رقابت شرکت‌های بزرگ فناوری برای تسلط بر بازار هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای جدید و بی‌سابقه شده که در آن دیگر به جای تراشه‌ها و الگوریتم‌ها، برق به مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده تبدیل شده است.

تعدادی از غول‌های فناوری ازجمله مایکروسافت، گوگل، آمازون، متا، اوپن‌ای‌آی، اوراکل و شرکت «ایکس‌ای‌آی» متعلق به ایلان ماسک، در مارس، طی نشستی در کاخ سفید با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، توافقی امضا کردند که مسیر آینده صنعت هوش مصنوعی را به شکل جدی تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بر اساس این توافق، این شرکت‌ها متعهد شدند که هزینه تامین هر میزان برق مورد نیاز برای توسعه پروژه‌های هوش مصنوعی خود را پرداخت کنند و همچنین هزینه‌های مربوط به توسعه و تقویت زیرساخت‌های شبکه برق را نیز بر عهده بگیرند. این تصمیم در عمل نشان می‌دهد که تقاضای انرژی در حوزه هوش مصنوعی به سطحی رسیده که شرکت‌های بزرگ فناوری حاضر هستند هر هزینه‌ای را برای تضمین دسترسی پایدار به برق بپردازند.

آمار هزینه‌های سیلیکون‌ولی تایید می‌کند که رقابت برای تامین انرژی هوش مصنوعی فقط حرف نیست؛ برآوردها نشان می‌دهد که پنج ارائه‌دهنده بزرگ زیرساخت‌های هوش مصنوعی قصد دارند فقط در سال ۲۰۲۶، بین ۶۶۰ تا ۶۹۰ میلیارد دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند؛ رقمی که از بودجه نظامی اکثر کشورهای جهان فراتر می‌رود.

انتقال رقابت غول‌های فناوری از سطح نرم‌افزار و سخت‌افزار به سطح زیرساخت‌های انرژی

با این حال، چالش اصلی صنعت هوش مصنوعی نه کمبود سرمایه، بلکه محدودیت جدی در زیرساخت‌های انرژی است. ساخت یک نیروگاه جدید معمولا بین پنج تا ۱۰ سال زمان می‌برد و پروژه‌های بزرگ هسته‌ای نیز حتی بیشتر از این بازه زمانی طول می‌کشند. برای نمونه، برخی پروژه‌های مرتبط با راه‌اندازی دوباره نیروگاه‌ها یا ساخت تاسیسات جدید، مانند برنامه‌های مایکروسافت و گوگل، تا اواخر دهه جاری یا حتی اوایل دهه ۲۰۳۰ به بهره‌برداری نخواهند رسید.

در همین راستا، پروژه‌های عظیمی مانند «استارگیت» که با مشارکت شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی، اوراکل و سافت‌بانک و با سرمایه‌ای حدود ۵۰۰ میلیارد دلار در حال توسعه است، تلاش می‌کنند ظرفیت مراکز داده را در مقیاس چندین گیگاوات افزایش دهند. سایت‌های این پروژه در ایالت‌هایی مانند تگزاس، میشیگان و ویسکانسین در دست توسعه هستند، اما حتی این طرح‌های گسترده نیز به شدت وابسته به ظرفیت موجود شبکه برق هستند و بخش زیادی از آن‌ها تا سال‌ها به تولید کامل نخواهند رسید.

در چنین شرایطی، مسئله اصلی این است که حتی اگر سرمایه کافی برای ساخت زیرساخت‌های هوش مصنوعی وجود داشته باشد، بدون دسترسی به برق پایدار و ارزان، این پروژه‌ها قابل اجرا نخواهند بود. به همین دلیل، رقابت میان شرکت‌های فناوری به‌تدریج از سطح نرم‌افزار و سخت‌افزار به سطح زیرساخت‌های انرژی منتقل شده است.

برندگان بحران کمبود زیرساخت انرژی

در این میان، برخی شرکت‌ها توانسته‌اند با پیش‌بینی زودهنگام این بحران، موقعیت استراتژیک مهمی به دست آورند. یکی از نمونه‌ها شرکت «بیت‌زیرو» (Bitzero) است که در بازارهای آمریکا و اروپا فعالیت می‌کند.

شرکت «بیت‌زیرو» اعلام کرد که به‌طور رسمی وارد حوزه مراکز داده هوش مصنوعی شده و قرارداد ۱۵ ساله با شرکت «وان‌کود» (OneQode) برای اجاره کامل ظرفیت ۱۱۰ مگاواتی سایت خود در نروژ امضا کرده است. ارزش این قرارداد تا ۲.۶ میلیارد دلار برآورد می‌شود و اجرای آن برای نیمه نخست سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است.

این توافق باعث می‌شود کل سایت اصلی شرکت به مستاجری بلندمدت اختصاص یابد، در حالی که بسیاری از شرکت‌های رقیب هنوز در انتظار مجوزهای اتصال به شبکه برق هستند. همچنین برآورد شده است که بهره‌برداری از ظرفیت ۱۱۰ مگاواتی این پروژه می‌تواند در شرایط فعلی بازار هوش مصنوعی، ارزشی بین دو تا سه میلیارد دلار ایجاد کند.

«کوکماکی» (Kokemaki) در فنلاند نیز توسط این شرکت برنامه‌ریزی شده و پس از انجام بررسی‌های فنی، قابلیت توسعه تا ۵۲۰ مگاوات و در ادامه تا یک گیگاوات ظرفیت را دارد. این موضوع آن را به یکی از بزرگ‌ترین زیرساخت‌های آماده هوش مصنوعی در اروپا تبدیل می‌کند. همچنین نخستین فاز ۸۰ مگاواتی این پروژه برای نیمه نخست سال ۲۰۲۷ در حال برنامه‌ریزی و اتصال آن به شبکه برق نیز تایید شده است.

این شرکت فقط به قراردادهای جدید وابسته نیست، زیرا از قبل از طریق استخراج بیت‌کوین نیز درآمد پایدار دارد. «بیت‌زیرو» با استفاده از برق آبی ارزان‌قیمت، هزینه تولید پایین‌تری نسبت به میانگین صنعت دارد و همین موضوع باعث شده حتی بدون قراردادهای جدید نیز سودآور بماند.

شرکت‌های بزرگ فناوری از جمله مایکروسافت، گوگل و آمازون با وجود سرمایه‌گذاری‌های عظیم در حوزه هوش مصنوعی، همچنان با چالش جدی کمبود برق مواجه‌ هستند زیرا توسعه نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی بسیار کندتر از رشد سریع تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی پیش می‌رود.

نگاه سرمایه‌گذاران به رشد هوش مصنوعی در حال تغییر اساسی است. در سال‌های گذشته، بازار بیشتر به شرکت‌هایی پاداش می‌داد که در حوزه طراحی تراشه، توسعه نرم‌افزار یا آموزش مدل‌های هوش مصنوعی فعال بودند، اما اکنون به‌تدریج این دیدگاه در حال تغییر است.

بر اساس این تحلیل، برندگان اصلی آینده ممکن است شرکت‌هایی باشند که کنترل زیرساخت‌های فیزیکی هوش مصنوعی از جمله تولید برق، دسترسی به شبکه‌های انرژی، ظرفیت انتقال و مراکز داده آماده بهره‌برداری را در اختیار دارند.

اویل پرایس گزارش کرد، رشد سریع هوش مصنوعی باعث شکل‌گیری موج غیرمنتظره صعودی در سهام شرکت‌های فعال در حوزه گاز طبیعی و برق شده است و سرمایه‌گذاران حرفه‌ای در حال ورود تدریجی به شرکت‌هایی هستند که توان تامین انرژی مورد نیاز هوش مصنوعی را دارند و کسانی که به تقاضای فزاینده انرژی مراکز داده توجه نکنند، ممکن است یکی از بزرگ‌ترین روندهای اقتصادی دهه را از دست بدهند.