داده‌های نظرسنجی سنجاق از ۱۵۰۰ متخصص نشان می‌دهد پلتفرم‌های خدماتی برای بخشی از نیروی کار به یکی از مسیرهای اشتغال تبدیل شده‌اند. براساس این نظرسنجی، ۳۲ درصد فعالیت در سنجاق را شغل اصلی و ۳۰ درصد آن را شغل مکمل مهم خود عنوان کرده‌اند. همچنین ۴۵ درصد از افزایش درآمد پس از عضویت در سنجاق خبر داده‌اند.

روابط عمومی سنجاق در گزارشی تحلیلی تاثیر پلتفرم‌های آنلاین بر اشتغال ایران را بررسی کرده است. در این گزارش آمده است اقتصاد ایران در چند سال گذشته، در بهترین حالت سالانه حدود ۳۰۰ هزار شغل ایجاد کرده است پلتفرم‌ها به مسیر تازه‌ای برای اشتغال تبدیل شده‌اند. مسیری که برای بخشی از متخصصان خدمات، حتی به شغل تمام‌وقت رسیده است.

پلتفرم سنجاق، سکوی متخصصان خدمات در یک نظرسنجی از ۱۵۰۰ متخصص درباره جایگاه این پلتفرم در وضعیت شغلی آنها پرسیده است. پاسخ‌ها نشان می‌دهد نقش پلتفرم برای بخش قابل‌توجهی از این متخصصان، دیگر به یک ابزار جانبی برای پیدا کردن مشتری محدود نیست.

از میان این ۱۵۰۰ متخصص ۳۲ درصد گفته‌اند فعالیت در سنجاق شغل اصلی آنهاست و ۳۰ درصد دیگر هم اعلام کرده‌اند که این فعالیت یک شغل مکمل مهم برای آنهاست. به این ترتیب، در مجموع ۶۲ درصد متخصصان مورد بررسی، فعالیت در این پلتفرم را یا شغل اصلی خود می‌دانند یا آن را به‌عنوان یک شغل مکمل مهم در کنار فعالیت اصلی‌شان دنبال می‌کنند.

در واقع متخصصی که پیش از این ممکن بود برای پیدا کردن سفارش به شبکه شخصی، معرفی دهان‌به‌دهان یا جست‌وجوی مستقیم مشتری متکی باشد، حالا بخشی از فرایند کاری خود را در یک بستر پلتفرمی انجام می‌دهد. بستری که می‌تواند برای او سفارش مستمر و در نتیجه درآمد بالاتر ایجاد کند.

درآمد بیشتر، فاصله کمتر بین دو کار
بخشی از پاسخ‌ها به اثر این همکاری بر درآمد و دوره‌های بدون کار نیز اشاره دارد. در سوال دیگری از متخصصان، ۴۵ درصد گفته‌اند پس از عضویت در پلتفرم، درآمدشان بین ۲۵ تا ۵۰ درصد یا بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.

از سوی دیگر، ۱۵ درصد متخصصان گفته‌اند فعالیت در پلتفرم باعث کاهش دوره بیکاری یا غیرفعال بودن آنها شده است. این داده از زاویه اشتغال اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چون پلتفرم با فراهم کردن دسترسی به سفارش‌های جدید می‌تواند این فاصله را کوتاه‌تر کند و ظرفیت کاری متخصص را که ممکن است برای مدتی بلااستفاده بماند، دوباره وارد چرخه درآمد کند.

۱۱۰۰ نفر از حدود ۱۵۰۰ متخصص مورد بررسی هم گفته‌اند جذب مشتری جدید یکی از انگیزه‌های اصلی آنها برای فعالیت در پلتفرم بوده است. در کنار آن، ۱۲۰۰ نفر افزایش درآمد را یکی از انگیزه‌های اصلی خود اعلام کرده‌اند.

اهمیت این تغییر را می‌توان در کنار دو داده دیگر سنجاق نیز دید. ۱۰ درصد متخصصان گفته‌اند اعتبار آنها نزد مشتریان پس از فعالیت در پلتفرم افزایش یافته و ۱۳ درصد نیز اعلام کرده‌اند که توانسته‌اند کسب‌وکار خود را بهتر مدیریت کنند.

در نتیجه، تصویر به‌دست‌آمده از داده‌های سنجاق، تصویر یک پلتفرم صرفاً «مشتری‌آور» نیست. وقتی ۳۲ درصد متخصصان فعالیت پلتفرمی را شغل اصلی خود می‌دانند، ۳۰ درصد آن را یک شغل مکمل مهم معرفی می‌کنند، ۴۵ درصد از افزایش محسوس درآمد پس از عضویت می‌گویند و ۱۵ درصد نیز کاهش دوره بیکاری یا غیرفعال بودن را گزارش می‌کنند، می‌توان گفت نقش پلتفرم در بخشی از بازار خدمات تغییر کرده است. پلتفرم دیگر فقط جایی برای پیدا کردن مشتری نیست؛ به یکی از مسیرهایی تبدیل شده که متخصص از طریق آن کار پیدا می‌کند، درآمد به دست می‌آورد و فعالیت حرفه‌ای خود را ادامه می‌دهد.

در چنین شرایطی که بازار سنتی اقتصاد دیگر توان پاسخگویی به نیاز اشتغال را ندارد، هر مسیری که بتواند بخشی از نیروی کار را به مشتری، سفارش و درآمد متصل کند، باید به‌عنوان بخشی از زیرساخت اشتغال کشور جدی گرفته شود. اقتصاد پلتفرمی امروز دیگر یک بخش حاشیه‌ای یا صرفاً فناورانه نیست؛ برای بخشی از متخصصان، همین پلتفرم‌ها به محلی برای پیدا کردن کار، تداوم فعالیت و تأمین درآمد تبدیل شده‌اند.

به همین دلیل، دولت و نهادهای تصمیم‌گیر باید اقتصاد پلتفرمی را در سیاست‌گذاری اشتغال، اقتصاد دیجیتال و تنظیم‌گری بازار کار به رسمیت بشناسند و به‌جای محدود کردن آن، شرایط فعالیت پایدارش را فراهم کنند. اگر پلتفرم‌ها برای بخشی از جامعه به مسیر رسیدن به مشتری، سفارش و درآمد تبدیل شده‌اند، سیاست‌گذار باید این مسیر را توسعه دهد، نه اینکه آن را با محدودیت و اختلال باریک‌تر کند. مسیر پلتفرمی اشتغال شاید هنوز باریک باشد، اما برای بخشی از نیروی کار همین مسیر، مسیر کار کردن است؛ آن را نبندید.