تعداد فریلنسرها در بحران بیشتر میشود اما؛ تازهواردها میآیند، حرفهایها میروند
بازار فریلنسری از سویی با ورود نیروهای جدید مواجه است و از سوی دیگر خروج تدریجی نیروهای حرفهای را تجربه میکند. گفته میشود از زمان جنگ ۱۲ روزه و تشدید شرایط بیثباتی، فریلنسری بیش از گذشته به گزینهای برای جبران ریسکهای بازار کار تبدیل شده است. با این حال کاهش پروژهها و مهاجرت بخشی از نیروهای متخصص، تصویری متفاوت از آنچه در آمار رشد ثبتنامها دیده میشود، ترسیم میکند.
تصویر موج تعدیل نیرویی که به دنبال شرایط بیثبات کشور راه افتاد، خود را در بازار فریلنسری نشان داد. دادههای پلتفرمهای فریلنسری نشان میدهد در مدت جنگ تعداد فریلنسرها تا دو برابر قبل افزایش یافته و در مقابل آن، میزان پروژهها در مواقعی تا ۹۰ درصد هم کاهش داشته است.
حسین اسماعیلی، مدیرعامل پونیشا در گفتوگو با پیوست، نخستین موج ورود فریلنسرها به این پلتفرم را مربوط به بعد از جنگ ۱۲ روزه میداند. اسماعیلی میگوید در آن دوره تعداد ثبتنام فریلنسرها حدود سه برابر شد.
به گفته اسماعیلی از این تعداد، گروهی با هدف ایجاد یک مسیر درآمدی جایگزین وارد این بازار شدند تا در صورت از دست دادن شغل اصلی خود، گزینهای برای ادامه فعالیت حرفهای داشته باشند. بر این اساس در کنار افراد تعدیل شده، بخشی از افراد به دلیل کاهش درآمد یا نگرانی بابت از دست دادن شغل به سمت فریلنسری رفتهاند.
طبق گفته مدیران پلتفرمهای فریلنسری، معمولاً بیشترین پروژهها در حوزه برنامهنویسی و طراحی وب است. پس از آن، پروژههای گرافیکی، تولید محتوا و ترجمه و بعد از آن، فعالیتهایی مانند مدیریت شبکههای اجتماعی و ادمینی کسبوکارها سهم قابل توجهی از بازار را در اختیار دارند. با این وجود به گفته مدیران عامل پلتفرمهای فریلنسری، کاهش تعداد پروژهها در مدت جنگ در تمامی حوزهها، تقریباً به یک اندازه بوده است.
بهنام امینآزاد، مدیرعامل و همبنیانگذار کارلنسر بر این باور است که تعدیل نیرو لزوماً به افزایش ثبت پروژه در پلتفرمها مرتبط نیست. او میگوید: تعدیل نیرو معمولا به این دلیل است که مجموعهای فعلا امکان سرمایهگذاری و توسعه فعالیت در آن حوزه را ندارد. هرچند بخشی از نیاز شرکتها ممکن است به سمت پلتفرمهای فریلنسری منتقل شود، اما در مقایسه با افت گسترده تقاضا، تاثیر آن چندان چشمگیر نیست.
افزایش تعدیل، رشد فریلنسر و پروژهای که نیست
بخشی از نیروهای تعدیل شده به سمت فریلنسری رفتهاند و این مساله، خود را به وضوح در آمار پلتفرمها نشان میدهد. با این وجود به دلیل برهم خوردن توازن عرضه و تقاضا و کاهش شدید تعداد پروژهها، بسیاری از آنها نتوانستند پروژهای دریافت کنند. در نتیجه بخش قابل توجهی از این افراد صرفا در مرحله ثبتنام باقی ماندند.
مدیرعامل کارلنسر با اشاره به اینکه در اولین هفته جنگ ۴۰ روزه، میانگین ثبت پروژه در تمامی دستهبندیها ۸۲ درصد کاهش پیدا کرد، میگوید: در بازه ۴۰ روزه، این کاهش به طور متوسط حدود ۷۰ درصد بوده است.
امین آزاد اضافه میکند: در هفته ابتدایی جنگ پروژههایی وجود داشت که هم کارفرما تمایل به اجرای آن داشت و هم فریلنسر آماده انجام کار بود. با این وجود نبود دسترسی لازم به ابزارهای مورد نیاز، سرویسهای خارجی و زیرساخت فنی از جمله دلایلی بود که منجر به بر هم خوردن توازن میان عرضه و تقضا در پروژههای فریلنسری شد.
مدیرعامل کارلنسر معتقد است عامل اصلی بازگشت بازار، آتشبس یا کاهش تنشها نبود. به گفته او آنچه آمارها را به وضعیت عادی بازگرداند، بیش از هر چیز بهبود دسترسی به اینترنت و خدمات دیجیتال بود.
مسعود محمدی، بنیانگذار پلتفرم کانتمو هم میگوید تنها در بازه ۴۰ روزه جنگ، تعداد فریلنسرهای این پلتفرم دو برابر شد. با این وجود به گفته او شرایط به گونهای بود که در بازه ۵۰ روز، یعنی از ابتدای جنگ تا روز ۲۰ فروردین، تنها سه پروژه در این پلتفرم ثبت شد.
مدیرعامل پونیشا هم میگوید تعداد پروژهها از ابتدای زمستان تاکنون، در برخی تا ۹۰ درصد کاهش داشت. او ادامه میدهد: «هرچند با بازگشت تدریجی اینترنت شرایط تاحدودی بهبود پیدا کرد، اما وضعیت پروژهها دیگر به دوره قبل از دی بازنگشته است.»
او در توضیح نسبت عرضه به تقاضا پونیشا در جنگ رمضان میگوید: «در این دوره، تعداد کارفرمایان فعال تقریبا نصف شد و تعداد فریلنسرها بین ۲۰ تا ۴۰ درصد افزایش یافت.»
اسماعیلی در توضیح ابعاد مشکلات هم توضیح میدهد: «زمانی که دسترسی به زیرساختها و سرورها مختل شود، توسعه محصول متوقف میشود. به همین دلیل اگرچه جنگ بر میزان ورود کارفرمایان و حجم تقاضا تاثیر گذاشت، اما قطعی و ناپایداری اینترنت مستقیما اجرای پروژهها را مختل کرد.»
بازار رشد میکند، اما کیفیت آن مثل قبل است؟
مدیران عامل پلتفرمهای فریلنسری معتقدند با وجود تداوم تعدیل نیروها، سیاستگذاریهای نادرست، فضای بیثبات کسبوکارها و شرایط نامطلوب اقتصادی، بازار فریلنسری همچنان ظرفیت رشد بالایی دارد و در صورت بهبود شرایط، میتواند در ماههای آینده رشد قابلتوجهی را تجربه کند. مدیرعامل کارلنسر هم بر این باور است که محدودیتهای دسترسی، رشد این بازار را کند کرد، اما ظرفیتهای توسعه آن همچنان پابرجاست. مدیرعامل کانتمو هم معتقد است در تابستان و پاییز، بازار فریلنسری رشد قابل توجهی خواهد داشت.
به گفته آنها نبود ثبات در جامعه باعث شده بسیاری از کارفرمایان ترجیح دهند به جای استخدام نیروهای تماموقت و پذیرش تعهدات بلندمدت، از ظرفیت فریلنسرها استفاده کنند. در چنین شرایطی کسبوکارها میتوانند متناسب با نیازهای کوتاهمدت خود تصمیمگیری کنند و پروژههایشان را پیش ببرند. به همین دلیل رشد فریلنسری را باید هم یک فرصت و هم نشانهای از افزایش نااطمینانی در فضای کسبوکار کشور در نظر گرفت.
با این وجود مدیرعامل پونیشا بر این باور است که مهمتر از افزایش تعداد فریلنسرها این است که سهم فریلنسرهای حرفهای در حال کاهش و سهم فریلنسرهای تازهوارد رو به افزایش است. اسماعیلی توضیح میدهد: «بسیاری از افراد تازه وارد، تجربه کافی برای مذاکره با کارفرما، مدیریت همزمان چند پروژه و پیشبرد حرفهای فعالیت فریلنسری را ندارند. به همین دلیل ورود به این بازار برای آنها دشوارتر است و رقابت سنگینتری را تجربه میکنند.»
به گفته او کاهش ارزش پول ملی، افزایش جذابیت پروژههای بینالمللی و همچنین رشد مهاجرت نیروی انسانی از جمله عواملی است که باعث شده بخشی از فریلنسرهای حرفهای به تدریج تمرکز خود را از بازار داخلی بردارند. اسماعیلی توضیح میدهد: «بسیاری از نیروهای متخصص ترجیح میدهند به جای فعالیت در بازار داخلی، روی پروژههای خارجی متمرکز شوند.»
او با اشاره به اینکه در ماههای اخیر شاهد مهاجرت تعدادی از تیمها و فریلنسرهای توانمند به کشورهایی مانند ترکیه و ارمنستان بوده است، ادامه میدهد: «این افراد جزو نیروهای حرفهای و باکیفیت بازار فریلنسری محسوب میشوند که کیفیت کار آنها با بسیاری از کارکنان تماموقت شرکتها برابری میکند و جذب آنها برای کسبوکارها همواره دشوار بوده است.»
آنچه در ماههای اخیر در بازار فریلنسری رخ داد، نشان داد که رشد تعداد فریلنسرها لزوما به معنای رونق بازار نیست. تجربه ماههای گذشته نیز نشان داد که بازگشت نسبی بازار بیش از آنکه به کاهش تنشها وابسته باشد، به احیای دسترسی به زیرساختهای دیجیتال و اینترنت گره خورده است.
در چنین شرایطی، هرچند بسیاری از فعالان این حوزه از ادامه رشد بازار فریلنسری در ماههای آینده سخن میگویند، اما آینده این رشد با ابهامهای جدی همراه است. برآیندها نشان میدهد حتی اگر بازار فریلنسری در ماههای پیش رو بزرگتر شود، هنوز نمیتوان با اطمینان گفت این رشد در نهایت به تقویت ظرفیتهای حرفهای کشور منجر خواهد شد یا نشانهای از تعمیق نااطمینانی در فضای کسبوکار است.