رئیس هیأت مدیره انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با اشاره به هدف‌گذاری سهم ۱۰ درصدی اقتصاد دیجیتال در برنامه هفتم پیشرفت، تحقق این هدف را نیازمند اجرای مجموعه‌ای از پروژه‌های پیشران ملی دانست و گفت: توسعه اقتصاد دیجیتال با تشکیل یک کارگروه یا اجرای طرح‌های پراکنده محقق نمی‌شود، بلکه باید همزمان زیرساخت، داده، هوش مصنوعی، سرمایه انسانی، سرمایه‌گذاری، نوآوری، تنظیم‌گری و حکمرانی دیجیتال تقویت شود.

محمدهادی زاهدی، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، در نشست تخصصی «آینده اقتصاد دیجیتال ایران؛ از فناوری‌های نوظهور تا حکمرانی هوشمند» که در حاشیه بیست‌ و نهمین نمایشگاه بین‌المللی الکامپ برگزار شد، اقتصاد دیجیتال را یکی از مهمترین پیشران‌های رشد اقتصادی، بهره‌وری و رقابت‌پذیری کشورها در دهه پیش رو دانست و گفت: اقتصاد دیجیتال را نباید صرفا معادل صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات یا مجموعه‌ای از کسب‌ و کارهای اینترنتی تلقی کرد. امروز دیجیتالی‌ شدن در حال نفوذ به همه بخش‌های اقتصاد، از صنعت، معدن و انرژی گرفته تا بانکداری، سلامت، آموزش، کشاورزی، حمل‌ونقل، تجارت و خدمات عمومی است و همین موضوع، مفهوم اقتصاد دیجیتال را به یکی از ارکان تحول ساختاری اقتصاد کشورها تبدیل کرده است.

وی رسیدن سهم اقتصاد رقومی به ۱۰ درصد یکی از اهداف تعیین‌شده برای کشور را از جمله هدفگذاری‌های برنامه هفتم پیشرفت عنوان کرد و افزود: تحقق این هدف نیازمند برنامه‌ای فرابخشی و مجموعه‌ای از پروژه‌های پیشران ملی است.

زاهدی، هوش مصنوعی را یکی از مهمترین عوامل تغییر ساختار اقتصاد دیجیتال ذکر کرد و ادامه داد: دنیا در حال عبور از مرحله اقتصاد مبتنی بر اتصال و پلتفرم به مرحله‌ای است که در آن داده و هوش مصنوعی به عوامل اصلی تولید ارزش تبدیل می‌شوند و در چنین اقتصادی، مزیت رقابتی تنها در داشتن زیرساخت دیجیتال نیست؛ بلکه در توانایی تبدیل داده به دانش، تصمیم و اقدام هوشمند است. برآوردهای بین‌المللی نیز ابعاد این تحول را نشان می‌دهد، به طوری که برخی پایگاه‌ها و منابع تخصصی، اثرگذاری هوش مصنوعی بر اقتصاد جهانی تا سال ۲۰۳۰ را تا حدود ۱۵.۷ تریلیون دلار برآورد کرده و بخش قابل توجهی از این ارزش را ناشی از افزایش بهره‌وری و توسعه محصولات و خدمات جدید می‌داند و این ارقام را نباید به‌عنوان «سهم مستقیم هوش مصنوعی از اقتصاد دیجیتال» تفسیر کرد.

رئیس هیأت‌مدیره انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، خاطر نشان کرد: مهمتر از اندازه بازار مستقل هوش مصنوعی، ارزش افزوده‌ای است که AI در سایر بخش‌های اقتصاد ایجاد می‌کند و هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری صنعت، بانکداری، انرژی، سلامت، لجستیک، کشاورزی و خدمات عمومی را افزایش دهد و از این مسیر به توسعه اقتصاد دیجیتال کمک کند.

زاهدی با اشاره به مطالعه تطبیقی ایران با کشورهایی نظیر امارات متحده عربی، ترکیه، مالزی، عمان، مصر و پاکستان، گفت: تجربه کشورها نشان می‌دهد که اقتصاد دیجیتال با یک پروژه یا یک دستگاه اجرایی و تشکیل یک کارگروه ویژه ساخته نمی‌شود. کشورهایی که در این مسیر حرکت سریع‌تری داشته‌اند، همزمان روی زیرساخت، داده، سرمایه انسانی، سرمایه‌گذاری، نوآوری، تنظیم‌گری و تحول دیجیتال صنایع تمرکز کرده‌اند.

زاهدی در تشریح الزامات توسعه اقتصاد دیجیتال کشور، تاکید کرد: می‌توان مجموعه عوامل موثر را در قالب ۸ موتور محرک اصلی شامل “زیرساخت ارتباطی و رایانشی”، “داده و حاکمیت داده”، “هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور”، “سرمایه انسانی و مهارت‌های دیجیتال”، “تامین مالی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر”، “توسعه پلتفرم‌ها و کسب‌وکارهای دیجیتال”، “تنظیم‌گری و محیط کسب‌وکار”، و “امنیت، اعتماد و حکمرانی دیجیتال” تقسیم بندی کرد. ضعف در هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند عملکرد کل زیست‌بوم را تحت تأثیر قرار دهد. برای مثال، توسعه هوش مصنوعی بدون دسترسی به داده باکیفیت، توان پردازشی، نیروی انسانی متخصص و بازار واقعی امکان‌پذیر نیست؛ همان‌گونه که توسعه پلتفرم‌های دیجیتال بدون اعتماد، امنیت، نظام پرداخت و تنظیم‌گری مناسب پایدار نخواهد بود.

رئیس هیأت‌مدیره انجمن ملی هوش مصنوعی ایران پیشنهاد کرد: به‌جای پراکندگی منابع میان تعداد زیادی طرح کوچک، مجموعه‌ای از پروژه‌های پیشران اقتصاد دیجیتال در سطح ملی تعریف شود، همانطور که در برهه‌ای در کشور پروژه‌های پیشران دولت الکترونیک و سالیان بعد از آن پروژه‌های پیشران دولت هوشمند تعریف شد و اثربخش هم بودند.

زاهدی، توسعه زیرساخت ملی داده و تبادل داده، ایجاد ظرفیت رایانش ابری و پردازش هوش مصنوعی، توسعه هوش مصنوعی فارسی، ایجاد بازار و فضای امن تبادل داده، تحول دیجیتال صنایع بزرگ، توسعه فین‌تک و خدمات مالی هوشمند، هوشمندسازی زنجیره‌های تأمین، توسعه صادرات خدمات دیجیتال، ایجاد محیط‌های آزمون تنظیم‌گری و اجرای برنامه ملی ارتقای مهارت‌های AI و دیجیتال را از جمله این پروژه‌ها دانست و اضافه کرد: یکی از بزرگترین فرصت‌های ایران، دیجیتالی و هوشمندکردن اقتصاد سنتی است. اگر هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال بتوانند وارد زنجیره ارزش صنایع بزرگ کشور شوند، اثر اقتصادی آنها بسیار فراتر از اندازه بازار شرکت‌های فناوری خواهد بود.

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر یکی از تغییرات ضروری در این زمینه را اصلاح نگاه حکمرانی به اقتصاد دیجیتال عنوان کرد و یادآور شد: اقتصاد دیجیتال نباید ماموریت یک وزارتخانه یا یک بخش خاص تلقی شود. وزارتخانه‌های اقتصاد، صمت، علوم، بهداشت، نفت، نیرو، راه، جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌ها هرکدام باید سهم و پروژه مشخصی در توسعه اقتصاد دیجیتال داشته باشند.

زاهدی همچنین بر اهمیت دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی تاکید کرد و افزود: دولت باید بیشتر نقش تسهیل‌گر، تنظیم‌گر، خریدار اولیه فناوری و فراهم‌کننده زیرساخت‌های عمومی را ایفا کند و میدان توسعه کسب‌وکار، نوآوری و سرمایه‌گذاری را برای بخش خصوصی و زیست‌بوم فناوری کشور گسترش دهد.

رئیس هیات‌مدیره انجمن ملی هوش مصنوعی ایران خاطر نشان کرد: پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا اقتصاد ایران دیجیتالی خواهد شد یا خیر؛ پرسش این است که ایران با چه سرعت، چه کیفیت و با چه سهمی از خلق ارزش جهانی وارد این تحول خواهد شد. اگر بتوانیم داده، زیرساخت دیجیتال، هوش مصنوعی، سرمایه انسانی، سرمایه‌گذاری، نوآوری و حکمرانی هوشمند را در کنار یکدیگر قرار دهیم، اقتصاد دیجیتال می‌تواند یکی از مهم‌ترین فرصت‌های ایران برای افزایش بهره‌وری، ایجاد کسب‌وکارهای جدید، توسعه صادرات خدمات دانش‌بنیان و ایجاد اشتغال با ارزش افزوده بالا باشد.

زاهدی اظهار کرد: آینده اقتصاد دیجیتال ایران بیش از آنکه موضوع پیش‌بینی آینده باشد، مسئله ساختن آینده است و این آینده بدون همکاری دولت، دانشگاه، صنعت، بخش خصوصی و جامعه علمی و فناوری کشور ساخته نخواهد شد.