روند بازگشایی اینترنت پس از گذشت تقریبا سه ماه از آغاز مسدود شدن، وارد مرحله اجرا شده؛ مسیری که از صبح امروز با خبرهای ضدونقیض، شکایت‌های حقوقی، دعواهای سیاسی و نشانه‌هایی از تشدید اختلافات پشت‌پرده همراه بود.

به گزارش پیوست، در حالی که هنوز بخشی از کاربران به اینترنت بین‌الملل دسترسی کامل ندارند، از ظهر امروز ۵ خرداد ۱۴۰۵ نشانه‌های فنی بازگشت اینترنت یکی‌یکی ظاهر شد؛ از اتصال دوباره برخی اپراتورهای ثابت گرفته تا باز شدن گوگل‌پلی و اپ‌استور و ورود اینترنت به مراکز داده کشور. حالا دیتاسنترها در حال اتصال مجدد به شبکه جهانی هستند و به نظر می‌رسد روند بازگشت اینترنت، آرام اما واقعی، آغاز شده است.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، نیز در شبکه اجتماعی ایکس به بازگشایی اینترنت واکنش نشان داد و نوشت: «پیرو ماموریت رئیس‌جمهور محترم و در راستای وعده دولت، گام نخست دسترسی آزاد و ضابطه‌مند به فضای مجازی برداشته شد.» او همچنین اعلام کرد با بازگشایی اینترنت، «مطالبات مردمی» محقق شده و موانع توسعه دانش‌بنیان و مرجعیت علمی برداشته می‌شود؛ توییتی که نشان می‌دهد دولت تلاش دارد بازگشت اینترنت را به‌عنوان یکی از تصمیم‌های مهم و رسمی خود تثبیت کند.

از عصر امروز تقریبا ساعت ۴ بعد از ظهر نخستین نشانه‌های اتصال از سوی کاربران اینترنت ثابت منتشر شد. مشترکان مخابرات، آسیاتک و برخی دیگر از شرکت‌های اینترنتی اعلام کردند دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای آنها برقرار شده و سرویس‌هایی مانند گوگل‌پلی و اپ‌استور دوباره در دسترس قرار گرفته‌اند. بر اساس شنیده‌ها، ترافیک اینترنت این اپراتورها تا حدود ۵۰ درصد وضعیت پیش از محدودیت‌ها بازگشته است. همزمان گزارش‌هایی نیز از اتصال تدریجی زیرساخت‌های ارتباطی و ورود اینترنت به لایه‌های اصلی شبکه منتشر شد؛ اتفاقی که معمولاً پیش از بازگشت گسترده دسترسی کاربران رخ می‌دهد.

اما همزمان با شروع اتصال، دعواها هم شدت گرفت. در میانه روند بازگشایی اینترنت، خبر شکایت علیه «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» فضای سیاسی و رسانه‌ای را تحت تأثیر قرار داد. وب‌سایت انتخاب اعلام کرد چهار شاکی حقیقی علیه ادامه اتصال اینترنت بین‌الملل اقدام کرده‌اند؛ کامیار ثقفی، رضا تقی‌پور، رسول جلیلی و محمدحسن انتظاری. انتخاب مدعی شده این افراد با هدایت یکی از مقام‌های ابقا شده دولت رئیسی، پیگیر توقف روند بازگشایی اینترنت هستند.

تنها چند ساعت بعد، دیوان عدالت اداری با صدور دستور موقت، اجرای مصوبه مربوط به تشکیل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» را تا زمان رسیدگی نهایی متوقف کرد. بر اساس اطلاعیه دیوان، هیأت تخصصی صنایع و بازرگانی با استناد به ماده ۳۶ قانون دیوان عدالت اداری و با احراز فوریت موضوع، دستور توقف اجرای این مصوبه را صادر کرده است. دیوان همچنین تأکید کرد تا زمان رسیدگی نهایی، تصمیمات و مصوبات این ستاد «قابل ترتیب اثر نخواهد بود.»

همین مسئله باعث شد فضای ابهام و تناقض بر سر سرنوشت اینترنت شکل بگیرد؛ چرا که عملاً مهم‌ترین و شاید تنها خروجی مهم این ستاد در هفته‌های اخیر، تصمیم مربوط به بازگشایی اینترنت بین‌الملل بوده است. با این حال مرکز رسانه قوه قضائیه ساعاتی بعد تلاش کرد این برداشت را اصلاح کند و اعلام کرد دیوان عدالت اداری «ورودی به موضوع قطع یا وصل بودن اینترنت بین‌الملل نداشته است.» هر چند تنها مصوبه این ستاد مصوبه‌اش در مورد بازگشایی اینترنت بود.

در سوی دیگر دولت تلاش کرد روایت متفاوتی ارائه دهد؛ روایتی که نشان می‌دهد تصمیم بازگشایی اینترنت نه یک اقدام مقطعی بلکه نتیجه توافق در سطح دولت بوده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشست هفتگی خود با خبرنگاران اعلام کرد ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی پس از بررسی‌های انجام‌شده به این نتیجه رسیده که بازگشایی اینترنت باید انجام شود و این تصمیم روز گذشته با ابلاغ رئیس‌جمهور رسمیت یافته است.

همزمان احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری وزارت ارتباطات، اعلام کرد وزیر ارتباطات دستور اتصال اینترنت را صادر کرده و «اتصال جهانی ایران از همین دقایق احیا می‌شود و دسترسی کامل مردم به اینترنت تا ۲۴ ساعت آینده میسر می‌شود.» همین اظهارات باعث شد روند اتصال شتاب بیشتری بگیرد و نشانه‌های بازگشت اینترنت در نقاط مختلف کشور مشاهده شود.

در کنار این دعواهای سیاسی و حقوقی، فعالان اقتصاد دیجیتال نیز نسبت به تبعات ادامه محدودیت‌ها هشدار دادند.

با وجود همه این تنش‌ها، داده‌ها و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد روند اتصال آغاز شده و اینترنت به‌صورت تدریجی در حال بازگشت است. آیا باید در آینده باز هم منتظر خاموشی اینترنت باشیم؟