در میان بحث‌های داغ درباره ابزارهای دور زدن فیلترینگ و کانفیگ‌های مختلف، کمتر به ساختار زیربنایی این فناوری‌ها توجه می‌شود. آن هم در شرایطی که کمتر کسی به اینترنت بین‌الملل دسترسی دارد. در گفت‌وگو با آرین اقبال بررسی می‌کنیم که عملکرد این ابزارها به چه صورت است و دقیقا چه کسانی می‌توانند فیلترشکن و به اصطلاح کانفیگ بسازد.

در روزهای انزوای کامل شبکه، تنها کسانی به اینترنت متصل می‌مانند که فیلترشکن‌شان از طریق یک «سرور واسطه داخلی» به اینترنت آزاد (سفید، سازمانی یا ماهواره‌ای) پل می‌زند. آرین اقبال، کارشناس شبکه، در این گفت‌وگو با خبرگزاری خبرآنلاین، مکانیزم‌های پیچیده عبور از سد فیلترینگ و اقتصاد پشت‌پرده این محدودیت‌ها را کالبدشکافی کرده است.

چه کسانی می‌توانند اینترنت آزاد را در اختیار کاربران ایرانی قرار دهند؟
کسانی متصل می‌شوند که به اینترنت آزاد دسترسی دارند. این کارشناس در پاسخ به این پرسش که اکنون که شرایط کاملا متفاوت است این فرایند به چه صورتی انجام می‌شود توضیح داد: «با قطع شدن اینترنت، شرایط کاملاً متفاوت می‌شود و دیگر دسترسی مستقیم به سرورهای خارجی امکان‌پذیر نیست، به همین دلیل اتصالات مستقیم به خارج مسدود می‌شوند. در چنین وضعیتی، تمامی فیلترشکن‌هایی که فعال هستند، از یک سرور واسطه در داخل کشور استفاده می‌کنند که به اینترنت آزاد دسترسی دارد.»

به گفته این کارشناس روش‌های دسترسی این سرورها به اینترنت آزاد به شرح زیر است:

دیتاسنترها: بخشی از این سرورها در دیتاسنترهایی مستقر هستند که به اینترنت سفید (بدون فیلتر) دسترسی دارند.
اینترنت‌های سازمانی: برخی سازمان‌ها به دلیل ماهیت فعالیت خود در ساعات کاری، از طریق تونل‌سازی (Tunneling) به شبکه‌های بین‌المللی متصل می‌شوند که این بستر برای ایجاد فیلترشکن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
استارلینک (Starlink): در این روش، طرف ارائه‌دهنده با ترکیب یک سرور داخلی و یک ترمینال استارلینک، ترافیک کاربران را از طریق اینترنت ماهواره‌ای مسیریابی می‌کند.
اینترنت‌های مرزی: استفاده از سیم‌کارت‌ها یا تجهیزات شبکه در مناطق مرزی برای دریافت اینترنت و اشتراک‌گذاری آن از طریق سرور داخلی.
آی‌پی استاتیک (IP Static): استفاده از اینترنت‌های معمولی دارای آی‌پی استاتیک در سطح کاربری به عنوان سرور، برای ارائه خدمات فیلترشکن.
اشتراک‌گذاری از طریق مودم‌های سیم‌کارتی: استفاده از سیم‌کارت‌های اینترنت سفید یا پرو روی مودم‌های سیم‌کارتی و تبدیل آن‌ها به یک نقطه اتصال (Bridge) برای ارائه وی‌پی‌ان از طریق سرورهای داخل ایران.

آنطور که این کارشناس توضیح می‌دهد: «بهره‌گیری از تکنیک‌هایی مانند «لودبالانس» (Load Balancing) روی تعداد زیادی از سیم‌کارت‌ها یا سرویس‌های اینترنت سفید، یکی از روش‌های مقیاس‌پذیر برای تأمین این زیرساخت‌هاست. گردش مالی بالای این حوزه، که در برخی موارد از طریق تراکنش‌های شفاف کریپتوکارنسی نیز قابل ردیابی است، امکان تأمین هزینه‌های بالای این زیرساخت‌ها را از روش‌های مختلف از جمله خرید سیم‌کارت‌های خاص یا سایر ابزارهای اقتصادی فراهم می‌کند.»

از مفهوم تونلینگ تا واقعیت VPN
اگر برای اتصال به اینترنت جهانی با مشکل روبه‌رو باشید اولین گزینه‌ای که به ذهن شما می‌آید، VPN است اما اگر در شرایطی باشید که اینترنت کاملا ایزوله شده و راهی با خارج از مرزها ندارد؛ آن وقت سراغ بازار داغ به اصطلاح کانفیگ‌ها می‌روید. آرین اقبال کارشناس شبکه در ادامه می‌گوید در واقع کلمه‌ای که کاربران به عنوان «کانفیگ» از آن یاد می‌کنند، فقط یک فایل تنظیمات برای کلاینتِ یک ابزارِ خاص است. بنابراین، کانفیگ به خودی خود چیز اورجینال یا خارق‌العاده‌ای نیست. اگر بخواهیم دقیق‌تر نگاه کنیم، ما باید از مفهوم گسترده‌تری به نام «تونلینگ» شروع کنیم. در واقع، تونلینگ یک واژه کلی است و VPNها یکی از مدل‌های اجرای تونلینگ هستند و فیلترشکن‌ها نیز در شاخه‌های خاصی از همین مفهوم قرار می‌گیرند.

به گفته این کارشناس، تونلینگ بسته به نیاز، در لایه‌های مختلف مدل شبکه (OSI) اتفاق می‌افتد. به صورت کلی، اکثر روش‌های تونلینگ در سه حالت اتفاق می‌افتد.