فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز در سال‌های اخیر به یکی از عوامل تشدیدکننده مصرف برق و ناپایداری شبکه تبدیل شده است به‌گونه‌ای که طبق اعلام توانیر، بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز و ماینرهایی که در ساعات غیرمجاز فعالیت می‌کردند، شناسایی و توقیف شده‌اند.

استفاده غیرقانونی از انرژی در روزهای اوج مصرف تابستان تنها یک تخلف اقتصادی نیست، بلکه تعرض به سرمایه‌های ملی، تضییع حقوق مشترکان و تهدیدی برای پایداری شبکه برق کشور به شمار می‌رود.

صنعت برق در شرایطی با تمام ظرفیت در مسیر تأمین برق مشترکان، حمایت از تولید و حفظ امنیت انرژی کشور فعالیت می‌کند که فعالیت مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز و سرقت برق، فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند. ادامه این روند می‌تواند پایداری برق را کاهش داده و به زیرساخت‌های حیاتی، مراکز درمانی، واحدهای تولیدی و خدمات عمومی آسیب بزند.

هر دستگاه ماینر غیرمجاز، بخشی از انرژی مورد نیاز مشترکان، صنایع و خدمات عمومی را به‌صورت غیرقانونی مصرف می‌کند؛ از این رو، مقابله با این پدیده اقدامی در راستای صیانت از حقوق مردم و حفاظت از منابع ملی محسوب می‌شود.

آغاز فعالیت گسترده استخراج رمزارز از سال ۱۳۹۸

پدیده استخراج رمزدارایی در ایران از سال ۱۳۹۸ به‌صورت جدی وارد مرحله عملیاتی شد. هرچند پیش از آن نیز فعالیت‌هایی در این زمینه وجود داشت، اما ابعاد آن محدود بود. از آن زمان تاکنون، استخراج رمزارز به‌ویژه به‌صورت غیرمجاز ادامه داشته و در مقاطع مختلف به یکی از عوامل افزایش مصرف برق تبدیل شده است.

دستگاه‌های استخراج رمزارز در سال‌های اخیر در خانه‌ها، واحدهای صنعتی متروکه، ساختمان‌های کم‌تردد و حتی برخی ادارات و مراکز مختلف کشف شده‌اند. فعالیت شبانه‌روزی این دستگاه‌ها علاوه بر افزایش مصرف برق، می‌تواند موجب ناپایداری شبکه و تشدید خاموشی‌ها در فصل تابستان شود.

از نگاه کارشناسان، پیامدهای استخراج غیرمجاز رمزارز تنها به افزایش مصرف برق محدود نمی‌شود و آثار زیست‌محیطی نیز به همراه دارد. ایجاد مزارع استخراج بیت‌کوین نیازمند مصرف بالای برق و فعالیت ۲۴ ساعته دستگاه‌هاست. این فرایند گرمای زیادی تولید می‌کند و برای خنک نگه داشتن محیط، استفاده مداوم از تجهیزات سرمایشی، به‌ویژه کولرهای گازی، ضروری است؛ موضوعی که خود به افزایش بیشتر مصرف برق منجر می‌شود.

طبق اعلام مسئولان صنعت برق، هر دستگاه ماینر به‌طور متوسط حدود سه‌ونیم کیلووات برق مصرف می‌کند و مصرف ماهانه آن تقریباً معادل مصرف برق ۱۰ واحد مسکونی است. این در حالی است که متوسط توان مصرفی هر کنتور واگذارشده به مشترکان حدود پنج کیلووات اعلام شده است.

به گفته مسئولان، اگر یک ماینر حدود سه کیلووات از ظرفیت یک کنتور خانگی را مصرف کند، بخش قابل توجهی از ظرفیت برق قابل استفاده برای خانوار از بین می‌رود. همچنین در صورت استفاده از برق قانونی، قبض برق مشترکی که یک دستگاه ماینر را با کنتور خانگی روشن کند، می‌تواند به حدود هفت تا هشت میلیون تومان برسد؛ با این حال، متخلفان معمولاً با استفاده از برق غیرمجاز تلاش می‌کنند هزینه‌های خود را کاهش دهند و شناسایی نشوند.

محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اخیراً با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای شناسایی ماینرهای غیرمجاز، گفت: بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز و همچنین ماینرهایی که در ساعات غیرمجاز فعالیت می‌کردند، شناسایی و توقیف شده‌اند.

وی افزود: بار مصرفی این تعداد دستگاه تقریباً معادل ۱۳۰۰ مگاوات است؛ ظرفیتی که از ظرفیت نیروگاه اتمی بوشهر نیز بیشتر محسوب می‌شود و فشار قابل‌توجهی به شبکه برق وارد می‌کند.

مدیرعامل توانیر تأکید کرد که این دستگاه‌ها نباید در مناطق خانگی، روستایی و تجاری نصب شوند، چراکه ماینرها مصرف برق صنعتی دارند و باید در شبکه‌های صنعتی و مناطق آزاد مستقر شوند.

اما بخشی از ماینرهای غیرمجاز از طریق داده‌کاوی و اقدامات تخصصی کارکنان شرکت‌های برق شناسایی شده‌اند و بخش قابل‌توجهی نیز با گزارش‌های مردمی کشف شده است.

گزارش‌های مردمی چگونه به کشف ماینرها کمک می‌کند؟

گزارش شهروندان درباره مصرف غیرعادی برق، صدای تجهیزات، افت ولتاژ و نوسان برق می‌تواند نقش مؤثری در شناسایی مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز داشته باشد. در موارد متعددی، شهروندان پس از مشاهده سوختن یا آسیب دیدن لوازم برقی و ایجاد نوسان در شبکه، موضوع مصرف غیرعادی برق در یکی از منازل یا واحدهای مجاور را گزارش کرده‌اند. بررسی این گزارش‌ها در برخی موارد به کشف محل فعالیت ماینرها منجر شده است.

برخی از این مراکز در خانه‌های متروکه یا ساختمان‌های کم‌تردد مستقر بوده‌اند؛ مکان‌هایی که با وجود نبود ساکن، به دوربین‌های مراقبتی مجهز شده‌اند. مصرف بالای برق در این مراکز می‌تواند موجب افت ولتاژ، نوسان شبکه و آسیب به تجهیزات برقی سایر مشترکان شود.

خوزستان، تهران و سه استان دیگر در صدر کشف ماینرها

بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، استان‌های خوزستان، تهران، آذربایجان شرقی و خراسان رضوی بیشترین میزان فعالیت در حوزه استخراج رمزارز را دارند.

یکی از دلایل گسترش این فعالیت در استان‌های مرزی، سهولت ورود دستگاه‌های ماینر به کشور عنوان شده است. در استان خوزستان نیز برخورداری از شبکه قدرتمند توزیع برق، یکی از عوامل فعالیت مراکز استخراج رمزارز اعلام می‌شود؛ چراکه تأمین برق مورد نیاز این دستگاه‌ها در برخی مناطق با دشواری کمتری انجام می‌شود.

در خراسان رضوی، مرزی بودن استان و خاموشی‌های کمتر نیز از جمله دلایل گسترش این فعالیت عنوان شده است. استان هرمزگان نیز به دلیل برخورداری از مرز آبی و شبکه نسبتاً پایدار برق، در شمار استان‌های درگیر با فعالیت‌های غیرمجاز استخراج رمزارز قرار دارد.

بیش از ۹۰ درصد ماینینگ غیرمجاز با برق سرقتی انجام می‌شود

بیشتر مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز، برق مورد نیاز خود را از طریق روش‌هایی مانند دستکاری کنتور، دریافت انشعاب غیرمجاز، گرفتن برق از پشت کنتور یا تعرض به شبکه‌های توزیع تأمین می‌کنند.

طبق اعلام مسئولان، مصرف ماینینگ مجاز در کشور محدود است و بخش عمده مصرف مربوط به فعالیت‌های غیرمجاز می‌شود. گفته می‌شود بیش از ۹۰ درصد فعالیت استخراج رمزارز در این بخش با استفاده از برق غیرمجاز شبکه انجام می‌شود.

افزایش پاداش گزارش ماینرهای غیرمجاز

وزارت نیرو اعلام کرده است به گزارش‌های مردمی که به شناسایی و کشف مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز منجر شود، پاداش پرداخت خواهد کرد. بر این اساس، میزان پاداش‌ها برای تشویق مشارکت شهروندان افزایش یافته است.

جزئیات پاداش‌ها به این شرح است:

برای شناسایی ۱۰ دستگاه نخست، پاداش هر دستگاه از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به سه میلیون تومان افزایش یافته است.

برای شناسایی ۱۰ دستگاه دوم، پاداش هر دستگاه از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به دو میلیون تومان رسیده است.

برای مراکز دارای ۳۰ تا ۲۰۰ دستگاه، پاداش هر دستگاه بدون تغییر، یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان تعیین شده است.

شهروندان می‌توانند گزارش‌های خود درباره مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز را از طریق شماره پیامک ۳۰۰۰۵۱۲۱ به وزارت نیرو ارسال کنند.

ضرورت افزایش بازدارندگی مجازات‌ها

روند برخورد با مراکز غیرمجاز استخراج رمزارز در سال‌های اخیر افزایش یافته و این موضوع به همکاری بیشتر دستگاه‌های امنیتی، اطلاعاتی و قضایی نسبت داده شده است. با این حال، مسئولان صنعت برق بر ضرورت تداوم و گسترش این همکاری‌ها تأکید دارند.

بر اساس اظهارات مطرح‌شده، عملکرد دستگاه‌های مسئول در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ تقریباً سه برابر شده و عملکرد سال جاری نیز نسبت به سال گذشته روند مشابهی داشته است.

یکی از دلایل تداوم فعالیت ماینرهای غیرمجاز، بازدارنده نبودن مجازات‌های موجود عنوان می‌شود. به گفته مسئولان، در برخی موارد فرد متخلف شناسایی و دستگاه‌های او کشف و توقیف می‌شود، اما همان فرد پس از مدتی دوباره به فعالیت غیرمجاز بازمی‌گردد.

بر همین اساس، پیشنهادهایی برای افزایش بازدارندگی مجازات‌ها در کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس ارائه شده است. صنعت برق همچنین همچنان جرم‌انگاری استخراج غیرمجاز رمزارز و برخورد جدی‌تر با این فعالیت را از مطالبات خود می‌داند.