بسته شدن هم‌زمان دو گذرگاه حیاتی کابل‌های زیردریایی، شبکه جهانی داده و صنعت دیتاسنتر را وارد وضعیت هشدار کرده است.

هم‌زمان با تشدید درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی ایران و نیروهای متجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی، کارشناسان زیرساخت دیجیتال هشدار می‌دهند که شبکه جهانی کابل‌های زیردریایی با یکی از جدی‌ترین تهدیدهای چند دهه اخیر خود مواجه شده است. در حالی که واکنش بازارهای انرژی به حملات روزهای اخیر به ایران به سرعت مورد توجه قرار گرفت، پیامدهای بالقوه این بحران برای زیرساخت اینترنت جهانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

این درگیری که اکنون وارد دومین هفته خود شده، برای نخستین بار در تاریخ دو گذرگاه حیاتی انتقال داده در دریا را به طور هم‌زمان تحت تأثیر قرار داده است. دریای سرخ میزبان ۱۷ کابل زیردریایی است که بخش بزرگی از ترافیک اینترنت میان اروپا، آسیا و آفریقا را منتقل می‌کنند. در همین حال، مسیرهای کابل دیگری از تنگه هرمز عبور می‌کنند و کشورهای ایران، عراق، کویت، بحرین و قطر را به شبکه‌های جهانی متصل می‌سازند. با افزایش تنش‌های نظامی، هر دو مسیر عملاً برای عبور کشتی‌های تجاری ناامن شده‌اند.

این وضعیت نگرانی عمیقی را در میان شرکت‌های بزرگ رایانش ابری و اپراتورهای مراکز داده ایجاد کرده است. شرکت‌هایی مانند آمازون، مایکروسافت و گوگل طی سال‌های اخیر میلیاردها دلار در زیرساخت‌های دیجیتال غرب آسیا سرمایه‌گذاری کرده‌اند تا امارات متحده عربی و عربستان سعودی را به قطب پردازش داده و بارهای کاری هوش مصنوعی برای جنوب آسیا و آفریقا تبدیل کنند. اکنون اما بسیاری از این زیرساخت‌ها در منطقه‌ای قرار گرفته‌اند که درگیر تنش نظامی مستقیم است.

نشانه‌های اولیه تأثیر این بحران بر زیرساخت‌های دیجیتال نیز آشکار شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که یک مرکز داده متعلق به «Amazon Web Services» در امارات متحده عربی هدف پرتابه‌هایی ناشناس قرار گرفته و آتش‌سوزی در آن رخ داده است؛ حادثه‌ای که به اختلال در برخی مناطق در دسترس سرویس‌های ابری این شرکت در امارات و بحرین انجامید. حتی در نبود حملات مستقیم نیز بسته شدن هم‌زمان مسیرهای دریای سرخ و تنگه هرمز می‌تواند تأثیری گسترده بر پایداری شبکه جهانی اینترنت داشته باشد، زیرا کشتی‌های تعمیر کابل نیز در شرایط جنگی قادر به فعالیت ایمن در این مناطق نیستند.

پیامدهای این بحران تنها به اتصال اینترنت محدود نمی‌شود. مراکز داده از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی در جهان به شمار می‌روند و افزایش تنش‌ها در خلیج فارس می‌تواند اقتصاد انرژی این صنعت را نیز دگرگون کند. پس از آغاز حملات، قیمت نفت برنت از حدود ۷۰ دلار به بیش از ۸۰ دلار در هر بشکه رسید و برخی تحلیلگران هشدار داده‌اند که در صورت بسته ماندن طولانی‌مدت تنگه هرمز، قیمت نفت می‌تواند به سطوح بسیار بالاتری برسد. در چنین شرایطی، هزینه انرژی برای مراکز داده در شهرهایی مانند فرانکفورت، آمستردام و لندن نیز تحت فشار قرار خواهد گرفت.

در سطح صنعت نیز بحث درباره تاب‌آوری واقعی زیرساخت اینترنت جهانی دوباره مطرح شده است. اپراتورها در حال بررسی سناریوهای جایگزین برای هدایت ترافیک میان اروپا و آسیا، از جمله مسیری طولانی‌تر که کابل‌ها را از اطراف دماغه امید نیک در جنوب آفریقا عبور می‌دهد، هستند. با این حال چنین مسیرهایی زمان انتقال داده را افزایش می‌دهد و مشکلات عملیاتی تازه‌ای برای تعمیر و نگهداری کابل‌ها ایجاد می‌کند.

هم‌زمان کارشناسان امنیت سایبری هشدار می‌دهند که درگیری‌های نظامی می‌تواند موجی از حملات دیجیتال را نیز به همراه داشته باشد. تحلیلگران معتقدند شرکت‌های فناوری، مؤسسات مالی و اپراتورهای زیرساخت حیاتی که به نحوی با اقتصاد منطقه مرتبط هستند، ممکن است هدف حملات پیچیده سایبری، حملات اختلال در سرویس و نفوذ به زنجیره تأمین قرار گیرند.

اکنون پرسش اصلی برای صنعت ارتباطات جهانی این است که در شرایطی که دو مسیر اصلی انتقال داده در جهان هم‌زمان دچار اختلال شده‌اند، تاب‌آوری واقعی شبکه اینترنت چگونه تعریف می‌شود. پاسخ‌هایی مانند تنوع‌بخشی بیشتر مسیرهای کابل و توسعه مسیرهای زمینی سال‌هاست مطرح شده‌اند؛ اما بحران کنونی نشان می‌دهد که فوریت اجرای این راهکارها بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.