ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور در گزارشی به بررسی پربازدیدترین اخبار جعلی و تکذیب‌شده هفته اول مهرماه پرداخته که در این در بازه زمانی اول تا هفتم مهر، در مجموع ۷۳ خبر جعلی شناسایی شد که ۶۱ مورد آن به سیاست خارجی و سفر هیئت ایرانی به نیویورک مربوط بوده است.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز ملی فضای مجازی، بر اساس گزارش ستاد رسانه‌ای فضای مجازی کشور ، تعداد اخبار جعلی شناسایی‌شده در هفته اول مهر، ۳۰ مورد بیشتر از هفته پایانی شهریور بوده است. سفر رئیس‌جمهور به نیویورک، تنش‌های منطقه‌ای و پرونده هسته‌ای از جمله موضوعاتی بودند که در افزایش اخبار جعلی این بازه نقش داشتند. همچنین سرعت انتشار تکذیبیه‌ها در این هفته نسبت به هفته پایانی شهریور افزایش داشته است.

تکذیبیه‌ها بیشتر از خبرهای اولیه بازدید داشتند

در میان ۱۲ خبر جعلی پربازدید بررسی‌شده، مجموع بازدید اخبار اولیه حدود ۵۷ میلیون و ۴۰۰ هزار بار بوده، در حالی که تکذیبیه‌های مربوط به این اخبار بیش از ۱۰۷ میلیون و ۵۰۰ هزار بازدید داشته‌اند. به این ترتیب، مجموع بازدید تکذیبیه‌ها حدود ۱.۹ برابر بازدید اخبار اولیه بوده است.

در میان اخبار جعلی، ادعای «جدی شدن دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا» با ۹ میلیون و ۶۵۰ هزار بازدید در صدر قرار دارد. پس از آن، ادعای بازگشت بیژن مرتضوی به ایران با حدود ۶ میلیون و ۸۰۰ هزار بازدید و ادعای باز بودن تنگه هرمز با حدود ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار بازدید قرار گرفته‌اند.

در میان تکذیبیه‌ها نیز تکذیبیه ادعای «مقابله‌به‌مثل نظامی ایران» با ۱۴ میلیون و ۵۸۰ هزار بازدید بیشترین میزان مشاهده را داشته و تکذیبیه خبر مذاکرات ایران و آمریکا با ۱۳ میلیون و ۶۵۷ هزار بازدید در رتبه بعدی قرار گرفته است.

بررسی این فهرست نشان می‌دهد موضوعاتی مانند مذاکرات ایران و آمریکا، تنگه هرمز، پروازها، پرونده هسته‌ای و حاشیه‌های سخنرانی در سازمان ملل، بخش قابل‌توجهی از اخبار جعلی و تکذیبیه‌های پربازدید این هفته را تشکیل داده‌اند.

تلگرام در صدر انتشار اخبار جعلی

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، تلگرام بیشترین سهم را در انتشار اخبار جعلی داشته است. رسانه‌های بین‌المللی خارجی و رسانه‌هایی که در گزارش «معاند» توصیف شده‌اند نیز با سهم ۸۵ درصدی، بیشترین سهم را در تولید این اخبار داشته‌اند.

در هر ۱۲ مورد بررسی‌شده، میزان بازدید تکذیبیه از خبر اولیه بیشتر بوده است. بیشترین فاصله نسبی میان بازدید خبر جعلی و تکذیبیه آن به ادعای انصراف ایران از پیش‌شرط‌های بازگشایی تنگه هرمز مربوط می‌شود؛ این خبر حدود ۱۴۹ هزار بازدید داشته، در حالی که تکذیبیه آن حدود ۲ میلیون و ۷۶ هزار بازدید داشته است.

در مقابل، درباره ادعای مذاکرات ایران و آمریکا، هم خبر اولیه و هم تکذیبیه آن بازدید بالایی داشته‌اند و هر دو در میان موارد پربازدید قرار می‌گیرند. بنابراین، بازدید بالای یک تکذیبیه لزوماً به این معنا نیست که خبر اولیه دامنه انتشار محدودی داشته است.

بررسی داده‌های هفته اول مهرماه نشان می‌دهد موضوعات سیاسی و بین‌المللی، به‌ویژه تحولات مرتبط با سفر هیئت ایرانی به نیویورک، مذاکرات، پرونده هسته‌ای و تحولات منطقه‌ای، سهم قابل‌توجهی از اخبار جعلی پربازدید را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین مجموع بازدید تکذیبیه‌های ۱۲ خبر بررسی‌شده، با اختلافی حدود ۵۰ میلیون بازدید، بیشتر از بازدید اخبار اولیه بوده است.

براساس داده‌های ارائه‌شده، تلگرام پرتکرارترین بستر انتشار اولیه اخبار جعلی در این بازه بوده و رسانه‌های بین‌المللی خارجی و رسانه‌هایی که در گزارش «معاند» توصیف شده‌اند، سهم عمده‌ای در تولید این اخبار داشته‌اند.

با این حال، تعداد بازدید به‌تنهایی بیانگر شمار مخاطبان یکتا، میزان باورپذیری یا اثرگذاری یک خبر نیست و برای ارزیابی دقیق‌تر دامنه انتشار این محتواها، شاخص‌هایی مانند تعداد مخاطبان یکتا و میزان بازنشر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.