با وجود توسعه پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی و حضور بازیگران بزرگ، اینستاگرام همچنان سهم قابل‌توجهی از رفتار خرید کاربران ایرانی را به خود اختصاص داده است.

بنابر گزارش انجمن تجارت الکترونیک، بازار اینستاگرام، در سال ۱۴۰۳ به ۸۸.۸ همت رسیده و از نظر ارزش فروش حقیقی تقریباً هم‌اندازه مجموع فروش حقیقی پلتفرم‌های رسمی عضو انجمن بوده است. کارشناسان معتقدند راز ماندگاری اینستاگرام را باید در ترکیب «کشف محصول، تولید محتوا، ارتباط مستقیم با مشتری و سهولت ایجاد تقاضا» جست‌وجو کرد.

روند رشد تجارت اجتماعی در سال‌های گذشته نیز نشان‌دهنده توسعه تدریجی این بازار است. برآورد ارزش بازار از حدود ۹.۱ همت در سال ۱۳۹۷ به ۱۵.۲ همت در سال ۱۳۹۸، ۲۹ همت در سال ۱۳۹۹ و ۴۵.۳ همت در سال ۱۴۰۰ رسیده است.

این روند در سال ۱۴۰۱ نیز ادامه داشته و ارزش بازار به ۵۲.۴ همت رسیده است. در سال ۱۴۰۲، رقم برآوردشده با جهشی قابل‌توجه به ۷۷.۲ همت افزایش یافته و در نهایت در سال ۱۴۰۳، با رشد ۱۵ درصدی، به ۸۸.۸ همت رسیده است.

اگرچه سرعت رشد بازار در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال‌های قبل کاهش پیدا کرده، اما مسیر کلی همچنان صعودی بوده است. بر اساس تحلیل ارائه‌شده، جهش بازار در سال ۱۴۰۲ را می‌توان تا حدی به بازگشت بخشی از فروشندگان و خریداران به فعالیت تجاری در اینستاگرام پس از شوک سال ۱۴۰۱ نسبت داد؛ روندی که در سال ۱۴۰۳ نیز ادامه پیدا کرده است.

در پنلی تخصصی درباره آینده تجارت الکترونیک در ایران، که توسط انجمن تجارت الکترونیک، برگزار شد، امین سمیعی، مدیرعامل اسنپ‌شاپ، تأکید کرد که جذابیت اینستاگرام تنها به تعداد کاربران آن محدود نمی‌شود؛ بلکه ترکیب «دسترسی گسترده، تولید و انتشار محتوا، قابلیت کشف کالا و محدودیت‌های کمتر در برخی دسته‌های کالایی» باعث شده این شبکه اجتماعی به بستری جدی برای خرید و فروش تبدیل شود.

بنابر گفته وی، دلیل این موضوع را می‌توان در ماهیت اینستاگرام جست‌وجو کرد. کاربر در این پلتفرم تنها با یک فهرست کالا مواجه نیست؛ بلکه هم‌زمان محتوا می‌بیند، محصول را کشف می‌کند، با برند یا فروشنده آشنا می‌شود و در نهایت امکان خرید برایش ایجاد می‌شود در واقع، اینستاگرام بخشی از مسیر خرید را که در پلتفرم‌های سنتی تجارت الکترونیکی کمتر دیده می‌شود، پوشش می‌دهد؛ یعنی کشف محصول از طریق محتوا.

او در ادامه تأکید کرد که یکی از دلایل جذابیت اینستاگرام برای کسب‌وکارها، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند فشن، امکان انتشار گسترده محتوای تصویری است. وقتی محصولی ماهیت بصری دارد، عکس و ویدئو می‌تواند بخشی از فرآیند فروش باشد. کاربر ابتدا محتوا را می‌بیند و سپس به محصول علاقه‌مند می‌شود. این فرآیند در واقع مرز میان شبکه اجتماعی و فروشگاه آنلاین را کمرنگ می‌کند. به همین دلیل، حتی با وجود رشد پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی داخلی، اینستاگرام همچنان برای بخشی از فروشندگان و برندها جذاب باقی مانده است.

در این پنل همچنین مطرح شد که پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی نیز به‌تدریج در حال حرکت به سمت مدل‌هایی هستند که بتوانند تجربه «کشف» را به کاربر ارائه دهند.

به بیان دیگر، پلتفرم‌ها تنها نمی‌خواهند کاربر زمانی وارد آنها شود که دقیقاً می‌داند چه چیزی می‌خواهد بخرد؛ بلکه تلاش می‌کنند بخشی از فرآیند کشف، جست‌وجو، مشاهده محتوا و در نهایت خرید را نیز در اختیار بگیرند.

این تغییر می‌تواند در آینده رقابت میان شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی را جدی‌تر کند؛ زیرا هر دو گروه به دنبال تصاحب یک نقطه مشترک هستند: لحظه‌ای که کاربر تصمیم می‌گیرد چه چیزی بخرد.

در مجموع، بحث‌های مطرح‌شده در این نشست نشان می‌دهد که جذابیت اینستاگرام برای خرید و فروش صرفاً به تعداد کاربران آن مربوط نیست. اینستاگرام توانسته فرآیند کشف محصول، تولید محتوا، معرفی برند و ارتباط با مشتری را در یک محیط واحد کنار هم قرار دهد.

به همین دلیل، حتی در بازاری که پلتفرم‌های تخصصی تجارت الکترونیکی سهم قابل‌توجهی دارند، اینستاگرام همچنان می‌تواند در برخی دسته‌ها، به‌ویژه کالاهای بصری مانند فشن، مزیت رقابتی داشته باشد.

در نهایت، به نظر می‌رسد آینده تجارت دیجیتال ایران نه در حذف یکی از این دو مدل، بلکه در ترکیب قابلیت‌های کشف و تعامل شبکه‌های اجتماعی با زیرساخت خرید و پرداخت پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی رقم خواهد خورد.