راه رسیدن به ثبات، نه در انسداد فضای مجازی، بلکه در احترام به حقوق شهروندی و بازسازی اعتمادِ آسیب‌دیده میان دولت و ملت است

انجمن جامعه‌شناسی ایران با صدور بیانیه‌ای، تداوم انسداد گسترده شبکه بین‌المللی اینترنت را محکوم کرد و نسبت به پیامدهای آن از جمله «شکاف دیجیتال عمیق»، «بی‌اعتمادی ساخت‌یافته» و «تبدیل اینترنت به کالایی طبقاتی» هشدار داد.

انجمن جامعه‌شناسی ایران در واکنش به ادامه قطعی سراسری اینترنت بین‌الملل و اجرای طرح‌های موسوم به «اینترنت پرو» یا «اینترنت طبقاتی»، بیانیه‌ای صادر کرد و ضمن تشریح ابعاد اجتماعی و فرهنگی این بحران، نسبت به عواقب آن برای انسجام ملی هشدار داد.

در این بیانیه آمده است:

بیش از دوماه است که انسداد گسترده و مداوم اینترنت، سازمانِ زندگی روزمره در ایران را با اختلالی عمیق مواجه کرده است. در جهان شبکه‌ای امروز، دسترسی به اینترنت نه یک امتیاز اعطایی، بلکه «حق طبیعی» و زیرساخت بنیادینِ زیست‌جهان شهروندان است. هرگونه تحدید در این عرصه، به معنای تعرض به «حق بر فضای عمومی» و مخدوش کردن پیوندهایی است که قوام‌بخش جامعه در لایه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و آموزشی است.

انجمن جامعه‌شناسی توجیهات امنیتی و نظامی برای قطع اینترنت را مخدوش دانسته و نوشته است:

توجیهاتِ ناظر بر «امنیت زیرساختی و ضرورت‌های جنگی» در حالی دسترسی توده مردم را مخلِ ثبات می‌پندارند که تداوم بهره‌مندی مسئولان از این فناوری و از سوی دیگر، فروش اینترنت آزاد با قیمت‌های گزاف در بازارهای غیررسمی، اعتبار این استدلال‌ها را مخدوش کرده است. این رویکرد دوگانه نشان می‌دهد که امنیت، به ابزاری برای فرصت‌طلبی‌های مالی و تبدیل یک حق عمومی به «کالایی طبقاتی» بدل شده که تنها برای صاحبان نفوذ و اقشار برخوردارِ اقتصادی در دسترس است.

این بیانیه می‌افزاید:

نسبت دادن «ساخت‌یابی اعتراضات» به فضای مجازی، نادیده گرفتن ریشه‌های عینی نارضایتی در بطن جامعه است؛ ابزارها صرفاً حامل پیام‌اند و انسداد آن‌ها نمی‌تواند جایگزین تدبیر برای حل بحران‌های ساختاری شود. همچنین، رویکرد حذفی با هدف کنترل تربیتیِ «نسل ارتباط‌ بنیادِ جوان و نوجوان»، نشان از عدم درک هویتی نسلی دارد که کار، آموزش و فراغت خود را در این بستر معنا کرده است؛ این نگاه قیم‌مآبانه تنها به انباشت خشم و بیگانگیِ بیشتر میان این نسل و ساختار حکمرانی دامن می‌زند.

انجمن جامعه‌شناسی، پیامدهای این وضعیت را فراتر از نابودی معیشتِ میلیون‌ها نفر در کسب‌وکارهای خرد و منجر به به شکل‌گیری یک شکاف دیجیتال عمیق و بی‌اعتمادی ساخت‌یافته منجر دانسته و افزوده است:

تداوم این روند، فاصله میان مردم و حاکمیت را به مرزی نگران‌کننده رسانده و سرمایه اجتماعی را به‌شدت فرسوده می‌کند. در این میان، اصرار بر طرح‌هایی چون «اینترنت طبقاتی» (که در قالب‌های تبعیض‌آمیزی چون اینترنت پرو یا ویژه مطرح می‌شود)، مصداق بارز «نابرابری ساختاری» است. ایجاد شهروندان درجه‌بندی‌شده در دسترسی به اطلاعات، احساس محرومیتِ نسبی را در اکثریت جامعه به خشمی پایدار بدل کرده و انسجام ملی را بیش از پیش تهدید می‌کند.

در این بیانیه تأکید شده است:

انجمن جامعه‌شناسی ایران هشدار می‌دهد که تضعیف بی‌محابای پیوندهای ارتباطی جامعه در لوای تصمیمات کوتاه‌مدت، گسست‌های جبران‌ناپذیری را در آینده رقم خواهد زد.

انجمن جامعه‌شناسی ایران در پایان بیانیه خود، «خواهان بازگشایی فوری، پایدار و بدون تبعیض اینترنت» شده و گفته است: «باور داریم که راه رسیدن به ثبات، نه در انسداد فضای مجازی، بلکه در احترام به حقوق شهروندی و بازسازی اعتمادِ آسیب‌دیده میان دولت و ملت نهفته است.»