پژوهشگران دانشگاه استکهلم و دانشگاه هنگ‌کنگ در مطالعه‌ای اثر استفاده از هوش مصنوعی مولد بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان چینی را بررسی کردند.

این پژوهش با استفاده از داده‌های ۳۰ماهه مربوط به ۲۶ هزار و ۸۱۱ دانش‌آموز پایه‌های هفتم تا دوازدهم انجام شده و نمرات تکالیف، زمان انجام آنها و نتایج امتحانات ماهانه و آزمون‌های ورودی دبیرستان و دانشگاه را در ۹ درس بررسی کرده است.

حدود ۸۰ درصد دانش‌آموزان اعلام کرده بودند که از ابزارهای هوش مصنوعی مولد مانند DeepSeek و Doubao استفاده می‌کنند و حدود ۲۰ درصد باقی‌مانده که از این ابزارها استفاده نمی‌کردند، به‌عنوان گروه مقایسه در نظر گرفته شدند.

نتایج نشان داد استفاده از هوش مصنوعی در کوتاه‌مدت عملکرد دانش‌آموزان در انجام تکالیف را بهبود می‌دهد. پس از استفاده از این ابزارها، نمرات تکالیف به‌طور متوسط ۱۸ درصد افزایش یافت و زمان مورد نیاز برای انجام هر تکلیف نیز حدود ۳۰ درصد کاهش پیدا کرد؛ به‌طوری که میانگین زمان انجام تکلیف از حدود ۶۴ دقیقه به ۴۵ دقیقه رسید.

اما این بهبود در تکالیف به عملکرد بهتر در امتحانات منجر نشد. دانش‌آموزانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کردند، ظرف شش ماه در امتحانات ماهانه حدود ۲۰ درصد نمره پایین‌تری نسبت به دانش‌آموزانی گرفتند که از این ابزارها استفاده نکرده بودند.

افت عملکرد در آزمون‌های مهم‌تر نیز مشاهده شد. بر اساس یافته‌های پژوهش، نمرات آزمون‌های ورودی دبیرستان و دانشگاه در میان کاربران هوش مصنوعی به‌ترتیب ۱۸ و ۲۴ درصد کاهش یافت و اثر کامل این افت در طول حدود دو سال آشکار شد.

پژوهشگران دریافتند این افت بیشتر در میان دانش‌آموزانی دیده می‌شود که از هوش مصنوعی برای برون‌سپاری تکالیف استفاده می‌کردند؛ یعنی پاسخ‌ها را سریع از ابزارهای هوش مصنوعی دریافت می‌کردند و زمان کمتری برای درگیرشدن با مسئله صرف می‌کردند. در مقابل، دانش‌آموزانی که از هوش مصنوعی استفاده می‌کردند اما تقریباً به اندازه سایر دانش‌آموزان برای انجام تکالیف وقت می‌گذاشتند، با افت بسیار کمتری در یادگیری مواجه شدند.

افت عملکرد در علوم اجتماعی بیشتر از سایر حوزه‌ها بود و پس از آن دروس علوم، فناوری، مهندسی و ریاضی و سپس زبان‌ها قرار داشتند. همچنین این اثر در میان دانش‌آموزان کم‌سن‌تر، دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی بالاتر و پسران شدیدتر گزارش شد.

بنابراین پژوهشگران معتقدند مسئله اصلی لزوماً استفاده از هوش مصنوعی نیست، بلکه نحوه استفاده از آن است. استفاده از هوش مصنوعی برای دریافت مستقیم پاسخ و کاهش تلاش ذهنی می‌تواند باعث شود دانش‌آموز تکلیف خود را سریع‌تر و با نمره بالاتری انجام دهد اما در عین حال فرصت یادگیری و تمرین مستقل را از دست بدهد. در مقابل، استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان یک معلم یا ابزار کمکی برای توضیح مفاهیم دشوار، بدون حذف تلاش ذهنی دانش‌آموز، می‌تواند پیامد متفاوتی داشته باشد.