معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران با تاکید بر ضرورت ایجاد زیرساخت یکپارچه برای تبادل داده در کشور گفت: حکمرانی داده به معنای ایجاد سامانه‌های متعدد و وادار کردن مردم به جابه‌جایی میان آنها نیست، بلکه باید با تعریف استانداردهای واحد، صحت داده‌ها و امکان تبادل امن اطلاعات میان دستگاه‌ها، بخش خصوصی و دانشگاه‌ها را فراهم کرد.

محمدمحسن صدر روز سه‌شنبه در دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی که در دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به اهمیت حکمرانی داده در دولت چهاردهم اظهار کرد: با وجود اتفاقات و حوادث مختلفی که در این دولت رخ داده است، حرکت محوری و مهمی در زمینه حکمرانی داده در دستگاه‌های مختلف شکل گرفته است.

وی افزود: رئیس‌جمهور در جلسات متعدد بر ضرورت استفاده از داده‌های درست تاکید کرده است و این رویکرد، زمینه مناسبی برای انجام اقدامات اساسی در این حوزه فراهم می‌کند. با این حال، مسئولان دولتی و دانشگاهیان وظیفه سنگین‌تری بر عهده دارند و باید تعریف درستی از حکمرانی داده، ابعاد آن و الزامات اجرایی‌اش ارائه دهند.

معاون وزیر ارتباطات با تاکید بر ضرورت پرهیز از استفاده تزئینی از اصطلاح هوش مصنوعی در سخنرانی‌ها و برنامه‌ها گفت: باید درک درست و عمیقی از این فناوری و اقداماتی که برای توسعه آن لازم است، داشته باشیم. در برخی حوزه‌ها هنوز چنین شناختی وجود ندارد و نخستین اقدام اساسی باید پرداختن به مسئله داده باشد.

صدر با بیان اینکه حکمرانی داده با مدیریت داده یکسان نیست، ادامه داد: مدیریت داده بخشی از حکمرانی داده است. برای تحقق حکمرانی داده، باید استانداردهای مشخصی داشته باشیم و جریان داده به‌درستی شکل بگیرد. اگر داده‌های معتبر و استاندارد در اختیار داشته باشیم و امکان گردش صحیح آنها فراهم شود، می‌توانیم از ظرفیت‌های موجود به شکل مؤثرتری استفاده کنیم.

وی با اشاره به اهمیت تعیین تکلیف مالکیت و دسترسی به داده‌ها اظهار کرد: مالکیت داده به معنای قفل کردن آن و جلوگیری از استفاده دیگران نیست. اگر داده‌های ارزشمند و کلان داشته باشیم، اما اجازه استفاده از آنها را ندهیم، این اطلاعات عملاً مانند اسناد کاغذی انباشته‌شده در بایگانی دستگاه‌ها بلااستفاده می‌مانند. باید با رعایت الزامات امنیتی، امکان گردش و استفاده صحیح از داده‌ها فراهم شود.

ضرورت ایجاد پلتفرم یکپارچه دولت

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران با اشاره به مأموریت این سازمان در حوزه دولت و حکمرانی داده گفت: در مطالعات انجام‌شده، سازمان فناوری اطلاعات متولی اجرای یک پروژه بزرگ و پرچمدار دولت شده است که هدف آن ایجاد پلتفرمی برای یکپارچه‌سازی خدمات و سامانه‌های دولتی است.

وی افزود: هدف این است که دستگاه‌ها سامانه‌های جداگانه و متعدد ایجاد نکنند و مردم برای دریافت خدمات مجبور نباشند از یک سامانه به سامانه دیگر مراجعه کنند. ایجاد سامانه‌های متعدد، به‌ویژه زمانی که این سامانه‌ها با یکدیگر ارتباط ندارند، نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه می‌تواند فرایند دریافت خدمات را برای مردم دشوارتر کند.

صدر با تاکید بر استفاده از تجربه کشورهای پیشرو در این زمینه اظهار کرد: در این مطالعات، دانشگاه‌ها نیز مشارکت داشته‌اند و تلاش شده است به‌جای طراحی مدل‌های پراکنده و مستقل، از الگوهای آزموده‌شده جهانی استفاده شود. البته در صورت نیاز، باید اقتضائات بومی کشور نیز در نظر گرفته شود.

وی ادامه داد: حکمرانی داده صرفاً به دولت محدود نیست. دولت باید گردش داخلی داده‌ها را سامان دهد و زمینه استفاده از داده‌های معتبر را برای بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و متخصصان هوش مصنوعی نیز فراهم کند. برای توسعه کاربردهای هوش مصنوعی، به مجموعه داده‌های استاندارد، مسئله‌های مشخص و متخصصانی نیاز داریم که بتوانند بر مبنای این داده‌ها راهکار ارائه دهند.

نشانی محل سکونت؛ یکی از چالش‌های صحت داده‌ها

معاون وزیر ارتباطات با اشاره به اهمیت استانداردسازی داده‌ها گفت: یکی از مسائل اساسی، اطمینان از صحت اطلاعات ثبت‌شده در دستگاه‌های مختلف است. برای مثال، ممکن است افراد در بانک، دانشگاه و سایر سازمان‌ها نشانی‌های متفاوتی ثبت کرده باشند؛ در حالی که اطلاعات هویتی افراد از طریق کد ملی قابل شناسایی است، نشانی محل سکونت آنها لزوماً به همین شکل یکپارچه نیست.

صدر افزود: برای دریافت خدمات دولتی باید مشخص باشد فرد متقاضی چه کسی است و در کجا سکونت دارد. بنابراین، صحت اطلاعات هویتی و اقامتی از الزامات شکل‌گیری حکمرانی داده است.

وی با اشاره به اقدام انجام‌شده در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند اظهار کرد: در این زمینه، از مردم خواسته شده است اطلاعات نشانی خود را بررسی و صحت آن را تأیید کنند. اگر نشانی ثبت‌شده صحیح باشد، باید مبنای ارائه خدمات قرار گیرد و در صورت تغییر محل سکونت، امکان اصلاح اطلاعات با سازوکار مشخص فراهم باشد.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران با اشاره به استقبال از این طرح گفت: در یک بازه زمانی حدود یک‌ونیم‌روزه، نزدیک به سه میلیون سرپرست خانوار وارد پنجره ملی خدمات دولت هوشمند شدند و به پنج پرسش پاسخ دادند. یکی از محورهای این پرسش‌ها، بررسی و تأیید نشانی محل سکونت بود.

وی با تاکید بر ضرورت تبدیل صحت داده‌ها به مطالبه‌ای عمومی افزود: برای تحقق حکمرانی داده، باید از داده‌های پراکنده و بعضاً نادرست عبور کنیم و به سمت داده‌های معتبر و قابل استفاده برویم. این مسیر دشوار است و به همکاری دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و مردم نیاز دارد.

صدر ادامه داد: در اجرای این پروژه، تلاش شده است دستگاه‌ها بر اساس استانداردی واحد فعالیت کنند و پلتفرم‌های آنها قابلیت اتصال به یکدیگر را داشته باشند. همچنین، لازم است بخش خصوصی نیز در این فرایند نقش مؤثری ایفا کند و دانشگاه‌ها با مطالعات تخصصی و نظارت علمی، به ارتقای کیفیت اجرای پروژه کمک کنند.

لزوم نگاه راهبردی به توسعه هوش مصنوعی

معاون وزیر ارتباطات در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فعالیت‌های روزمره گفت: هوش مصنوعی ابزار قدرتمندی است، اما استفاده از آن باید با شناخت درست از قابلیت‌ها، محدودیت‌ها و پیامدهایش همراه باشد. امروزه مدیران دولتی و خصوصی، دانشگاهیان و دانشجویان به‌طور گسترده از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما صرف استفاده از این ابزارها به معنای بهره‌برداری درست از ظرفیت آنها نیست.

وی افزود: نباید به ایجاد پراکنده پروژه‌های هوش مصنوعی بسنده کنیم. لازم است متخصصان و دستگاه‌های مسئول، پروژه‌های اساسی و هدفمند تعریف کنند و به جای اجرای طرح‌های متعدد و کم‌ارتباط، بر مسائل واقعی کشور تمرکز داشته باشند.

صدر با اشاره به داده‌هایی که تجهیزات هوشمند جمع‌آوری می‌کنند، اظهار کرد: بسیاری از دستگاه‌های هوشمند، از جمله جاروبرقی‌های هوشمند، پیش از انجام وظایف خود محیط را اسکن می‌کنند و از آن نقشه به دست می‌آورند. این مثال نشان می‌دهد که تجهیزات و ابزارهای هوشمند با داده‌های محیط پیرامون سروکار دارند و باید درباره نحوه استفاده از این داده‌ها، دسترسی به آنها و الزامات امنیتی‌شان تصمیم‌گیری شود.

وی با تاکید بر نقش دانشگاه‌ها در این زمینه گفت: دانشگاه‌ها باید در تعریف پروژه‌های هوش مصنوعی نقش جدی‌تری داشته باشند. صرف اختصاص یک پروژه به یک دستگاه یا دانشگاه کافی نیست؛ بلکه باید اهداف روشن، نیازهای مشخص و خروجی‌های قابل ارزیابی تعریف شود.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران در پایان با اشاره به محدودیت زیرساخت‌های پردازشی کشور خاطرنشان کرد: زیرساخت پردازشی کافی برای پاسخگویی به همه نیازهای کشور در حوزه هوش مصنوعی هنوز فراهم نشده است. هرچند ظرفیت‌هایی در این زمینه وجود دارد، اما این منابع به‌شدت مورد استفاده قرار می‌گیرند و درخواست‌های جدید، از جمله تأمین پردازنده‌های گرافیکی، با محدودیت روبه‌رو می‌شود.

وی تاکید کرد: توسعه هوش مصنوعی در کشور نیازمند برنامه‌ریزی اساسی برای تأمین زیرساخت‌های پردازشی، استفاده صحیح از داده‌ها و تعریف پروژه‌های هدفمند با مشارکت متخصصان و دانشگاه‌هاست.