قزاقستان تازه‌ترین کشوری است که استارلینک موبایل را تجاری کرده است و سرویس Beeline در مناطق بدون پوشش زمینی اینترنتی با سرعت تا ۲ مگابیت بر ثانیه عرضه می‌کند، در حالی که در ژاپن شمار کاربران متصل‌شده به سرویس مشابه دکومو از ۸.۵ میلیون نفر گذشته است.

اتصال مستقیم گوشی معمولی به ماهواره دیگر فقط برای فرستادن پیام اضطراری استفاده نمی‌شود. فناوری Direct to Cell استارلینک در کمتر از دو سال از مرحله آزمایش عبور کرده است و اکنون در چند کشور به‌صورت تجاری کار می‌کند. این فناوری در برخی بازارها اینترنت را مستقیم به گوشی می‌رساند و حتی به مشترکان اجازه می‌دهد در کشورهای دیگر هم از ارتباط ماهواره‌ای استفاده کنند.
تازه‌ترین نمونه در قزاقستان دیده می‌شود که هفته گذشته اپراتورمخابراتی Beeline Kazakhstan سرویس استارلینک موبایل را راه‌اندازی کرد. در این کشور کاربران گوشی‌های اندرویدی سازگار با LTE می‌توانند در مناطقی که پوشش شبکه زمینی وجود ندارد، مستقیم به ماهواره‌های استارلینک متصل شوند. Beeline سرعت این سرویس را تا ۲ مگابیت بر ثانیه اعلام کرده است و می‌گوید کاربران می‌توانند از پیام‌رسان‌ها، نقشه، وب و برنامه‌های معمول استفاده کنند. برای این اتصال هم به تلفن ماهواره‌ای یا آنتن جداگانه نیاز ندارند و با یک گوشی سازگار، سیم‌کارت Beeline و دید نسبتا باز به آسمان می‌توانند به شبکه متصل شوند.

این سرعت هنوز با 4G و 5G فاصله زیادی دارد، اما تغییر مهمی را نشان می‌دهد. اکنون دیگر درباره امکان اتصال گوشی معمولی به ماهواره صحبت نمی‌کنیم پس از این باید پرسید شبکه ماهواره‌ای تا چه اندازه می‌تواند خدمات روزمره شبکه موبایل را بدون اتکا به دکل زمینی عرضه کند.

۶۵۰ ماهواره برای اتصال مستقیم گوشی
استارلینک اکنون این بخش از کسب‌وکار خود را استارلینک موبایل (Starlink Mobile) می‌نامد. این شرکت می‌گوید بیش از ۶۵۰ ماهواره مخصوص ارتباط مستقیم با موبایل را در مدار قرار داده است و این شبکه در شش قاره فعالیت می‌کند.

استارلینک اعلام کرده داده‌های ماهواره‌ای اکنون روی بیش از ۴۰ برنامه و بیش از ۱۰۰ مدل دستگاه قابل استفاده است و میلیون‌ها پیام نیز از طریق شبکه Direct to Cell منتقل شده است. تماس صوتی از طریق برخی برنامه‌ها نیز امکان‌پذیر شده است. با این حال، تماس معمول تلفنی و خدمات پرمصرف‌تری مانند انتقال فایل‌های بزرگ و پخش ویدیو هنوز در همه شبکه‌های تجاری این سرویس در دسترس قرار نگرفته است.

Direct to Cell به این ترتیب از یک ابزار ارتباط اضطراری به بخشی از شبکه موبایل تبدیل می‌شود. با این حال، ظرفیت این شبکه هنوز با شبکه‌های زمینی قابل مقایسه نیست.

اینترنت با سرعت تا ۲ مگابیت در قزاقستان
قزاقستان نمونه مهمی برای سنجش وضعیت واقعی این فناوری به شمار می‌رود، چون عرضه تجاری آن به‌تازگی آغاز شده است و اطلاعات روشنی درباره سرعت و شیوه استفاده از آن منتشر شده است.

این کشور در ماه آذر سال گذشته آزمایش Direct to Cell را آغاز کرد. در این آزمایش، شبکه Beeline با ماهواره‌های استارلینک یکپارچه شد و کاربران با یک گوشی معمولی هم پیام فرستادند و هم از طریق پیام‌رسان تماس برقرار کردند.

این پروژه ده ماه بعد وارد مرحله تجاری شده است. وقتی پوشش شبکه زمینی از دسترس خارج می‌شود، گوشی سازگار با این فناوری می‌تواند به شبکه‌ای با نام Beeline Starlink متصل شود.

Beeline برای شروع، بسته‌ای شامل ۶۰ روز اینترنت نامحدود استارلینک موبایل و ۱۰ پیامک در نظر گرفته است. سرعت بسیار محدود ۲ مگابیت بر ثانیه (معادل 256 کیلوبایت بر ثانیه) برای تجربه‌ای شبیه 5G یا پخش ویدیو کافی نیست، اما برای بسیاری از خدمات پایه اینترنت کاربرد دارد. به همین دلیل، قزاقستان یکی از روشن‌ترین نمونه‌های عبور Direct to Cell از پیام اضطراری به اینترنت ماهواره‌ای روی گوشی را نشان می‌دهد.

جغرافیای قزاقستان نیز کاربرد این فناوری را بهتر توضیح می‌دهد. این کشور پهناور، مناطق استپی، کوهستانی و مسیرهای زیادی دارد که ایجاد پوشش پیوسته شبکه زمینی در آن‌ها دشوار یا پرهزینه است. دولت قزاقستان نیز استارلینک موبایل را مکمل شبکه زمینی می‌داند و آن را جایگزین شبکه زمینی معرفی نمی‌کند.

ژاپن استفاده در مقیاس میلیونی را نشان می‌دهد
اگر قزاقستان نمونه تازه عرضه تجاری را نشان می‌دهد، ژاپن مقیاسی را نشان می‌دهد که Direct to Cell می‌تواند به آن برسد.
NTT Docomo در ۱ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده است که سرویس docomo Starlink Direct از ۹۸ مدل دستگاه پشتیبانی می‌کند و بیش از ۲۵ میلیون دستگاه در شبکه این اپراتور امکان استفاده از آن را دارند. شمار کاربرانی که تا آن زمان به این سرویس متصل شده بودند نیز از ۸.۵ میلیون نفر گذشته است.

تحول مهم‌تر در ژاپن به استفاده برون‌مرزی مربوط می‌شود. Docomo از اول سپتامبر رومینگ Starlink Direct را برای کاربران خود در آمریکا، کانادا و فیلیپین فعال کرده است. کاربران در مناطقی که شبکه زمینی در دسترس نیست، می‌توانند از خدماتی مانند نقشه، اطلاعات هوا و اشتراک موقعیت استفاده کنند.

SoftBank نیز از چند روز پیش استفاده بین‌المللی از SoftBank Starlink Direct را در آمریکا، کانادا و نیوزیلند آغاز کرده است و فیلیپین را برای مرحله بعد در نظر گرفته است.

این تحول نشان می‌دهد Direct to Cell دیگر فقط نقاط کور یک اپراتور را در داخل یک کشور پوشش نمی‌دهد و به‌تدریج نوعی رومینگ ماهواره‌ای بین‌المللی را ساخته‌اند.

شبکه پشتیبان موبایل
در آمریکا، سرویس T-Satellite شرکت T-Mobile نیز از مرحله پیام متنی عبور کرده است. این سرویس علاوه بر پیام و اشتراک موقعیت، از تعدادی برنامه و تماس صوتی از طریق برنامه‌هایی مانند واتس‌اپ پشتیبانی می‌کند.

T-Mobile می‌گوید سرعت داده همچنان محدود است و همه برنامه‌ها مانند شبکه زمینی کار نمی‌کنند. همچنین موانع محیطی یا موقعیت ماهواره می‌تواند باعث وقفه در اتصال شود.

کاربرد این شبکه در شرایط بحرانی نیز از مرحله نظری عبور کرده است. در تابستان امسال و هنگام نزدیک‌شدن طوفان گرمسیری Lala به هاوایی، T-Mobile دسترسی به T-Satellite را گسترش داد و اعلام کرد که هزاران پیام از طریق ماهواره جابه‌جا شده است. این سرویس همچنین دسترسی به Text-to-911 و هشدارهای اضطراری را هم فراهم کرده است.

این نمونه جایگاه فعلی استارلینک موبایل را به‌خوبی نشان می‌دهد. هر جا شبکه زمینی در دسترس باشد، همان شبکه انتخاب اصلی باقی می‌ماند. ارزش ارتباط ماهواره‌ای زمانی بیشتر می‌شود که دکل وجود نداشته باشد یا زیرساخت زمینی از کار افتاده باشد.

اپراتورهای بیشتر در شبکه استارلینک
فهرست شرکای استارلینک موبایل اکنون اپراتورهایی از شش قاره را در بر می‌گیرد. تی‌موبایل و راجرز در آمریکای شمالی، KDDI، دکومو و سافت‌بنک در ژاپن، اپتوس و Telstra در استرالیا، وان نیوزیلند در نیوزیلند، ویرجین مدیا O2 در بریتانیا، کی‌یف‌استار در اوکراین و بی‌لاین در قزاقستان در این فهرست قرار گرفته‌اند.

اپراتورهایی مانند MasOrange، فست‌وب، ایرتل آفریقا و دویچه تلکام نیز به جمع شرکای استارلینک پیوسته‌اند. با این حال، همه این اپراتورها هنوز سرویس تجاری کامل را عرضه نکرده‌اند و برخی در مرحله آزمایش یا آماده‌سازی قرار دارند.

به همین دلیل، شریک استارلینک بودن را نباید با عرضه کامل سرویس «اتصال مستقیم به گوشی» یکسان دانست. با این حال، روند بازار نشان می‌دهد اپراتورهای بیشتری ارتباط ماهواره‌ای را به شبکه موبایل خود اضافه می‌کنند.

مهم‌ترین محدودیت
با وجود این پیشرفت‌ها، ظرفیت شبکه ماهواره به گوشی هنوز بسیار کمتر از شبکه متراکم 4G و 5G زمینی باقی مانده است. یک دکل شهری محدوده نسبتا کوچکی را پوشش می‌دهد و ظرفیت خود را میان کاربران همان محدوده تقسیم می‌کند. یک ماهواره باید منطقه بسیار بزرگ‌تری را پوشش دهد و هم‌زمان با گوشی‌ای ارتباط برقرار کند که آنتن و توان فرستنده آن برای اتصال به دکل‌های نزدیک طراحی شده است.

سرعت تا ۲ مگابیت بر ثانیه در قزاقستان این تفاوت را به‌خوبی نشان می‌دهد. این سرعت برای بسیاری از خدمات پایه کاربرد دارد، اما با سرعت‌های چندصد مگابیتی 5G در شرایط مناسب فاصله زیادی دارد. اتصال مستقیم ماهواره‌ای نیز معمولا به محیط باز و دید مناسب به آسمان نیاز دارد.

بنابراین استارلینک موبایل فعلی را نمی‌توان جایگزین 5G دانست. در معماری کنونی، شبکه زمینی ظرفیت اصلی را فراهم می‌کند و ماهواره شکاف‌های جغرافیایی پوشش را پر می‌کند.

فاصله با شبکه زمینی
SpaceX برای استارلینک موبایل V2 اهداف بزرگ‌تری را اعلام کرده است. طبق اطلاعات منتشرشده از سوی استارلینک، ماهواره‌های نسل دوم از تراشه اختصاصی SpaceX و آرایه‌های آنتن جدید استفاده خواهند کرد و هر ماهواره قرار است حدود ۲۰ برابر توان عملیاتی نسل اول داشته باشد.

شرکت می‌گوید نسل بعدی می‌تواند در بسیاری از محیط‌ها اتصال کامل‌تر 5G را فراهم کند و تجربه‌ای نزدیک‌تر به شبکه زمینی بسازد. SpaceX خدماتی مانند پخش ویدیو، تماس تصویری و اینترنت پرسرعت مستقیم روی گوشی را نیز برای این نسل هدف گرفته است.

این قابلیت‌ها هنوز اهداف اعلام‌شده برای نسل آینده هستند و عملکرد اثبات‌شده یک شبکه تجاری را نشان نمی‌دهند. داده‌های فعلی، از جمله سرعت تا ۲ مگابیت بر ثانیه در قزاقستان و محدودیت خدمات در برخی شبکه‌های دیگر، نشان می‌دهند که نسل کنونی هنوز فاصله زیادی با چنین تجربه‌ای دارد.

نبود ارتباط پایان یافت
اهمیت فعلی استارلینک موبایل را بهتر است با تغییر معنای منطقه بدون پوشش سنجید و نه با رقابت مستقیم با 5G مقایسه کرد.
تا چند سال پیش، خارج‌شدن از محدوده دکل موبایل در بسیاری از مناطق به قطع ارتباط گوشی منجر می‌شد. اکنون در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن و قزاقستان، گوشی معمولی می‌تواند پس از از دست‌دادن شبکه زمینی مستقیم به ماهواره متصل شود و بخشی از خدمات روزمره را ادامه دهد.

قزاقستان نشان می‌دهد این ارتباط اکنون می‌تواند اینترنتی با سرعت تا ۲ مگابیت بر ثانیه فراهم کند. ژاپن نشان می‌دهد این فناوری می‌تواند به میلیون‌ها کاربر و ده‌ها مدل گوشی گسترش پیدا کند. سرویس‌های دوکومو و سافت‌بنک نیز نشان می‌دهند که ارتباط ماهواره‌ای موبایل می‌تواند از مرزهای ملی عبور کند.

استارلینک موبایل هنوز رقیب دکل‌های 5G در شهرها نیست و در وضعیت فعلی بیشتر مشکل نبود پوشش را حل می‌کند. اگر نسل دوم بتواند جهش ظرفیتی وعده‌داده‌شده را در عمل هم محقق کند، ماهواره می‌تواند از یک راه ارتباطی اضطراری به بخشی پایدار از معماری شبکه موبایل تبدیل شود.