اشاره کرد و نسبت به ضعف امنیت سایبری در کشور هشدار داد و گفت: مهاجرت نخبگان فناوری، کشور را با کمبود جدی متخصص امنسازی در این حوزه روبهرو کرده است.
ستار هاشمی با اشاره به تعداد ۱۹ وزارتخانه و همچنین تعداد بالای سامانههای داخل کشور گفت: تقریبا هر وزارتخانه ۵۰ سامانه دارد و در مجموع میتوانیم بگوییم که هزار سامانه در کشور فعال است در شرایط فعلی با تعداد نیروی انسانی که در اختیار داریم توان مدیریت امنسازی این سامانهها را نداریم. اصلا با توجه به خروج نیروهای متخصص از کشور چه کسی میتواند این سامانهها را امن کند.
وزیر ارتباطات تاکید کرد: متخصص امنیت سایبری، کسی نیست که با یک دوره آموزشی کوتاهمدت تربیت شود. صحبت از نخبگانی است که معمولا از ضریب هوشی بالاتری برخوردارند و به لبه دانش مجهز هستند و طبیعتاً وقتی با محدودیتهای اینترنت، فیلترینگ گسترده و نادیده گرفته شدن در تصمیمگیریها مواجه میشوند، به سمت مهاجرت گرایش پیدا میکنند.
از نظر او سیاستهای محدودکننده اینترنت باعث فرار متخصصان میشود؛ با فرار متخصصان، امنیت شبکه پایین میآید؛ و وقتی امنیت به خطر میافتد، حاکمیت دوباره به دنبال محدودیت بیشتر میرود.