قطع دسترسی در روز پنجاه و سوم؛ معماران اینترنت طبقاتی مشغول کارند
الگوی فعلی نشاندهنده پیگیری سیاستهایی برای بازگشایی گزینشی و مبتنی بر وایتلیست است
سازمان ناظر بر اینترنت «نتبلاکس» اعلام کرد که قطعی سراسری اینترنت در ایران وارد پنجاه و سومین روز خود شده و کل مدت خاموشی دیجیتال به یک هزار و ۲۴۸ ساعت رسیده است.
بر اساس بهروزرسانی امروز (سهشنبه، اول اردیبهشت ۱۴۰۵) نتبلاکس، مقامات ایرانی در حال توسعه «دسترسی طبقهبندی شده» برای کاربران و کسبوکارهای خاص هستند و آثار انسانی و اقتصادی این اقدام همچنان در حال افزایش است.
دسترسی گزینشی و ناپایدار
در پنجاه و سومین روز قطعی، وضعیت دسترسی بسیار آشفته و اندک است. صبح امروز برای دقایقی جیمیل در دسترس قرار گرفت و سپس دسترسی به صفحه اصلی موتور جستوجوی گوگل برای برخی کاربران ایرانی قطع شد، اما این وضعیت پایدار نماند و ساعاتی بعد دسترسی به گوگل مجدداً برقرار شد. پیش از این، چتبات هوش مصنوعی «دیپسیک» در دسترس قرار گرفته بودند. به گزارش رسانهها، کاربران ایرانی در روزهای اخیر دسترسی محدودی به گوگل مپس نیز داشتهاند. این قطع و وصلیها در شرایطی صورت میگیرد که هیچ منبع و نهاد رسمی درباره تغییرات دسترسی یا وبسایتهای بازگشایی شده اطلاعرسانی نمیکند و انتشار خبر گشایش وبسایتها صرفاً بر اساس سعی و خطا یا مراجعه شانسی رسانهها و کاربران صورت میگیرد.
این در حالی است که انتظار میرفت دسترسی به اینترنت به تدریج برقرار شود ولی تا کنون چنین روندی مشاهده نشده و الگوی فعلی نشاندهنده پیگیری سیاستهایی برای بازگشایی گزینشی و مبتنی بر لیست سفید (وایتلیست) است.
رسمی شدن اینترنت طبقاتی
در همین حال در روزهای اخیر، طرح جنجالی «اینترنت پرو» نیز رسماً وارد فاز اجرایی شده است. بر اساس این طرح، دسترسی به اینترنت تنها در اختیار کسبوکارهای ثبتشده، دارندگان کارت بازرگانی و برخی اصناف خاص قرار میگیرد. این سرویس در قالب بستههای ۵۰ گیگابایتی با قیمت حدود دو میلیون تومانی از طریق اپراتورهای سهگانه عرضه میشود.
عرضه رسمی اینترنت پرو در حالی انجام شده که وزیر ارتباطات دوباره مخالفت خود را با طبقاتی شدن اینترنت اعلام کرده است.
ستار هاشمی سهشنبه گذشته در جریان بازدید و نظارت ستادی رئیسجمهور از وزارت ارتباطات، گفت: «اگر به موضوع قطعی اینترنت از منظر مخاطرات امنیتی نیز توجه شود، ضرورت دارد دسترسی همه مردم بدون طبقهبندی و لیست سفید به اینترنت فراهم شود.»
او سپس افزود: «اینترنت طبقاتی یا لیست سفید موضوعیتی ندارد و دسترسی باکیفیت به شبکه اینترنت جهانی، حق همه مردم است.»
شنیدهها از تلاش دولت برای بازگشایی اینترنت حکایت میکند، اما به نظر میرسد با توجه به تهدیدات امنیتی ناشی از جنگ، طرفداران سطحبندی کردن اینترنت دست بالاتری دارند و تلاش میکنند معماری مورد نظر خود را بر ساختار دسترسی در ایران حاکم کنند.
همچنین اسنادی تایید نشده از یک طرح فنی توسط یکی از پیمانکاران فیلترینگ در فضای مجازی منتشر شده که اگر صحت آن تایید شود، نشان میدهد معماری و اجرای فیلترینگ هوشمند و طبقهبندی اینترنت ایران آغاز میشود. این طرح که گویا شهریور ۱۴۰۴ به دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی ارائه شده، عملاً تغییر ساختار اینترنت به شبکهای طبقهبندی شده را ترسیم میکند و در آن ارتباطات مردمی در شرایط بحران به کلی قطع و تنها دسترسیهای کنترلشده برقرار خواهد شد.
در همین حال با تداوم قطعی اینترنت، اقتصاد دیجیتال ایران روزانه میلیاردها تومان زیان میبیند. به گزارش نتبلاکس، سطح اتصال اینترنت ایران از زمان آغاز حملات ۹ اسفند به حدود ۲ درصد از میزان پیش از جنگ کاهش یافته است. شهروندان عادی عملاً از اینترنت بینالمللی محروم هستند و تنها با استفاده از شبکه ملی اطلاعات (اینترانت داخلی) میتوانند به وبسایتهای داخلی دسترسی داشته باشند.
چشمانداز نگرانکننده
با گذشت بیش از 53 روز از قطع اینترنت و همزمان با اجرایی شدن طرح «اینترنت پرو»، نگرانی از دائمی و رسمی شدن «اینترنت طبقاتی» و ایجاد دسترسی ممتاز برای گروههای خاص جدیتر از همیشه است. رسانهها و کارشناسان درباره تبدیل«حق دسترسی» به یک کالای لوکس هشدار میدهند میدهند، اما تا کنون نهادهایی مانند شورا و مرکز ملی فضای مجازی، هیچ توضیحی در اینباره ندادهاند. اپراتورهای موبایل نیز که طرح اینترنت پرو را با چراغ سبز مرکز ملی و شعام پیش بردهاند، ترجیح دادهاند درباره این طرح سکوت کنند.