ترس در دل غولهای فناوری
تشدید دامنه جنگ در منطقه، ترس را در دل غولهای فناوری جهانی مانند انویدیا، مایکروسافت و اوراکل و شرکای تجاری آنها در کشورهای عرب خلیجفارس انداخته و سوالات جدی را برای هر دو طرف در مورد آینده این سرمایهگذاریها با تریلیونها دلار بلاتکلیفی مطرح کرده است.
سالهاست که دولتهای عربی خلیج فارس مانند امارات متحده عربی، بحرین و قطر، شرکتهای فناوری آمریکایی و سرمایه والاستریت را برای همکاری در پروژهها، با ارائه شرایط سرمایهگذاری دوستانه و مراکز اداری مجلل با برجهای لوکس، کافههای کاپوچینو و کلوپهای ساحلی مناسب برای شنا، اغوا کردهاند. دولتهای این کشورها با بهکارگیری صندوقهای ثروت ملی عظیم خود، بهشدت برای کاهش وابستگی شدید خود به درآمدهای نفت و گاز اقدام کردهاند و سرمایهگذاران که بهدنبال بازارهای جدید پرسود هستند، به سرعت به این امر روی آوردهاند؛ بهویژه، سیلیکونولی به خلیجفارس روی آورده است.
غولهای فناوری مانند انویدیا، مایکروسافت و اوراکل همگی پول خود را در تاسیسات بزرگ در سراسر منطقه، از جمله مراکز داده، سرمایهگذاری کردهاند تا شرطبندیهای عظیم و رو به رشد خود را در زمینه هوش مصنوعی تقویت کنند. اما جنگ با ایران ناگهان این رابطه تجاری گرم را تهدید میکند. به نوشته روزنامه نیویورکتایمز، دامنه این درگیری طی هفته گذشته کشورهای خلیجفارس و شرکای تجاری غربی آنها را متحیر کرده و سوالات جدی را برای هر دو طرف در مورد آینده این سرمایهگذاریها – با تریلیونها دلار بلاتکلیفی – مطرح کرده است. پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل حملات هماهنگ علیه ایران را آغاز کردند، پاسخ ایرانیها شامل حملاتی علیه پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه بود. پهپادهای ایرانی اوایل روزهای جنگ به دو مرکز داده خدمات وب آمازون در امارات و یکی در بحرین آسیب رساندند. مدارس و ادارات از کار افتادهاند. همچنین بهدلیل شرایط موجود ایالات متحده سفارتخانههای خود را در کویت، لبنان و عربستان سعودی تعطیل کرد.
روز پنجشنبه، یک تاجر میلیاردر در دبی در شبکههای اجتماعی از رئیسجمهور ترامپ بهخاطر شروع جنگ انتقاد کرد. روزنامه فایننشالتایمز روز جمعه گزارش داد که تعدادی از کشورهای حوزه خلیجفارس بهدلیل تاثیر مالی این درگیری، در حال بررسی این موضوع هستند که آیا سرمایهگذاریهای خارجی خود را کاهش دهند یا خیر. مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی واشنگتن، در مصاحبه با DealBook حال و هوای مراسم افطار این هفته در واشنگتن را اینگونه توصیف کرد: «اضطراب از هر سو زبانه میکشد». یعقوبیان گفت: «این یک سناریوی کابوسوار برای این کشورها است که برای تبدیل شدن به یک منطقه اَبَرارتباطدهنده در جهان، بسیار تلاش کردهاند. رویاها بر اساس نیاز به ثبات و فقدان درگیری ساخته میشوند.»
برای سرمایهگذاران غربی، با افزایش هزینههای هوش مصنوعی در خلیجفارس، ریسکها در حال افزایش است. استارگیت امارات که توسط اوپنایآی و اوراکل اداره میشود و از تراشههای رده بالای انویدیا بهره میبرد، در ماه مه با مراسمی پر سر و صدا در ابوظبی با حضور سم آلتمن از اوپنایآی و جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، آغاز به کار کرد. قرار است این مرکز، بزرگترین مرکز داده جهان در خارج از ایالات متحده باشد. در ماه دسامبر، وزارت امور خارجه از «پکس سیلیکا» رونمایی کرد، بیانیهای که توسط ۱۱کشور، از جمله امارات،قطر و رژیم صهیونیستی امضا شده و متعهد به هماهنگی توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی شده است.
کشورهای حوزه خلیجفارس با توجه به مزایایشان میتوانند بخش مهمی از این توسعه باشند: «این منطقه که بین آسیا، آفریقا و خاورمیانه قرار دارد و فاصله کمی با اروپا دارد، دارای زمینهای فراوان، برق ارزان و جمعیت مشتاق است.» طبق «دیتاسنتر مپ»، یک ابزار اطلاعاتی صنعتی، مراکز داده در سراسر خلیجفارس گسترش یافتهاند؛ بهطوریکه ۶۱مرکز در عربستان سعودی و ۵۷مرکز در امارات قرار دارند. یعقوبیان گفت: «همه این موارد خلیجفارس را به «یک مرکز نوظهور زیرساخت هوش مصنوعی در سطح جهان» تبدیل میکند.» اما خطراتی که یک هفته پیش دور از ذهن به نظر میرسیدند، اکنون بسیار واقعیتر به نظر میرسند؛ با پتانسیل گسترش به فراتر از منطقه. کریستین الکساندر، پژوهشگر ارشد و سرپرست موسسه امنیت و دفاع ربدان در ابوظبی، گفت: «این آسیبپذیری دیگر فرضی نیست.»
کابلهای زیر دریا بلااستفاده ماندهاند
از جمله خطرناکترین عوامل میتوان به کابلهای فیبر نوری که در زیر تنگه هرمز و دریای سرخ – دو نقطه گلوگاهی منطقه، نه تنها برای حملونقل نفت، بلکه برای دادهها نیز – قرار دارند، اشاره کرد. این کابلها که در میان متمرکزترین کریدورهای دیجیتال جهان قرار دارند، برای اتصال بخشهایی از اروپا و آسیا به اینترنت بسیار مهم هستند و کارشناسان نگرانند که در بحبوحه درگیریهای پر هرج و مرج، مورد آسیب، یا درهمتنیدگی یا جابهجایی قرار گیرند. چنین اتفاقی قبلا رخ داده است. در سال ۲۰۲۴، چهار کابل اصلی زیردریایی دریای سرخ بر اثر حمله حوثیها به یک کشتی آسیب دیدند و حدود یکچهارم ترافیک دادهای که اروپا و آسیا، از جمله خاورمیانه را به هم متصل میکرد، مختل شد. اگرچه دادهها به سرعت تغییر مسیر داده شدند، اما ماهها طول کشید تا کابلها بهطور کامل بازیابی شوند. الکساندر گفت: «این نشان میدهد که اتصال چقدر سریع میتواند تخریب شود، نه اینکه کاملا قطع شود.» زیرساختهای زمینی نیز میتوانند در معرض خطر باشند.
این امر بر دو تهدیدی که اکوسیستم فناوری و هوش مصنوعی اکنون با آن مواجه است، تاکید کرد: «حملات سایبری که میتوانند از راه دور انجام شوند و حملات زمان جنگ که میتوانند مستقیما ضربه بزنند.» الکساندر گفت: «تصویر بزرگ تهدید اکنون درهمتنیده است.»
تا یک هفته پیش، خطرات خشونتآمیز دور از ذهن به نظر میرسید. الکساندر گفت: «قبل از ۲۸ فوریه، فرض بر این بود که خطر سایبری دائمی است اما خطر جنبشی-فیزیکی احتمال کمی دارد.» در واقع، سالهاست که سرمایهگذاران در خلیج فارس احساس میکنند که جهان از نزاع سیاسی خاورمیانه جدا شده است. اما برای برخی از ناظران، این احساس امنیت یک توهم به نظر میرسید. در سال۲۰۲۳، دو هفته قبل از اینکه حماس عملیاتی علیه اسرائیلیها انجام دهد و جنگ غزه آغاز شود، مت گرتکن، تحلیلگر ارشد ژئوپلیتیک در BCA Research، برای دیدار با صندوقهای پوشش ریسک و سایر سرمایهگذاران غربی به خلیجفارس سفر کرد. او هشداری جدی به آنها داد و به آنها گفت که به نظر میرسد اسرائیلیها در مقطعی قصد بمباران تاسیسات هستهای ایران را دارند و احتمالا ایالات متحده نیز به آنها خواهد پیوست. او به آنها گفت که این امر میتواند به یک جنگ منطقهای گسترده منجر شود و به طور بالقوه تجارت آنها – شاید حتی سبک زندگی آنها در خلیج فارس – را تهدید کند. سرمایهگذاران نسبت به این سخنان عمیقا تردید داشتند.
گرتکن گفت: «من برای امرار معاش پیشبینی ژئوپلیتیک انجام میدهم. اما نسبت به این واقعیت که در دبی بودم و میگفتم: میدانید، اوضاع برای مدتی بد خواهد شد. این چیزی نبود که مردم میخواستند بشنوند. این حرفها بسیار متناقض بود.» این هفته محاسبات تغییر کرده است. الکساندر گفت مقامات خلیجفارس در حال بررسی چگونگی تقویت دفاع از مراکز داده و شبکههای فناوری خود هستند، از جمله احتمالا مهندسی زیرساختهای جدید برای مقاومت در برابر حملات موشکی به جای حملات سایبری که تاکنون بهعنوان آسیبپذیری اصلی در نظر گرفته میشدند. الکساندر گفت: «این خطر در محافل استراتژیک درک شده بود. اما بسیاری از تلاشهای کاهش خطرات هنوز هم معطوف به امنیت سایبری بود.» تنها در عرض یک هفته، جنگ خطرات را به شدت افزایش داده است.