بررسی‌های فنی از وضعیت فعلی شبکه نشان می‌دهد که فرآیند اتصال مجدد به دنیای دیجیتال، عملاً با اختلالات عمیق و ساختاری روبرو است؛ وضعیتی مبهم که در آن، هرچند دسترسی ظاهری برقرار شده، اما کسب‌وکارها هنوز با همان مشکلات همیشگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تجربه روزهای اخیر در فضای مجازی کشور گویای یک تناقض آشکار است. برخلاف جریان‌های خبری که از بازگشت شرایط به حالت عادی سخن می‌گویند، بدنه فنی و اجرایی کسب‌وکارهای آنلاین با واقعیتی کاملاً متفاوت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این ناپایداری مداوم و تصمیم‌گیری‌های پشت پرده، عملاً برنامه‌ریزی و ثبات را از فعالان این بخش سلب کرده و نوعی بلاتکلیفی مزمن را بر فضای کسب‌وکار حاکم ساخته است.

در گفت‌وگو با حامد بیدی، کنشگر اینترنت به بررسی این موضوع پرداختیم که چطور اتصال ناپایدار در طی سال‌های متوالی منجر به نارضایتی فعالان اقتصاد دیجیتال شده است؛ مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید:

این کنشگر و فعال در حوزه‌ کسب‌وکارهای مجازی در پاسخ به این پرسش که به عنوان کسب‌وکاری که کاملاً با اینترنت سروکار دارد، آیا از وضعیت فعلی اینترنت احساس رضایت می‌کنید، می‌گوید:« احساس رضایت از اینترنت برای ما فعالان حوزه کسب‌وکار اینترنتی، هیچ‌وقت وجود نداشته است. در بازه‌های مختلف، ما هیچ‌وقت آن حداقل استانداردهایی که بشود دسترسی‌مان را به اینترنتِ استاندارد تعریف کرد، نداشته‌ایم و همیشه به شکل‌های مختلف با چالش مواجه بوده‌ایم.»

او می‌گوید:« از آن چالش‌ها مهم‌تر، ناپایداری‌ها و تصمیمات سلیقه‌ای بوده که همیشه وجود داشته است. در بازه‌های زمانی مختلف، پروتکل‌هایی بسته یا باز می‌شد، آن هم بدون این که توضیحی داده شود. هیچ‌وقت فیلترینگ شفاف نبوده و معلوم نبوده که چه کسی، چه چیزی را، چرا و کجا فیلتر کرده است. این ناامنی و بی‌خبری حتی در مورد پلتفرم‌های داخلی هم بوده است؛ پلتفرم‌های داخلی هم هنوز و همیشه همین شکل بوده‌اند که بدون اطلاع قبلی، اغلب مواقع فیلتر می‌شوند و هیچ‌وقت هم نمی‌فهمیم که چه دستگاهی و به چه دلیلی آن‌ها را فیلتر کرده است. بنابراین از این بابت، رضایتی هیچ‌وقت وجود نداشته که الان بخواهیم بگوییم رضایت ما برگشته است.»

او همچنین در پاسخ به این پرسش که در حال حاضر، بزرگ‌ترین و حیاتی‌ترین چالش فنی کسب‌وکارهای آنلاین و زیرساخت‌های کشور چیست؟ می‌گوید:« شاید یکی از مهم‌ترین مسائل مربوط به کسب‌وکارها این است که اتفاقاً «اینترنت دیتاسنترها» برنگشته است؛ و این یعنی بخشی از عملکرد فنی کسب‌وکار اینترنتی الان مختل است. یعنی جدا از انبوه مسائلی که همیشه وجود داشته و این که کاربران هم هنوز به اینترنت آزاد دسترسی ندارند و با انواع اختلالات و محدودیت‌ها مواجه‌اند، یک مسئله بسیار مهم این است که دیتاسنترها هنوز اینترنت ندارند.»

به گفته حامد بیدی، این موضوع، جدای از اختلالاتی که در عملکرد سرورها به وجود می‌آورد، از جمله اختلالاتی که در سیستم‌ها رخ می‌دهد در بحث رتبه‌بندی گوگل (SEO) نیز ضربه بسیار زیادی به سایت‌ها می‌زند.

او در پاسخ به این پرسش که قطع دسترسی دیتاسنترها به شبکه جهانی، چه پیامدهایی داشته است؟ توضیح می‌دهد:« از یک طرف، بسیاری از موتورهای جستجوگر مربوط به هوش مصنوعی‌ها نمی‌توانند به وب‌سایت‌های داخلی دسترسی پیدا کنند (به خاطر سیاست ایران‌اکسس یا محدودیت‌های شبکه)؛ از سوی دیگر، ما هم خودمان نمی‌توانیم از آن امکانات جهانی استفاده کنیم و دسترسی ما به ابزارها و APIهای هوش مصنوعی کاملاً قطع یا مختل شده است. البته این‌ها نمونه‌های کوچکی از این محدودیت‌های موجود است.»

او ادامه می‌دهد:« شاید از همه این‌ها مهم‌تر و حیاتی‌تر این است که اکنون به این خاطر که دیتاسنترها اینترنت ندارند، ما نمی‌توانیم آپدیت‌های امنیتی مهم را برای زیرساخت‌های نرم‌افزاری سرورهایمان دریافت کنیم. این مسئله، همه سرورهای کسب‌وکار ما را در واقع آسیب‌پذیر کرده است؛ سرورها در مقابل تهدیدات امنیتی بسیار ضعیف، و قابل هک و نفوذ شده‌اند. این خطری است که هر روز که بیشتر می‌گذرد، ابعاد و عمق آسیب‌هایش بیشتر و خطرناکتر می‌شود.»

حامد بیدی در آخر در پاسخ به این پرسش که چرا آنچه در موضوع اینترنت اتفاق می‌افتد با آنچه کسب‌وکارها می‌خواهند در تضاد است؟ می‌گوید:« چیزی که به ظاهر دیده می‌شود در واقع تقابل قدرت‌هایی است که نظرهای مخالف هم را دارند. به هر حال، یک گروهی بنا به دلایل مختلف ترجیح می‌دهند اینترنت وصل بشود و در مقابل، گروهی دیگر ترجیح می‌دهند که قطع بماند. این قدرت‌ها هر کدامشان هم دسترسی‌ها و امکان اعمال نفوذهای متفاوت و متنوعی دارند. برای همین است که گاهی دستور اتصال اینترنت داده می‌شود، اما همچنان یک بخشی از محدودیت‌ها باقی می‌ماند. اینکه در نهایت کدام جریان موفق بشود، به نظرم اصلاً مشخص نیست.»