دستور بازگشایی اینترنت بین‌الملل پس از حدود ۹۰ روز محدودیت، حالا بیش از هر زمان دیگری به مرحله اجرا نزدیک شده است؛ تصمیمی که نه از مسیر معمول شورای عالی فضای مجازی، بلکه از دل «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» بیرون آمده؛ ستادی که به دستور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، تشکیل شد و از همان ابتدا نیز مخالفان زیادی داشت.

چهارمین جلسه این ستاد برگزار شده و خبری که از این جلسه بیرون آمد این بود: در این جلسه «مصوبات مهمی» به تصویب رسیده و برای تأیید نهایی به رئیس‌جمهوری ارسال شده است. همان زمان برخی منابع به صورت غیر رسمی خبر دادند که بازگشت اینترنت به شرایط پیش از دی‌ماه ۱۴۰۴ در همین جلسه تصویب شده است.

نکته قابل توجه این جلسه، تصویب بازگشایی اینترنت با ۹ رأی موافق در برابر ۳ رأی مخالف بود؛ هرچند نماینده بخش خصوصی حاضر در جلسه در گفت‌وگو با پیوست اعلام کرد: «فضای کلی جلسه موافق بازگشایی اینترنت بوده است.» با این حال، در نهایت سه نفر از اعضای ستاد همچنان با گشایش اینترنت بین‌الملل مخالفت کردند.

این مصوبه را می‌توان سریع‌ترین تصمیم ابلاغ‌شده ماه‌های اخیر در حوزه اینترنت دانست. تنها چند ساعت پس از تصویب در ستاد ویژه، مصوبه برای امضای رئیس‌جمهوری ارسال شد و مدت کوتاهی بعد نیز خبر امضای آن منتشر شد. بر اساس این مصوبه، وزارت ارتباطات موظف شده است ظرف ۲۴ ساعت اینترنت را به وضعیت پیش از محدودیت‌ها بازگرداند.

تشکیل این ستاد از ابتدا با انتقادهایی همراه بود. منتقدان، آن را نهادی موازی با شورای عالی فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی می‌دانستند و معتقد بودند تصمیم‌گیری درباره اینترنت نباید از مسیر نهادهای رسمی خارج شود. با این حال، دولت همان زمان اعلام کرد این ستاد صرفاً برای شرایط ویژه و مدیریت سریع‌تر بحران تشکیل شده و قرار نیست جایگزین ساختارهای دائمی حکمرانی فضای مجازی شود.

اکنون به نظر می‌رسد همین ساختار موقت توانسته سریع‌تر از روندهای معمول به جمع‌بندی برسد. اینترنت بین‌الملل از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند با محدودیت‌های گسترده روبه‌رو شد و طبق آنچه نت‌بلاکس اعلام کرده است هم‌اکنون تعداد روزهای قطعی مستمر اینترنت در ایران به ۸۷ روز رسیده است. سخنگوی دولت، فاطمه مهاجرانی، همان زمان نیز اعلام کرد که پس از پایان شرایط جنگی، وضعیت به حالت عادی بازمی‌گردد. اما حتی پس از اعلام آتش‌بس نیز بازگشایی اینترنت مخالفان جدی داشت و بخشی از جریان‌های تصمیم‌گیر همچنان بر ادامه محدودیت‌ها تأکید می‌کردند.

در همین فضا، اظهارات محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری، پس از برگزاری جلسه چهارم ستاد، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. عارف در این جلسه از محدودسازی اینترنت به بهانه تخلف برخی افراد انتقاد کرده و گفته است: «من می‌دانم برخی مخالفت‌ها با بستن اینترنت ریشه در سلایق شخصی و منافع شرکتی دارد.»

هم‌زمان با ابلاغ این مصوبه نیز مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، خطاب به وزارت ارتباطات گفته است: «راه دشواری پیمودیم تا حق مردم را به آنها بازگردانیم.» جمله‌ای که نشان می‌دهد بازگشایی اینترنت تنها یک تصمیم فنی یا اجرایی نبوده و در هفته‌های گذشته محل اختلاف و کشمکش جدی در سطوح مختلف تصمیم‌گیری بوده است.

این اظهارات را می‌توان یکی از صریح‌ترین نشانه‌های رویکرد دولت نسبت به ادامه محدودیت‌های اینترنتی در ماه‌های اخیر دانست؛ محدودیت‌هایی که طی نزدیک به سه ماه گذشته، فشار گسترده‌ای به کسب‌وکارهای دیجیتال، استارت‌آپ‌ها، پلتفرم‌های آنلاین و حتی زیرساخت‌های خدماتی وارد کرد. فعالان اقتصاد دیجیتال بارها هشدار داده بودند که ادامه این وضعیت علاوه بر خسارت اقتصادی، موجب کاهش اعتماد کاربران و تشدید مهاجرت نیروی انسانی متخصص خواهد شد.

اگرچه حالا دستور بازگشایی صادر شده، اما همچنان مشخص نیست بازگشت اینترنت به شرایط پیش از محدودیت‌ها تا چه اندازه کامل خواهد بود و آیا بخشی از محدودیت‌ها به‌صورت دائمی باقی می‌ماند یا نه. با این حال، پس از حدود ۹۰ روز محدودیت، دولت اکنون تصمیم گرفته اینترنت بین‌الملل را دوباره به مسیر عادی بازگرداند؛ تصمیمی که به نظر می‌رسد بیش از هر نهاد دیگری، از دل همان ستاد ویژه‌ای بیرون آمده که زمانی تشکیل آن محل جدال بود.