هر جام جهانی قهرمان خودش را دارد؛ اما بیرون از مستطیل سبز، مسابقه دیگری هم جریان دارد؛ رقابتی که برنده‌اش نه با گل، که با نمودارها و جریان داده‌ها شناخته می‌شود. جام جهانی روی الگوی مصرف اینترنت کشور تاثیر گذاشت. از بازی‌هایی که نتوانستند سقف مصرف را تکان دهند تا دیدارهایی که‌میلیون‌ها نفر را هم‌زمان به پلتفرم‌های آنلاین کشاندند، این تورنمنت مجموعه‌ای از اعداد را کنار هم قرار داد که تنها در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

اگر تنها به فینال میان اسپانیا و آرژانتین نگاه کنیم، تصویر ساده به نظر می‌رسد؛ هم‌زمان با آغاز مسابقه، نمودارهای ترافیک داخلی اوج گرفتند و پیک مصرف به ۷.۳۷ ترابیت بر ثانیه رسید.

رکوردی که نشکست
نخستین مسابقه تیم ملی ایران مقابل نیوزیلند، برخلاف انتظار، تغییر محسوسی در پیک مصرف اینترنت ایجاد نکرد. در آن روز، ترافیک شبکه در محدوده ۵.۵ ترابیت بر ثانیه باقی ماند؛ رقمی که فاصله قابل‌توجهی با رکوردهای بعدی داشت.

چند روز بعد اما، همزمان با دیدار ایران و بلژیک، روند مصرف تغییر کرد. داده‌های منتشرشده از سوی شرکت ارتباطات زیرساخت نشان داد پیک ترافیک به ۷.۵۶ ترابیت بر ثانیه رسیده است؛ رقمی که بالاترین میزان مصرف ثبت‌شده در طول رقابت‌های جام جهانی بود. این اولین بار در جریان جام جهانی بود که فوتبال توانست چنین اثر مستقیمی بر مصرف اینترنت کشور بگذارد. نمودارها از افزایش همزمان مصرف در ساعات برگزاری مسابقه حکایت داشتند و توجه رسانه‌ها نیز از نتیجه بازی، به رفتار شبکه و کاربران کمی معطوف شد.

اثر رویداد جمعی بر رفتار‌میلیون‌ها ایرانی
وقتی سوت آغاز فینال جام جهانی میان اسپانیا و آرژانتین به صدا درآمد، دیگر افزایش مصرف اینترنت اتفاقی غیرمنتظره نبود. در طول چند هفته گذشته، هر مسابقه مهم رد خود را بر نمودارها گذاشته بود و پیش‌بینی می‌شد مسابقه فینال هم از این قاعده نانوشته مستثنی نباشد.

پیک ترافیک در این مسابقه به ۷.۳۷ ترابیت بر ثانیه رسید؛ عددی که از مسابقه ایران و مصر بیشتر بود، اما همچنان پایین‌تر از رکورد ۷.۵۶ ترابیتی دیدار ایران و بلژیک باقی ماند. به بیان دیگر، پرتماشاگرترین مسابقه جهان نتوانست رکوردی را بشکند که پیش‌تر در یکی از بازی‌های تیم ملی ایران ثبت شده بود.

بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در واکنش به برگزاری فینال جام جهانی، نمودار تغییرات ترافیک اینترنت را در حساب کاربری خود در شبکه ایکس منتشر کرد و نوشت: «روایت آثار یک رویداد جمعی بر رفتار همزمان‌میلیون‌ها کاربر توسط داده‌های مصرف اینترنت کاربران ایرانی.» نموداری که او منتشر کرد، افزایش ناگهانی مصرف همزمان با آغاز مسابقه و افت تدریجی آن پس از پایان بازی را نشان می‌دهد؛ الگویی که تنها به ایران محدود نبود و همزمان، در دیگر نقاط جهان نیز شاخص‌های ترافیک اینترنت افزایش محسوسی را ثبت کردند.

جام‌ جهانی مصرف اینترنت را افزایش داد
ثبت پیک ۷.۳۷ ترابیت بر ثانیه در زمان برگزاری فینال، محدود به ایران نبود. همزمان با مسابقات جام جهانی، زیرساخت‌های اینترنت در دیگر نقاط جهان نیز با افزایش قابل‌توجه ترافیک روبه‌رو شدند. شرکت DE-CIX، یکی از بزرگ‌ترین اپراتورهای مراکز تبادل اینترنت جهان، اعلام کرد همزمان با دیدار آرژانتین و مصر در مرحله یک‌هشتم نهایی، مجموع ترافیک در شبکه جهانی این شرکت به ۲۹.۵۱۷ ترابیت بر ثانیه رسید؛ رقمی که رکورد جدید این مجموعه محسوب می‌شود. در همان زمان، مرکز تبادل اینترنت فرانکفورت نیز با ثبت ۱۹.۶۳۶ ترابیت بر ثانیه بالاترین میزان ترافیک تاریخ خود را تجربه کرد.

به گفته مدیرعامل DE-CIX، اگرچه مسابقات جام جهانی به افزایش مقطعی مصرف اینترنت کمک می‌کنند، اما رشد ترافیک داده در سال‌های اخیر بیش از هر چیز تحت‌تاثیر گسترش خدمات استریم، رایانش ابری و کاربردهای هوش مصنوعی قرار دارد. بر اساس آمار این شرکت، پیک ترافیک مرکز فرانکفورت طی پنج سال گذشته نزدیک به ۸۹ درصد افزایش یافته است؛ روندی که نشان می‌دهد رویدادهای بزرگی مانند جام جهانی، بیش از آنکه آغازکننده موج جدید مصرف باشند، شتاب‌دهنده روندی هستند که از سال‌ها قبل در زیرساخت اینترنت جهان جریان دارد.

داده‌های منتشرشده توسط انجمن اینترنت آرژانتین (CABASE) نشان می‌دهد همزمان با نخستین مسابقه تیم ملی این کشور، پیک ترافیک ثبت‌شده در شبکه اینترنت به ۴.۱۵ ترابیت بر ثانیه رسید؛ رقمی که حدود ۳۰ درصد بالاتر از میانگین معمول همان ساعت بود. این نهاد اعلام کرده رشد مصرف اینترنت در طول مسابقات، فشار بیشتری بر مراکز تبادل داده، دیتاسنترها و شبکه‌های انتقال وارد کرده و ادامه رقابت‌ها نیازمند زیرساختی است که بتواند افزایش هم‌زمان تقاضا را مدیریت کند.

روند جهانی نیز از تغییر الگوی مصرف کاربران حکایت دارد. برآورد Bank of America Global Research نشان می‌دهد فینال جام جهانی می‌تواند تا ۷ درصد از کل ترافیک اینترنت جهان را به خود اختصاص دهد؛ تغییری که بیش از هر چیز به افزایش سهم سرویس‌های استریم، تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی در تماشای مسابقات نسبت داده می‌شود.

مرور داده‌های منتشرشده در طول جام جهانی ۲۰۲۶ نشان می‌دهد تغییرات ترافیک اینترنت، تنها به مسابقه پایانی محدود نبود. از بازی‌های تیم ملی ایران تا فینال، هر مسابقه مهم بخشی از رفتار کاربران را در نمودارهای مصرف اینترنت ثبت کرد و مجموعه این داده‌ها، تصویری از الگوی تماشای آنلاین یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای ورزشی جهان ارائه داد. در نهایت، اگرچه فینال یکی از پرترافیک‌ترین شب‌های این دوره بود، اما بالاترین پیک مصرف اینترنت همچنان در دیدار ایران و بلژیک ثبت شد؛ رکوردی که نشان می‌دهد در این دوره، توجه کاربران ایرانی به بازی‌های تیم ملی، حتی از مهم‌ترین مسابقه جام جهانی نیز فشار بیشتری بر شبکه وارد کرده است.