افزایش ۴۵ درصدی آبونمان تلفن ثابت که از خردادماه امسال با رایگان شدن مکالمات ثابت به ثابت درون شبکه همراه شد، حالا نخستین بازتاب خود را در صورت‌های درآمدی ماهانه شرکت مخابرات نشان داده است. در کنار آن بر اساس گزارش مالی این شرکت، درآمد آبونمان بین سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۳ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است؛ افزایشی که در کنار رشد درآمد و سودآوری مخابرات، بار دیگر انتقاد اپراتورهای رقیب مثل آسیاتک نسبت به نحوه تامین منابع مالی این شرکت و تاثیر آن بر رقابت در بازار ارتباطات را پررنگ کرده است.

شرکت مخابرات ایران در صورت‌های مالی سال ۱۴۰۴ خود از رشد ۳۰ درصدی درآمد عملیاتی و افزایش ۹۱ درصدی سود خالص خبر داده است. درآمد عملیاتی این شرکت به بیش از ۱۱۶ هزار میلیارد تومان و سود خالص آن به حدود ۱۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.

در میان منابع درآمدی مخابرات، رشد درآمد آبونمان بیش از سایر بخش‌ها جلب توجه می‌کند. بر اساس صورت‌های مالی منتشرشده، درآمد حاصل از آبونمان تلفن ثابت در سال ۱۴۰۴ با افزایشی حدود ۳ هزار میلیارد تومانی نسبت به سال قبل‌تر به ۶ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در همین گزارش مالی نیز گفته شده که تعرفه آبونمان تلفن ثابت از ابتدای خرداد ۱۴۰۴ و بر اساس مصوبه کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات اصلاح شده است.

بر اساس این مصوبه، آبونمان مشترکان خانگی در تهران و کلان‌شهرها به ۴۳ هزار و ۵۰۰ تومان، مراکز استان‌ها به ۳۲ هزار و ۶۲۵ تومان و سایر شهرها به ۲۴ هزار و ۶۵۰ تومان رسید. در مقابل، شرکت مخابرات اعلام کرد مشترکان خانگی می‌توانند بدون محدودیت از مکالمات ثابت به ثابت درون‌شهری و بین‌شهری در شبکه مخابرات به‌صورت رایگان استفاده کنند.

دلیل این تغییر از نگاه مخابرات، تغییر مدل درآمدی تلفن ثابت است. در سال‌های اخیر با کاهش استفاده از تلفن ثابت، درآمد حاصل از مکالمات کاهش یافته اما هزینه نگهداری شبکه همچنان پابرجاست. حتی اگر مشترکی از خط تلفن خود استفاده نکند، مخابرات همچنان باید شبکه کابل مسی، مراکز مخابراتی، تجهیزات، نیروی انسانی و خدمات پشتیبانی را فعال نگه دارد. از همین رو دریافت مبلغی ثابت از همه مشترکان، به عنوان راهکاری برای تامین هزینه نگهداری این شبکه تعریف شده است.

اما این مدل درآمدی با انتقاد برخی اپراتورهای خصوصی روبه‌رو شده است. محمدعلی یوسفی‌زاده، مدیرعامل آسیاتک، معتقد است مسئله اصلی میزان آبونمان نیست، بلکه درآمدی است که از محل دریافت این مبلغ ثابت برای یک اپراتور انحصاری ایجاد می‌شود.

او در گفت‌وگو با پیوست با اشاره به تغییر الگوی مصرف ارتباطات در کشور گفت: «در جامعه ما، خط تلفن سال‌ها یک دارایی ارزشمند محسوب می‌شد. مردم برای دریافت آن ماه‌ها و حتی سال‌ها در صف انتظار می‌ماندند و داشتن یک یا چند خط تلفن، بخشی از ارزش یک ملک به حساب می‌آمد. این ذهنیت هنوز هم باقی مانده است؛ به طوری که امروز بسیاری از مردم فقط برای اینکه شماره تلفن خود را از دست ندهند، آبونمان پرداخت می‌کنند، در حالی که حتی یک گوشی تلفن در خانه ندارند.

به گفته او، تغییر رفتار کاربران باعث شده تلفن ثابت دیگر نقش گذشته را در ارتباطات نداشته باشد.

یوسفی‌زاده می‌گوید: «امروز بسیاری از کسب‌وکارها از سیم‌کارت سازمانی استفاده می‌کنند و مردم نیز تماس‌های روزمره خود را با تلفن همراه انجام می‌دهند. نسل تلفن ثابت تمام شده است، اما سیاست تعرفه‌گذاری همچنان بر مبنای همان الگوی قدیمی ادامه دارد.»

او معتقد است روندی که امروز در بازار ارتباطات ایران دنبال می‌شود، برخلاف تجربه جهانی است. «در دنیا اپراتورها بسته‌های دیتا را به مشترک می‌فروشند و تماس صوتی را به عنوان بخشی از همان بسته ارائه می‌کنند؛ حتی در بسیاری از کشورها با خرید یک بسته اینترنت، مقداری تماس بین‌الملل هم در اختیار کاربر قرار می‌گیرد. اما در ایران همچنان درآمد یک اپراتور از محل آبونمان تلفن ثابتی تأمین می‌شود که بخش بزرگی از مشترکان عملاً از آن استفاده نمی‌کنند.»

مدیرعامل آسیاتک همچنین معتقد است رایگان شدن تماس‌های ثابت به ثابت، نباید باعث نادیده گرفتن منبع درآمدی ایجادشده برای مخابرات شود. او می‌گوید: «رسانه‌ها از رایگان شدن تماس ثابت به ثابت به عنوان یک دستاورد یاد می‌کنند، اما کمتر گفته می‌شود که در مقابل، هر ماه مبلغ قابل توجهی از مردم دریافت می‌شود. این پول در اختیار اپراتوری قرار می‌گیرد که در بازار تلفن ثابت انحصار دارد و همین موضوع می‌تواند موقعیت این اپراتور را در سایر بازارها نیز تقویت کند.»

به اعتقاد یوسفی‌زاده، مسئله اصلی، اثر این درآمد بر رقابت در بازار ارتباطات است. او می‌گوید: «اگر قرار بود منابع مالی جدیدی برای مخابرات ایجاد شود، بهتر بود تعرفه‌ها بر اساس میزان استفاده واقعی مشترکان اصلاح می‌شد، نه اینکه همه مشترکان صرف‌نظر از میزان مصرف، مبلغ ثابتی پرداخت کنند. چرا وزارت ارتباطات به جای اصلاح تعرفه خدماتی که مردم واقعا از آن استفاده می‌کنند، همچنان از مدل دهه ۸۰ برای تامین منابع مالی یک اپراتور انحصاری استفاده می‌کند؟»

یوسفی‌زاده معتقد است درآمد حاصل از آبونمان می‌تواند به سایر فعالیت‌های مخابرات نیز کمک کند و تعادل رقابت را تغییر دهد. او می‌گوید: «وقتی منابع مالی قابل توجهی از محل آبونمان ایجاد می‌شود، این امکان وجود دارد که از آن برای حمایت از سایر خدمات مخابرات استفاده شود. در چنین شرایطی، سایر اپراتورها باید در بازاری رقابت کنند که یکی از بازیگران آن از محل یک بازار انحصاری، درآمدی پایدار در اختیار دارد.»

با این حال، صورت‌های مالی منتشرشده تنها از رشد قابل توجه درآمد آبونمان پس از اصلاح تعرفه‌ها حکایت دارد و به‌تنهایی نشان نمی‌دهد این منابع در چه بخش‌هایی هزینه شده است. از همین رو، ادعای منتقدان درباره اثر این درآمد بر رقابت در بازار ارتباطات، نیازمند شفاف‌سازی بیشتر شرکت مخابرات و بررسی گزارش‌های مالی دوره‌های بعد خواهد بود.