استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: شبکه های اجتماعی به یکی از بسترهای اصلی حیات اجتماعی تبدیل شده و نباید آن را یک توصیف آماری دانست، بلکه نشانه تحول ساختاری در جامعه ایران است.

هادی خانیکی روز سه شنبه در نشست «زیست‌بوم دیجیتال ایرانیان؛ یافته‌های یک نظرسنجی ملی» اظهار داشت: انتشار عمومی داده های یک موسسه سنجش افکار عمومی از منظر من به عنوان یک روزنامه نگار که به حوزه تدریس در دانشگاه و پژوهش متمایل شده ام اقدام خوبی است، آن هم در حالی که این گزارش مهر محرمانه داشته است. در ایران موضوعات بسیار ساده تر از اینترنت هم سیاسی شده اند چه برسد به موضوع مهمی مثل حکمرانی اینترنت.

وی افزود: وقتی سرمایه اجتماعی رو به کاهش می گذارد نخست تبعات آن بی اعتمادی عمومی است، مثل موضوع قطعی برق. من به موضوع اینترنت نگاه فنی ندارم بلکه به زیست دیجیتال می اندیشم یعنی آن بخشی از زندگی که در پیوند با اینترنت شکل گرفته است.

خانیکی ادامه‌داد: اینترنت وسیله ای صرفا برای ارتباط یا سرگرمی نیست بلکه در متن زندگی اجتماعی قرار گرفته که با معیشت، سلامت، خانواده، اقتصاد، فرهنگ و … در هم آمیخته است؛ بنابراین دیگر میزان استفاده از اینترنت مورد پرسش نیست بلکه چه مقدار از زندگی مردم با اینترنت درآمیخته و چه کیفیتی دارد. لذا تصمیم گیری درباره اینترنت نباید صرفا اداری و فنی باشد بلکه هر تصمیمی درباره قطعی اینترنت همزمان با آموزش، اقتصاد و تاب آوری اجتماعی مرتبط است.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: شبکه های اجتماعی به یکی از بسترهای اصلی حیات اجتماعی تبدیل شده است و نباید آن را یک توصیف آماری دانست، بلکه نشانه تحول ساختاری در جامعه ایران است و روابط مقدم بر داده است.

وی اضافه‌کرد:‌ مساله اصلی روایتی است که شکل می گیرد؛ آیا روایت حاصل از افکارسنجی، روی همبستگی شکل گرفته یا شکاف ها؟ به نظر من روی شکاف ها شکل گرفته است. با جامعه ای روبه رو هستیم که زندگی آفلاین و آنلاین آن به راحتی قابل تفکیک نیست و بخشی از کار خرید و روابط اجتماعی و گفت‌وگو در شبکه های اجتماعی شکل گرفته است.

خانیکی خاطرنشان کرد: شکاف اعتماد به قدری زیاد شده که به وضوح می بینیم جای خبر واقعی با جعلی جابه‌جا می شود. من قائل به این هستم که اینترنت زیرساختی است که ماهیت فنی دارد اما به آثار و کارکردهای اجتماعی آن باید بیشتر توجه کرد تا فنی آن؛ به طور مثال من به عنوان عضو گروهی از متخصصان که قرار بود گزارش ملی سیلاب ها را بررسی کنند، به ۸ استان سفر کردیم و دیدیم در خوزستان به دلیل احساس تبعیض قومیتی، نارضایتی به وضوح قابل مشاهده بود.

خانیکی بیان‌داشت: کیفیت، سرعت، پایداری و ارائه خدمات مختلف از طریق اینترنت و استفاده برابر از فرصت ها هم به اندازه خود دسترسی به اینترنت اهمیت دارد. ممکن است اینترنت قطع نشده باشد اما محدودیت‌ها و کیفیت پایین امکان استفاده بهینه را از بین می برد.

وی با اشاره به اینکه اینترنت می تواند همزمان آسیب و فرصت باشد، خاطرنشان کرد: باید مطالعه بیشتری کرد که آیا با قطع اینترنت اخبار جعلی و هراس جمعی بیشتر می شود یا کمتر؟ بدبینی فناورانه و خوشبینی فناورانه هر دو مضر است. گاهی مسدود کردن مسیر دسترسی به اخبار نه تنها شایعات را کاهش می دهد بلکه مسیر را برای انتشار اخبار فیک افزایش می دهد.

این استاد دانشگاه اظهار داشت: آیا می توان با فناوری استارلینک مقابله کرد؟ من طرفدار این هستم که در زیست دیجیتال، اعتماد سرمایه اصلی است اگر کاربران به توضیحات سیاستگذاران یا اخبار رسانه های رسمی اعتماد نداشته باشند، با ابزارهای فنی و محدودکننده نمی توانیم این اعتماد را بازیابی کنیم.

عضو هیأت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی یادآور شد: در شرایط جنگی باید به این موضوع فکر کرد که کاربرد اینترنت چیست؟ در حال حاضر اکثر جمعیت این جنگ را جنگ علیه میهن می دانند اما نمی توانند با قطعی اینترنت موافقت کنند. خواسته جامعه دریافت اطلاعات مداوم و احساس تداوم زندگی است که در اینترنت با جامعه پیوند می خورد و لذا اینترنت بخشی از تاب آوری اجتماعی است.

وی ادامه‌داد: جامعه ای تاب آور است که بتواند در دل بحران روابط خود را حفظ کند و به اطلاعات معتبر دسترسی داشته باشد و خدمات اساسی دریافت کند و از گسترش بی اعتمادی جلوگیری کند.

خانیکی اضافه کرد: ۶۶ درصد کاربران و پرسش شوندگان اعلام کرده اند در ایام جنگ با قطعی اینترنت مخالفند چون دسترسی به اینترنت را بخشی از زندگی خود می دانند، به خصوص در حوزه معیشت و اشتغال که بخش قابل توجهی از اشتغال در دوره های اخیر به فضای مجازی منتقل شده است.

وی گفت:‌ جامعه دیجیتال و زیست دیجیتال کشور یکدست نیست و نمی توان سیاست یکپارچه برای همه جامعه اتخاذ کرد؛ این موضوع مُخل امنیت نیست اتفاقا امنیت با جامعه کنشگر حاصل می شود. نباید امنیت را محدود به ارتباطات فنی کنیم بلکه جلوگیری از اشاعه شایعه بخش های مهم تر در امنیت پایدار هستند.