شاید در نگاه اول کد پستی برای خیلی از ما تنها یک عدد ۱۰ رقمی روی قبض یا بسته پستی باشد ولی حقیقت این است که این کد قرار است نقش بزرگتری در زندگی روزمره افراد بازی کند تا جایی که برای دریافت هر خدمتی در کشور ارائه کد پستی و کد ملی نیاز خواهد بود.

طرح ملی مدیریت نشانی مکان‌محور یا جی‌نف (Geocoded National Address File)، یکی از طرح‌های کلیدی دولت چهاردهم است؛ سامانه‌ای که قرار است ساختار آشفته آدرس‌دهی، داده‌های مکان‌محور و سیستم‌های اطلاعات مکانی (GIS) در ایران را سر و سامان دهد.

«جی‌نف» (GNAF) مخفف «پایگاه ملی آدرس مبتنی بر مکان» است و به معنای ایجاد یک نظام استاندارد و یکتای آدرس‌دهی در کشور محسوب می‌شود. همان‌طور که هویت هر فرد با «کد ملی» شناخته می‌شود، هویت هر مکان نیز باید با «کد پستی» و «آدرس استاندارد» مشخص شود، به همین دلیل در طرح جی‌نف، برای هر مکان اعم از واحدهای مسکونی، تجاری، اداری و روستایی، یک آدرس یکتا تعریف و به مختصات جغرافیایی آن روی نقشه متصل می‌شود.

کارشناسان با ابراز امیدواری به سامانه جی‌نف، آن را یکی از ارکان اصلی تحقق دولت الکترونیک می‌دانند و معتقدند که «جی‌نف» زیرساختی حیاتی برای تحقق دولت الکترونیک،مبارزه با فساد و هوشمندسازی خدمات است.

مهم‌ترین هدف دولت از اجرای طرح جی‌نف، هویت‌بخشی به مکان‌ها با هدف تسهیل و تسریع انواع خدمات شهری، رهگیری مبادلات کالا به منظور جلوگیری از احتکار و حذف بسترهای رشوه، فساد و رانت در کشور است.در روزهای اخیر نشست «زیست‌بوم‌های تحول دیجیتال» با حضور رئیس جمهور در هیات دولت برگزار شد و در آن ابعاد مختلف توسعه زیرساخت‌های حکمرانی داده‌محور و الزامات تحقق دولت هوشمند مورد بررسی قرار گرفت. در این نشست، مکان‌محور کردن فعالیت‌ها و خدمات از طریق تکمیل پروژه‌های مرتبط با GNAF و داده‌های مکانی در دستور کار قرار گرفت و گزارش‌هایی از روند اقدامات و الزامات اجرایی این حوزه ارائه شد.

رئیس جمهور نیز با اشاره به اهمیت اتصال و یکپارچه‌سازی داده‌های مکانی و هویتی و اطلاعات اقتصادی کشور تاکید کرد که اگر بتوان داده‌های حاصل از پروژه GNAF، اطلاعات موضوع ماده ۱۶۹ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم و کدپستی را در یک چارچوب منسجم و قابل بهره‌برداری به یکدیگر متصل کرد، تحول مهمی در نظام تصمیم‌گیری و مدیریت کشور رقم خواهد خورد.

پزشکیان همچنین در جلسه بررسی پروژه ملی نظام نشانه‌گذاری مکان محور که مرداد امسال در نهاد ریاست جمهوری برگزار شد،تاکید کرد که دریافت هرگونه خدمت در کشور به ارائه کد پستی و کدملی منوط خواهد شد.

مهم‌ترین هدف دولت از اجرای طرح جی‌نف، هویت‌بخشی به مکان‌ها با هدف تسهیل و تسریع انواع خدمات شهری، رهگیری مبادلات کالا به منظور جلوگیری از احتکار و حذف بسترهای رشوه، فساد و رانت در کشور است. دولت درصدد است با اجرای طرح ملی مدیریت نشانی مکان‌محور علاوه بر رفع معضلاتی همچون فساد و رانت، زمینه تسهیل خدمت رسانی و جلب رضایتمندی مردم را فراهم کند.

درحال حاضر شاید در نگاه اول کد پستی برای خیلی از ما فقط یک عدد ۱۰ رقمی برای دریافت بسته یا تکمیل یک فرم باشد ولی قرار است این عدد نقش بسیار بزرگتری در زندگی روزمره ما پیدا کند.

این پروژه قرار بود که از سال ۱۳۷۶ آغاز شود و تنها در مدت یکسال به پایان برسد ولی این اتفاق نیفتاد. حالا با گذشت نزدیک به سه دهه رئیس جمهور دستور داده این عقب ماندگی با فوریت جبران شود و پروژه در مدت یک تا دو ماه به سرانجام برسد. این امر نشان می‌دهد که بخش مهمی از مسیر طی شده زیرا نقشه‌های شهری صددرصد تکمیل شده‌ و در بخش روستایی پیشرفت به ۹۲ درصد رسیده است.

به گفته وزیر ارتباطات این پیشرفت‌ها در شرایطی حاصل شده که کشور با محدودیت‌های ناشی از جنگ و ملاحظات امنیتی روبه رو بوده است.

چرا جی‌نف مهم است؟

در این پروژه قرار است اطلاعات مکانی، هویتی و مالی در کنار هم قرار گیرند؛یعنی مشخص باشد چه کسی در کجا چه خدمتی دریافت می‌کند؟ نتیجه چیزی فراتر از ساماندهی نشانه‌هاست و از ارائه خدمات اجتماعی و برنامه‌ریزی شهری و روستایی تا بودجه‌ریزی مکان محور را در برمی‌گیرد. حتی قرار است دستگاه‌های اجرایی و خدماتی دریافت کدپستی در کنار کدملی را در فرایند ارائه خدمات عملیاتی کنند.

رئیس جمهور تاکید کرده همه دستگاه‌ها باید در تکمیل این پروژه همکاری کنند و مدیرانی که ماموریت‌های محوله را انجام ندهند مشمول جریمه خواهند شد. جی‌نف قرار است نشانی را از یک آدرس روی پاکت به یک داده کلیدی برای تصمیم‌گیری و حکمرانی تبدیل و مشخص کند هر خدمت برای چه کسی و دقیقا در کجا ارائه می‌شود؟

مزایای اجرای پروژه جی‌نف در کشور

امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا، جی‌نف به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های اصلی اقتصاد دیجیتال شناخته می‌شود. این سامانه بستر توسعه خدمات هوشمند، دولت الکترونیک و مدیریت دقیق اطلاعات مکانی را فراهم می‌کند.

از مهم‌ترین مزایای پروژه جی‌نف می‌توان به ایجاد نظام استاندارد آدرس‌دهی در کشور، توسعه اقتصاد دیجیتال و خدمات هوشمند، بهینه‌سازی توزیع منابع و هدفمندسازی یارانه‌ها، جلوگیری از فرار مالیاتی وزمین‌خواری و فساد، کمک به شفافیت در نظام بانکی و مقابله با پولشویی، افزایش بهره‌وری در صنعت، بیمه و خدمات شهری، کاهش مصرف انرژی و تردد و ترافیک شهری، ایجاد فرصت‌های جدید برای کسب‌وکارهای دیجیتال و فراهم‌سازی زیرساخت دقیق برای سرشماری و اطلاعات مسکن اشاره کرد.

امداد و نجات

یکی دیگر از مزایای اجرای پروژه جی‌نف، این است که در شرایط اضطراری می‌تواند جان انسان‌ها را نجات دهد زیرا موقعیت دقیق حادثه برای نیروهای امدادی قابل شناسایی خواهد بود. بنابراین ویژگی امداد و نجات در جی‌نف باعث می‌شود در مواقع بحرانی حضور اورژانس، آتش‌نشانی یا پلیس در محل حادثه به سرعت انجام شود چون مکان دقیق ساختمان در سیستم ثبت شده است.

حذف تردید و ابهام در آدرس‌دهی

بزرگترین مشکل آدرس‌های سنتی، توصیفی بودن آن‌هاست مثلا بعد از سوپرمارکت یا کوچه بن‌بست. در سیستم جی‌نف، هر آدرس به یک مختصات جغرافیایی (طول و عرض جغرافیایی) دقیق متصل شده است بنابراین دیگر نیازی به آدرس‌های طولانی و مبهم نیست. مکان دقیق ساختمان در نقشه مشخص است، نه فقط نام کوچه و خیابان.

تسهیل در ارائه خدمات دولتی و خصوصی

با اجرای کامل جی‌نف، سازمان‌ها و کسب‌وکارها می‌توانند خدمات خود را دقیق‌تر ارائه دهند.در بانک‌ها و بیمه‌ها احراز هویت و آدرس مشتریان به‌صورت لحظه‌ای انجام می‌شود که باعث کاهش کلاهبرداری‌ها و افزایش امنیت می‌شود.

کاهش ترافیک

وقتی پیک‌ها و سرویس‌های خدماتی مکان دقیق مقصد را می‌دانند و مسیریابی بهینه انجام می‌شود،حجم تردد بیهوده در شهرها کاهش می‌یابد.

جلوگیری از جعل آدرس

در سیستم‌های قدیمی امکان تغییر آدرس یا ثبت آدرس‌های صوری وجود داشت.در جی‌نف از آنجا که آدرس به مختصات جغرافیایی یک ساختمان تایید شده در سیستم متصل است، جعل یا تغییر خودسرانه آدرس برای دریافت تسهیلات یا ثبت‌نام‌ها بسیار دشوار می‌شود.

زیرساخت هوشمندسازی

جی‌نف بستر اصلی برای اجرای شهرهای هوشمند است.تمامی سرویس‌های آنلاین مثل فروشگاه‌های آنلاین یا تاکسی‌های اینترنتی،می‌توانند از طریق APIهای جی‌نف،آدرس کاربر را به دقیق‌ترین شکل ممکن شناسایی کنند،که نتیجه آن تجربه کاربری بهتر و خطای کمتر در ثبت سفارشات است.

به‌طور کلی جی‌نف یک زیرساخت ملی برای مدیریت دقیق مکان‌محور اطلاعات است که نقش مهمی در هوشمندسازی خدمات و افزایش شفافیت و بهره‌وری در کشور ایفا می‌کند.

در حال حاضر در بسیاری از کشورهای دنیا، پایگاه‌های نشانی ژئوکد شده جزو سرمایه‌های ملی به شمار می‌روند. اجرای پروژه ملی جی‌نف در کشور الهام گرفته از جی‌نف استرالیا بوده است. سامانه جی‌نف استرالیا یکی از قدیمی‌ترین و موفق‌ترین پایگاه‌های ملی آدرس ژئوکد شده در دنیاست که از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی آغاز شد و امروزه میلیون‌ها آدرس معتبر و مختصات جغرافیایی دقیق را در بر دارد.

این سامانه به‌ دلیل ساختار یکپارچه و دسترسی آزاد به داده‌ها،توانسته تحولی جدی در خدمات شهری، امدادرسانی،پست و حتی بخش خصوصی استرالیا ایجاد کند.

جی‌نف در استرالیا نقشی اساسی در زندگی روزمره و برنامه‌ریزی کلان ایفا می‌کند. در خدمات اورژانس،دسترسی به موقعیت دقیق آدرس‌ها به نیروهای امدادی امکان می‌دهد در کمترین زمان به محل حادثه برسند.

بانک‌ها و شرکت‌های بیمه نیز از این داده‌ها برای صحت‌سنجی نشانی مشتریان خود استفاده می‌کنند و کسب وکارهای پستی و لجستیکی با کمک جی‌نف،کالاها را سریع‌تر و دقیق‌تر تحویل می‌دهند.

GNAF‌ چه دستاوردهایی دارد؟

در پروژه جی‌نف، داده‌های دقیق مکانی پایه تصمیم‌گیری‌های کلان به شمار می‌روند و سیاست‌گذار شهری می‌تواند با استفاده از این داده‌ها، جمعیت هر منطقه را درست‌تر بسنجد، برای توسعه حمل‌ونقل یا خدمات عمومی برنامه‌ریزی کند و حتی مسیرهای توزیع کالا و خدمات را بهینه کند.

جی‌نف،باعث کاهش بروکراسی و نیاز به نیروی انسانی در فرآیندهایی مانند مدیریت مرسولات می‌شود و مسیر حرکت به سمت اتوماسیون و دولت الکترونیک را هموارتر می‌سازد.

داده‌های مکانی GNAF اجازه می‌دهند تا سازمان‌های دولتی برای توسعه جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی ابزار تحلیلی دقیق‌تری دراختیار داشته باشند که این مهم از سرشماری‌های آماری تا توسعه حمل‌و نقل و توسعه منطقه‌ای را شامل می‌شود. از سویی دیگر برای شهروندان هم اتفاقات خوبی می‌افتد زیرا دریافت بسته‌های پستی تا سفارش‌های آنلاین و دسترسی سریع‌تر به خدمات دولتی در سایه جی‌نف محقق می‌شود.

از آنجایی که GNAF نقشه و آدرس را به کدپستی لینک می‌کند، به راحتی می‌توان موقعیت جغرافیایی یک کدپستی را روی نقشه مشاهده کرد. جی‌نف به مفهوم اختصاص کد جغرافیایی برای هر نقطه در کشور بوده و مشابه حدنگاری در سازمان ثبت است.

در اجرای پروژه جی‌نف، همانند کدملی افراد برای مکان‌ها کدشناسایی یکتا صادر می‌شود. از سوی دیگر، داده‌های مکانی به‌دست آمده به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا تحلیل‌های جمعیتی و اجتماعی دقیق‌تری داشته باشند و تصمیمات بهینه‌تری اتخاذ کنند.

بسیاری از سازمان‌ها تمایلی به ارائه داده‌های مکانی خود ندارند که از این جهت می‌تواند یکپارچه‌سازی اطلاعات را دشوار کند. برخی سازمان‌ها به روش‌های سنتی ثبت نشانی‌ها عادت کرده‌اند و در برابر تغییرات مقاوم هستند لذا سامانه جی‌نف می‌تواند با یکپارچه‌سازی داده‌ها،استانداردسازی نشانی‌ها و بهینه‌سازی خدمات شهری و دولتی نقش مهمی در توسعه دیجیتالی کشور ایفا کند.

در نهایت این سامانه باعث کاهش بروکراسی و نیاز به نیروی انسانی در فرآیندهایی مانند مدیریت مرسولات می‌شود و مسیر حرکت به سمت اتوماسیون و دولت الکترونیک را هموارتر می‌سازد.

در جی‌نف (G-NAF) آدرس‌های متنی مبهم به نقاط دقیق جغرافیایی تبدیل می‌شوند و با این کار آدرس به جای یک نوشته روی کاغذ، به یک داده ارزشمند و قابل تحلیل تبدیل می‌شود که امنیت و سرعت در خدمات عمومی را افزایش می‌دهد. با این حال موفقیت این پروژه به همکاری بین نهادهای دولتی، توسعه زیرساخت‌های فناوری و حل چالش‌های اجرایی بستگی دارد. اگر این موانع برطرف شوند، جی‌نف می‌تواند به الگویی موفق برای مدیریت نشانی‌های مکان‌محور تبدیل شود؛ الگویی که خدماتی دقیق‌تر،سریع‌تر و کارآمدتر را برای مردم و کسب‌وکارها فراهم کند.